II K 1132/57

Uzasadnienie faktyczneZgodnie z judykaturą do art. 117 k.p.k., zarządzony przez Sąd dowód z badania stanu umysłowego oskarżonego, nie może być przeprowadzony poza właściwą rozprawą np. poprzez odczytanie dotyczącego protokółu na rozprawie (O. 12.VII.1946 - P. i P. 2/47/100). Sąd nie wezwał na rozprawę biegłych celem złożenia sprawozdania i opinii w myśl art. 119 k.p.k. Z treści i porównania art. 111 i 117 k.p.k. oraz użycia przez ustawodawcę słowa "wzywa" wynika - w kontekście z treścią art. 119, 125, 291 § 2, 292 § 1 i 299 § 5 k.p.k. - że w rozpatrywanej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów prawa procesowego, mogące mieć poważny wpływ na treść wyroku, gdyż naruszyło uprawnienia stron przysługujące im z mocy art. 103, 128 i 304 k.p.k., a dla oskarżonego nadto podstawową gwarancję procesową, tj. prawo do obrony, szczególnie w niniejszej sprawie mogące w sposób zasadniczy decydować o jego losie.Nieobecność biegłych na rozprawie spowodowała, że Sąd mając do czynienia z zagadnieniem z dziedziny psychiatrii a zatem wybitnie specjalistycznym, bez zasięgnięcia opinii biegłych, uznał nienormalne zachowanie się oskarżonego na rozprawie jako symulację w obawie przed wymiarem sprawiedliwości.Symulacja osoby, co do której biegli (w nie ujawnionej na przewodzie sądowym opinii) orzekli, że wprawdzie nie zdradza objawów choroby psychicznej ani niedorozwoju umysłowego, ale jest osobnikiem psychopatycznym z rysami epileptoidalnymi, winna była spowodować Sąd do zachowania wyjątkowej ostrożności przy sformowaniu opinii co do symulacji i co do poczytalności sprawcy, a to wobec ujemnej przesłanki procesowej wynikającej z art. 4 k.p.k., dotyczącej przecież nie tylko choroby psychicznej, ale nawet "innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej prowadzenie sprawy". Stan chorobowy sprawcy - jak większość stanów chorobowych psychicznych - może bowiem wykazywać przypływy i odpływy, większe lub mniejsze, wyraźniejsze lub mniej wyraźne anormalności. Pogorszenie się w miarę upływu czasu stanu chorobowego psychicznego, jako przejawu refleksyjnego po czynie, jest zupełnie możliwe, a wstrząs jaki każdy oskarżony niewątpliwie przeżywa, gdy dojdzie do jego świadomości - choćby częściowo ograniczonej, - że grozi mu za popełniony czyn kara śmierci, nie wymaga specjalnego uzasadnienia co do wpływu na stan psychiczny sprawcy, leży bowiem w granicach normalnego instynktu samozachowawczego.Przepis art. 111 k.p.k. jest przepisem wyjątkowo silnie akcentującym imperatywny charakter swojej dyspozycji, bo nie stanowi, że "można wezwać", lecz "wzywa się" biegłych. Dyspozycja art. 117 k.p.k. bynajmniej tej imperatywności co do wzywania biegłych w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych nie osłabia, gdyż odnośnie badania psychiatrycznego punkt ciężkości przenosi tylko na liczbę biegłych, ustalając ją na przynajmniej dwóch i to w miarę możności psychiatrów, a zatem raczej jeszcze wzmacnia imperatywny charakter dyspozycji art. 111 k.p.k.Ocena potrzeby zbadania stanu psychicznego sprawcy należy do Sądu (art. 117 § 1 i art. 117 § 3 k.p.k.) orzekającego, podlega jednak kontroli instancji rewizyjnej.