II K 58/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty (sprawozdawca).Sędziowie: K. Wagner, A. Macedoński.Prokurator Generalnej Prokuratury: K. Krupczyński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana B. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k. i z art. 18 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 434), po rozpoznaniu założonych przez oskarżonego i prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 2 grudnia 1963 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok co do kary łącznej oraz w części skazującej oskarżonego Jana B. za czyn opisany w pkt I oskarżenia (art. 225 § 1 k.k.) i tegoż oskarżonego uniewinnił z tego zarzutu (...); utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonego za przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 68, poz. 434) (...); na poczet kary 2 lat aresztu zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 lipca 1963 r.; powództwo cywilne Antoniny S. pozostawił bez rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 2 grudnia 1963 r. Jan B. został skazany:1) z art. 225 § 1 k.k. na 10 lat więzienia za to, że w dniu 14 lipca 1963 r. w G., znajdując się w stanie nietrzeźwym, w zamiarze pozbawienia życia Eugeniusza S., dławiąc go rękoma za szyję oraz wciskając mu twarz w ziemię, spowodował jego śmierć przez uduszenie;2) z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r., przy zastosowaniu art. 31 § 1 tej ustawy, na 2 lata aresztu i utratę prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres lat 10 za to, że znajdując się w stanie nietrzeźwym, prowadził samochód ciężarowy marki "Star 66"- łącznie zaś na 10 lat więzienia, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 16 lipca 1963 r., oraz na utratę prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres lat 10.Tymże wyrokiem od Jana B. zasądzono na rzecz powódki cywilnej Antoniny S. kwotę 1 zł oraz zwrot kosztów postępowania w kwocie 575 zł (...).Od tego wyroku wniósł dwie rewizje oskarżony za pośrednictwem każdego z dwóch swoich obrońców oraz prokurator.I. 1. Rewizja sporządzona przez obrońcę adwokata B. S. - która domaga się uniewinnienia oskarżonego z zarzutu wymienionego w punkcie I oskarżenia (zabójstwo) lub przekazania sprawy w tej części Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, jak również zmniejszenia oskarżonemu kary za czyn opisany w punkcie II oskarżenia i oddalenia powództwa cywilnego, z zasądzeniem od powoda cywilnego na rzecz oskarżonego kosztów procesu za obie instancje - podniosła zarzuty wymienione w art. 371 pkt 1, 3 i 4 k.p.k.W uzasadnieniu podniesionych zarzutów rewizja powołała się na to, że okoliczności ustalone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie dawały podstawy do przyjęcia, iż oskarżony popełnił przypisane mu zabójstwo. Te bowiem okoliczności nie są tego rodzaju, by na ich podstawie można było wyłączyć możliwość popełnienia tego zabójstwa przez inną osobę. Rewizja podniosła również, nie uzasadniając zupełnie tego zarzutu, że kara wymierzona oskarżonemu za czyn opisany w punkcie II oskarżenia jest zbyt surowa.2. Rewizja sporządzona przez obrońcę adwokata L. F. - która zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania - podniosła zarzuty wymienione w art. 371 pkt 1, 2 i 3 k.p.k., lecz odnoszące się tylko do przypisanej oskarżonemu zbrodni z art. 225 § 1 k.k.Wywody tej rewizji sprowadzają się do stwierdzenia, że oskarżonego - w razie przyjęcia, iż popełnił on zarzucone mu zabójstwo - należało uniewinnić z tego zarzutu na podstawie przepisu art. 17 § 1 k.k. Z ustaleń bowiem zaskarżonego wyroku wynika, że oskarżony popełnił to zabójstwo w stanie wyłączającej świadomość nietrzeźwości, w którym to stanie znalazł się nie w celu popełnienia tego zabójstwa. Do oskarżonego należało zatem zastosować przepis art. 17 § 1 k.k. Pogląd bowiem, według którego przepis art. 17 § 1 k.k. odnosi się tylko do upojenia patologicznego, jest przestarzały, gdyż nowoczesna psychiatria nie uznaje podziału na zwykłe odurzenie alkoholowe i upojenie patologiczne i uważa, że każde odurzenie alkoholowe zawiera cechy poważnych zaburzeń psychicznych. Na tę okoliczność należało też przesłuchać innych biegłych psychiatrów, o co obrona oskarżonego dwukrotnie wnosiła.II. Rewizja prokuratora - która zawiera żądanie wymierzenia oskarżonemu za przypisane mu zabójstwo odpowiednio surowszej kary oraz kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych - zarzuciła rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu za to zabójstwo i kary łącznej przez niedostateczne uwzględnienie wysokiego stopnia szkodliwości społecznej tego przestępstwa oraz okoliczności obciążających, zwłaszcza zaś chuligańskich, a więc niskich pobudek jego działania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Zarzuty rewizji oskarżonego sporządzonej przez adwokata B. S. są trafne.Jak stwierdza uzasadnienie zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji swoje przekonanie o popełnieniu przez oskarżonego przypisanego mu zabójstwa oparł nie na dowodach bezpośrednich, lecz na poszlakach wymienionych w tym uzasadnieniu, a w szczególności na tym, że pokrzywdzony dnia 14 lipca 1963 r. około godziny 23 poszedł na przechadzkę w towarzystwie oskarżonego oraz że w około 20 minut potem znaleziono zwłoki pokrzywdzonego leżące na szosie w niedużej odległości od tego miejsca, z którego pokrzywdzony i oskarżony udali się na przechadzkę, jak również na tym, że w kilka godzin później, tj. około godz. 5 rano, stwierdzono na bluzie oskarżonego po jego zatrzymaniu kilka plam krwi pochodzenia ludzkiego oraz maleńką plamkę krwi na jego prawym palcu wskazującym po stronie prawej; krew ta musiała pochodzić z ciała pokrzywdzonego, gdyż na jego połowie w okolicy potyliczno-skroniowej ujawniono płytką ranę długości 1 cm, z której wydobywała się krew płynna, natomiast nie mogła ona pochodzić z ciała oskarżonego, gdyż na jego ciele nie stwierdzono żadnego obrażenia, bluza zaś jego była czysta.Poszlaką przemawiającą przeciw oskarżonemu jest również to, że w czasie zatrzymania go przez MO w odległości 182 m od miejsca zabójstwa był on zdenerwowany i nie potrafił wytłumaczyć, skąd się wzięła krew na jego bluzie i palcu, twierdząc, że z powodu zupełnego odurzenia alkoholem stracił pamięć i nie pamięta tego, co robił od chwili opuszczenia zabawy do czasu obudzenia się w jakimś ogrodzie około godz. 5 rano, a więc że nie pamięta tego, że około godziny 23 udał się na przechadzkę w towarzystwie pokrzywdzonego. Innych dowodów lub poszlak przemawiających przeciwko oskarżonemu przewód sądowy i śledztwo nie dostarczyły.Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zabraniają opierania ustaleń w kwestiach rozstrzyganych przez sąd na dowodzie z tzw. poszlak. Jednakże dowód ten - jako dowód ze swej istoty tylko pośredni - może stanowić podstawę wyroku skazującego jedynie wtedy, gdy wypływa z niego z logiczną koniecznością wniosek, że oskarżony popełnił zarzucony mu czyn. Jeżeli natomiast zebrane poszlaki nie pozwalają na wysnucie takiego wniosku, a tylko na wysnucie wniosku prawdopodobnego, to należy oskarżonego uniewinnić z zarzutu oskarżenia zgodnie z zasadą domniemania niewinności oskarżonego, której hołduje nasza procedura karna. Opieranie bowiem ustaleń wyroku skazującego na takich poszlakach, z których wynika tylko prawdopodobieństwo popełnienia przez oskarżonego zarzuconego mu czynu, może zawsze doprowadzić do skazania człowieka niewinnego.Wyżej wymienione poszlaki, które zebrano w sprawie oskarżonego, dają jedynie podstawę do przyjęcia, że oskarżony według wszelkiego prawdopodobieństwa popełnił zarzucone mu zabójstwo. Na podstawie bowiem tych poszlak nie można wyłączyć możliwości popełnienia tego zabójstwa przez inną dotychczas nie wykrytą osobę. W szczególności nie jest wyłączone, że oskarżony rozstał się z pokrzywdzonym wkrótce po wyjściu z nim na przechadzkę oraz że dopiero ten nie ujawniony dotychczas sprawca zaatakował i pozbawił życia pokrzywdzonego, jak również że oskarżony po rozstaniu się z pokrzywdzonym spotkał się z jakimś człowiekiem pokrwawionym i w zetknięciu się z nim powalał swą bluzę i palec wskazujący prawej ręki. Mogło się bowiem np. zdarzyć, że człowiek, z którym się spotkał oskarżony po rozstaniu się z pokrzywdzonym, miał skaleczoną prawą rękę oraz że żegnając się z oskarżonym podał mu tę rękę i zabrudził w ten sposób rękę oskarżonego, który z kolei wytarł ją o przód swej bluzy, powodując przez to jej zawalanie krwią przy równoczesnym pozostawieniu kropelki krwi na wierzchu prawego palca wskazującego, której mógł nie zauważyć. Podobnych okoliczności, wśród których oskarżony mógł zawalać krwią ludzką przód swej bluzy i palec wskazujący ręki prawej, można by przytoczyć więcej. Na te lub podobne okoliczności oskarżony nie powołał się wprawdzie w swoich wyjaśnieniach, jednakże okoliczność ta zupełnie go nie obciąża, gdyż oskarżony, który na krótko przed godziną 23 wprawił się w stan kompletnej nietrzeźwości, mógł rzeczywiście nie pamiętać tego, że o godz. 23 udał się na przechadzkę z pokrzywdzonym, oraz nie pamiętać, wśród jakich okoliczności zawalał krwią swoją bluzę i palec wskazujący prawej ręki. Utrata bowiem pamięci występuje niejednokrotnie również w stanie zwykłego upojenia alkoholem.Nie obciąża również oskarżonego stan zdenerwowania w czasie zatrzymania go przez funkcjonariusza MO. Ten bowiem stan był usprawiedliwiony zatrzymaniem oskarżonego pod zarzutem zbrodni, zabójstwa w związku ze stwierdzeniem plam krwi na jego bluzie i na prawym palcu wskazującym.W tym stanie rzeczy, gdy zebrane poszlaki nie dowodzą w sposób pewny popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu zabójstwa, a tylko bardzo uprawdopodabniają, iż on je popełnił, Sąd Najwyższy - zgodnie z zasadą tłumaczenia nie dających się odeprzeć wątpliwości na korzyść oskarżonego - uchylił dotyczącą część wyroku i uniewinnił oskarżonego z tego zarzutu oraz uznał wobec tego za zbędne rozpoznanie zarzutów drugiej rewizji oskarżonego sporządzonej przez adwokata Ł. F. oraz zarzutów rewizji prokuratora.II. 1. Zarzut rewizji sporządzonej przez adwokata B. S., który dotyczy rażącej surowości kary wymierzonej oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r., nie jest zasadny. Jak bowiem stwierdza dołączony do akt śledztwa wyciąg z rejestru skazanych oskarżony dnia 7 czerwca 1981 r. został ukarany karą 10 miesięcy więzienia za zbrodnię z art. 215 § 1 k.k., którą - według wyjaśnień oskarżonego - popełnił w ten sposób, że w maju 1959 r. sprowadził niebezpieczeństwo w komunikacji przez to, iż w stanie nietrzeźwym prowadził samochód. Jednakże kara ta nie poprawiła oskarżonego, skoro już dnia 14 lipca 1963 r., a więc w warunkach recydywy z art. 60 k.k., popełnił wymienione wyżej przestępstwo z art. 28 § 1 ustawy z 10 grudnia 1959 r.W tym stanie rzeczy skazanie oskarżonego za to przestępstwo na karę aresztu dwóch lat i na utratę prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres lat 10, a więc na najwyższe kary ustawowe, nie można uznać za represję rażąco surową w stosunku do przypisanego mu czynu.2. Sąd Najwyższy nie uwzględnił również wniosku tej samej rewizji o zasądzenie od powódki cywilnej na rzecz oskarżonego kosztów procesu za obie instancje. W związku bowiem z powództwem cywilnym oskarżony nie poniósł osobnych kosztów zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.