II KK 111/19

Sygn. akt II KK 111/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Dariusz Kala (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Protokolant Dagmara Szczepańska-Maciejewska w sprawie A. S. oskarżonego o czyn z art. 229 § 3 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 4 lutego 2020 r., kasacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt VI Ka (...) zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt VIII K (...), uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I.2 i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE A. S. został oskarżony o to, że: 2 1. w dniu 5 grudnia 2015 r. przy ul. 11-go listopada róg S. w W. obiecał udzielić korzyść majątkową w wysokości 300 złotych funkcjonariuszom Policji K. B. i P. R. pełniących funkcję publiczną celem skłonienia wyżej wymienionych funkcjonariuszy do naruszenia przepisów prawa, tj. o czyn z art. 229 § 3 k.k. 2. w dniu 5 grudnia 2015 roku przy ul. 11-go listopada róg S. w W. będąc pod wpływem środków odurzających, gdzie badanie moczu wykazało dodatni wynik alkaloidy opium kierował pojazdem mechanicznym, tj. samochodem marki Daewoo Nubira nr rej. (...) w ruchu lądowym po drodze publicznej tj. w W. przy ul. W., tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k. 3. w dniu 5 grudnia 2015 roku przy ul. L. róg S. w W. wbrew przepisom o przeciwdziałaniu narkomanii posiadał przy sobie środki odurzające w postaci heroiny o wadze 0,54 grama brutto tj. o czyn z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii. Wyrokiem z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt VIII K (...), Sąd Rejonowy w W.: 1. oskarżonego A. S. uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w punkcie 1, który to czyn wyczerpuje dyspozycję art. 229 § 3 k.k. i za to na podstawie art. 229 § 3 k.k. skazał go oraz wymierzył mu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności; 2. oskarżonego A. S. w ramach czynu zarzucanego mu w punkcie 2 uznał za winnego tego, że w dniu 5 grudnia 2015 roku przy ul. 11-go listopada róg S. w W. będąc pod wpływem środków odurzających, gdzie badanie moczu wykazało dodatni wynik alkaloidy opium, prowadził pojazd mechaniczny samochód marki Daewoo Nubira nr rej. (...) w ruchu lądowym po drodze publicznej, przy czym czynu tego dopuścił się będąc uprzednio prawomocnie skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. w sprawie o sygn. akt VIII K (...) za prowadzenie pojazdu mechanicznego pod wypływem środka odurzającego, który to czyn wyczerpuje dyspozycję art. 178a §1 k.k. w zw. z art. 178a § 4 k.k. i za to skazał go, a na podstawie art. 178a § 4 k.k. wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; 3 3. oskarżonego A. S. uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w punkcie 3, który to czyn wyczerpuje dyspozycję art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii i za to na podstawie art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii skazał go oraz wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności; 4. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone w punkcie I, II i III wyroku kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył oskarżonemu A. S. karę łączną 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; 5. na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego A. S. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio; 6. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego A. S. obowiązek zapłaty świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości 10.000 (dziesięciu tysięcy) złotych; 7. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej wobec oskarżonego w pkt IV wyroku kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, od godziny 11.30 w dniu 5 grudnia 2015 roku do godziny 17.45 w dniu 6 grudnia 2015 roku, tj. 2 (dwa) dni, przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary pozbawienia wolności; 8. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego A. S. od zapłaty kosztów sądowych ustalając, że wydatki ponosi Skarb Państwa. Od powyższego wyroku apelację wywiódł obrońca oskarżonego, który zaskarżył wyrok w części dotyczącej winy w zakresie czynu opisanego w pkt I i III tegoż wyroku a w konsekwencji w części orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności, zarzucając mu: 1. „mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia obrazę przepisu art.7 k.p.k. w zw. art. 229 § 3 k.k. poprzez nieprawidłową, sprzeczną z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego materiału 4 dowodowego w zakresie czynu przypisanego w pkt I zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, iż oskarżony A. S. złożył konkretną propozycję wręczenia korzyści majątkowej interweniującym funkcjonariuszom policji w sytuacji, gdy jest oczywistym - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - że z uwagi na nieposiadanie karty bankomatowej (czego miał pełną świadomość) takiej propozycji złożyć nie mógł, a tym samym błędne uznanie, iż zeznania świadków K. B. i P. F. są wiarygodne a uznanie, iż wyjaśnienia złożone w tym zakresie przez oskarżonego pozbawione są waloru wiarygodności co doprowadziło do nieprawidłowego uznania, iż A. S. dokonał czynu opisanego w art. 229 § 3 k.k.”, 2. obrazę przepisu art.62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii poprzez uznanie, iż posiadanie przy sobie 0,22 grama netto środka odurzającego w postaci heroiny nie stanowi wypadku mniejszej wagi określonego w art. 62 ust. 3 tejże ustawy, 3. rażącą niewspółmierność orzeczonej kary za czyny opisane w pkt II i III zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego A. S. od popełnienia czynu opisanego w pkt I zaskarżonego wyroku, uznanie, iż oskarżony zachowaniem swoim w zakresie czynu opisanego w pkt III zaskarżonego orzeczenia wyczerpał dyspozycję przepisu art.62 ust 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i wymierzenie stosownej kary a w konsekwencji o warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt VI Ka (...), Sąd Okręgowy w W.: I. wyrok w zaskarżonej części zmienił w ten sposób, że: 1. uchylił rozstrzygnięcia z pkt IV o karze łącznej pozbawienia wolności oraz z pkt VII o zaliczeniu na poczet kary łącznej okresu rzeczywistego pozbawienia wolności; 5 2. uniewinnił oskarżonego A. S. od popełnienia czynu z pkt I kwalifikowanego z art. 229 § 3 k.k., wydatkami postępowania w sprawie w tej części obciążając Skarb Państwa; 3. w ramach czynu przypisanego oskarżonemu w pkt III wyroku przyjął, że A. S. posiadał środki odurzające w postaci heroiny o wadze 0,22 grama netto; II. w pozostałej zaskarżonej części wyrok utrzymał w mocy; 1. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył oskarżonemu A. S. karę łączną 7 (siedmiu) miesięcy pozbawienia wolności; 2. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej w pkt III kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 5 grudnia 2015 r. godz. 11:30 do dnia 6 grudnia 2015 r. godz. 17:45; 3. zwolnił oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym, przejmując wydatki na rachunek Skarbu Państwa. Od powyższego wyroku kasację wywiódł prokurator, który zaskarżył orzeczenie na niekorzyść A. S. w całości, w zakresie czynu z art. 229 § 3 k.k., zarzucając mu: 1. rażące naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez niezastosowanie art. 229 § 1 k.k. pomimo, iż z opisu czynu i poczynionych ustaleń faktycznych wynika, że zachowanie A. S. wyczerpało znamiona występku z art. 229 §1 k.k., 2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia w postaci art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k., art.413 § 2 pkt 1 k.p.k. oraz art. 437 § 2 k.p.k., polegające na zaniechaniu rozważenia możliwości zakwalifikowania zachowania A. S. jako przestępstwa z art. 229 § 1 k.k., w sytuacji gdy prokurator w akcie oskarżenia wskazał w opisie czynu ustawowe znamiona, a sąd pierwszej instancji powtórzył je w opisie przypisanego A. S. występku, w wyroku Sądu Rejonowego w W. sygn. VIII K (...) z dnia 8.09.2017 r., co stanowi kompletne określenie znamion przestępstwa z art. 229 § 1 k.k., 6 3. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj. art.457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez niewykazanie w uzasadnieniu wyroku, z jakich powodów sąd odwoławczy, w zachowaniu A. S. nie dopatrzył się znamion występku z art. 229 § 1 k.k., 4. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 434 §1 k.p.k. polegające na wyrażeniu błędnego poglądu, iż zachodzi potrzeba stosowania tego przepisu wobec konieczności uzupełnienia opisu czynu, podczas gdy opis zachowania A. S. jest kompletny, zawiera wszystkie znamiona przestępstwa z art. 229 § 1 k.k. i nie wymaga jakiegokolwiek uzupełnienia. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w W. VI Wydział Karny Odwoławczy z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt VI Ka (...), w zaskarżonej części co do punktów I.1, I.2., III, IV i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Skarżący ma bowiem rację, że decyzja Sądu Okręgowego o zmianie wyroku sądu pierwszej instancji i uniewinnieniu oskarżonego „od popełnienia czynu z pkt I kwalifikowanego z art. 229 § 3 k.k.” była decyzją jednoznacznie nietrafną. Swoje przekonanie o konieczności wydania owego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy oparł bowiem na wadliwej wykładni znamion występków ujętych w art. 229 § 1 k.k. i art. 229 § 3 k.k., a główną tego przyczyną był brak dostrzeżenia różnicy, jaka zachodzi między wskazanymi typami czynów zabronionych. Wbrew temu, co zdaje się wynikać z niejasnego (i z pewnością nieodpowiadającego standardom z art. 457 § 3 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. – zob. zarzut 3 kasacji) wywodu zawartego na k. 4 – 6 uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, do znamion czynu 7 zabronionego z art. 229 § 1 k.k. nie należy składanie osobie pełniącej funkcję publiczną obietnicy udzielenia korzyści majątkowej za naruszenie przepisów prawa. Powyższe należy wyłącznie do znamion typu kwalifikowanego tego występku, wskazanego w art. 229 § 3 k.k. Z treści ostatnio wymienionej regulacji - wyraźnie odwołującej się do art. 229 § 1 k.k. - można wywieść, że jeżeli jedyną stwierdzoną przeszkodę do przypisania odpowiedzialności karnej za czyn z art. 229 § 3 k.k. stanowi brak wskazania w opisie czynu znamienia kwalifikującego (a taka sytuacja, jak należy wnioskować z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia, wystąpiła w przedmiotowej sprawie), sprawca powinien być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za przestępstwo z art. 229 § 1 k.k. Powyższe oznacza również, że w analizowanym przypadku zmiana wyroku sądu pierwszej instancji polegająca na zakwalifikowaniu zachowania sprawcy jako wyczerpującego znamiona wskazane w art. 229 § 1 k.k. w miejsce wskazanego w orzeczeniu sądu a quo art. 229 § 3 k.k. z pewnością nie byłaby zmianą na niekorzyść i tym samym – co trafnie zauważono w kasacji - nie wiązałaby się z naruszeniem przepisu art. 434 § 1 k.p.k. Do jej dokonania nie byłoby wszak konieczne uzupełnienie opisu czynu o nowe niewskazane w nim wcześniej znamię. Kwestia ta całkowicie jednak uszła uwadze Sądu Okręgowego, który możliwości zakwalifikowania czynu oskarżonego z (prawidłowo interpretowanego) art. 229 § 1 k.k. w ogóle nie rozważał. Powyższe prowadzi do konkluzji, że wszystkie z podniesionych w kasacji zarzutów okazały się oczywiście zasadne, co uzasadniało uwzględnienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I.2 i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Wbrew bowiem temu co twierdzi skarżący, nie istniała potrzeba wzruszenia, zawartego w zaskarżonym judykacie, prawomocnego rozstrzygnięcia o karze łącznej pozbawienia wolności i zaliczeniu na jej poczet okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie. W razie ewentualnego prawomocnego skazania oskarżonego za czyn zarzucony w punkcie 1 aktu oskarżenia otwarta będzie droga do orzeczenia nowej kary łącznej w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego. W postępowaniu ponownym, organ ad quem, będąc związany zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w 8 zw. z art. 518 k.p.k.) raz jeszcze przeprowadzi kontrolę odwoławczą - tym razem w zakresie ograniczonym do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I wyroku sądu meriti - gruntownie rozważając argumenty podniesione w apelacji oraz zwracając uwagę na kwestie, które jest zobowiązany uwzględniać z urzędu. Konsekwencją powyższego będzie wydanie orzeczenia w pełni respektującego standardy sprawiedliwości materialnej i proceduralnej. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.