III KR 299/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Matysiak. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Czesławy N., oskarżonej z art. 244 k.k. w zbiegu z art. 205 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 16 maja 1973 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że wymierzoną oskarżonej karę pozbawienia wolności złagodził do 10 lat (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 16 maja 1973 r. Czesława N. została skazana za popełnienie przestępstw określonych w art. 244 k.k. w zbiegu z art. 205 § 1 k.k. oraz w związku z art. 58 i 52 k.k., polegających na tym, że w okresie od marca 1970 r. do dnia 18 października 1972 r. w D., G., S., J. i N., działając czynem ciągłym, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej powołując się na swoje wpływy w radach narodowych i biurach notarialnych oraz wywołując przekonanie u wielu osób i utwierdzając je w przekonaniu o istnieniu takich wpływów, podejmowała się rzekomego pośrednictwa w załatwianiu kupna domów mieszkalnych, uzyskania przydziału mieszkań i możliwości zatrudnienia, a ponadto za pomocą innych podstępnych działań przyjęła i wyłudziła od 51 osób łącznie około 850.000 zł w gotówce i innych wartościach materialnych - na karę 12 lat pozbawienia wolności, a ponadto na podstawie art. 36 § 3 k.k. na 10.000 zł grzywny oraz na podstawie art. 40 § 2 k.k. na pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat.Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonej, zarzucając:1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający - zdaniem rewizji - na pominięciu w działalności przestępnej oskarżonej braku aktywnego działania i świadomego powoływania się na wpływy w instytucjach, co w konsekwencji doprowadziło do przypisania oskarżonej kwalifikacji przewidzianej w art. 244 k.k., jeżeli zachowanie wypełniało znamiona przestępstwa oszustwa określonego w art. 205 § 1 k.k.2) wymierzenie oskarżonej rażąco surowej kary ze względu na przyjęcie kumulatywnej kwalifikacji przestępstwa, a ponadto ze względu na niedostateczne uwzględnienie warunków rodzinnych oskarżonej oraz pominięcie jako okoliczności łagodzącej zachowania się pokrzywdzonych, szukających samodzielnie drogi dojścia do uzyskania przydziału mieszkania w sposób nielegalny.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i przyjęcie kwalifikacji przewidzianej w art. 205 § 1 k.k. oraz wydatne złagodzenie wymierzonych oskarżonej kar.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest częściowo zasadna.Dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena materiału dowodowego sprawy i wyciągnięte z niej wnioski nie wykazują błędu. Sąd ten wbrew wywodom rewizji wskazał dowody, na których oparł ustalenia, że oskarżona Czesława N. w okresie od marca 1970 r. do dnia 18 października 1972 r., będąc żoną przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w D. i powołując się na wpływy w instytucjach państwowych albo też wywołując u innych osób przekonanie lub utwierdzając je w przekonaniu o istnieniu takich wpływów, podejmowała się pośrednictwa w załatwianiu dla kilkudziesięciu osób kupna domów mieszkalnych lub przydzielenia mieszkań i uzyskania pracy na terenie miejscowości D. w zamian za korzyści majątkowe, które wyłudziła w wysokości sięgającej łącznie kilkuset tysięcy złotych.Fakty te potwierdzają zeznania kilkudziesięciu przesłuchanych przez Sąd Wojewódzki świadków, a także wyjaśnienia oskarżonej, która kwestionowała jedynie niektóre fakty dotyczące przyjęcia od poszczególnych osób w zamian za pośrednictwo w załatwieniu spraw w instytucjach państwowych korzyści majątkowych, a ponadto powoływała się na okoliczność, że część kwot wręczanych przez osoby starające się o nabycie domów mieszkalnych przyjmowali pośrednicy, a mianowicie Ryszard i Zofia K. oraz Jan S., którzy przysyłali do oskarżonej niektórych interesantów.Sąd Wojewódzki zgodnie ze swymi uprawnieniami, wynikającymi z przepisu art. 4 § 1 k.p.k., ocenił zebrane dowody z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, wyjaśnieniom oskarżonej dając wiarę tylko w części, w której przyznawała ustalone fakty.Przytoczył też Sąd Wojewódzki - zgodnie z art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. - fakty, na których oparł poszczególne ustalenia i wskazał, dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych.Podzielając zatem motywy zaskarżonego wyroku jako nie zawierające błędu w ocenie materiału dowodowego i w rozumowaniu, stwierdzić należy, że rewizja oskarżonej nie wskazała takich okoliczności, które mogłyby podważyć stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki.Nie mogą w szczególności przekonywać twierdzenia rewizji, że w działaniu oskarżonej mieszczą się jedynie znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 205 § 1 k.k., skoro świadkowie zainteresowani załatwianiem spraw w instytucjach państwowych, dowiadując się od innych osób, a w szczególności Ryszarda K. i Jana S. o podejmowaniu się pośrednictwa w tych sprawach przez oskarżoną, zgłaszali się do niej z propozycją pośredniczenia w ich staraniach o nabycie domów mieszkalnych na terenie miejscowości D.Sprawca podlega odpowiedzialności na podstawie art. 244 k.k. również w wypadkach, gdy osoby zainteresowane załatwieniem spraw w instytucjach państwowych lub społecznych same proponują mu podjęcie się pośrednictwa w załatwieniu tych spraw, jeżeli sprawca powołuje się przy tym na swe wpływy w instytucji lub wywołuje u tych osób przekonanie lub utwierdza je w przekonaniu o istnieniu takich wpływów i podejmuje się działania w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo za jej obietnicę. Odnosi się to również do tych sytuacji, kiedy między osobami zainteresowanymi załatwianiem spraw w instytucjach a sprawcą podejmującym się pośrednictwa występuje jeszcze pośrednik, który doprowadza do nawiązania kontaktu między tymi osobami. Również powołanie się rewizji na okoliczność, że w działaniu przestępnym oskarżonej brak świadomego powołania się na wpływy w instytucji, nie jest przekonującym argumentem.Pomijając fakt, że teza ta nie została w ogóle omówiona w uzasadnieniu rewizji, należy stwierdzić, iż rewizja w tym zakresie ograniczyła się jedynie do przeciwstawienia ocenie dowodów dokonanej przez Sąd Wojewódzki własnego poglądu - sprzecznego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.Przede wszystkim okoliczność, że oskarżona była żoną przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w D., a sprawy sprzedaży domów mieszkalnych należały do zakresu działania prezydiów rad narodowych, wywoływał u innych osób przekonanie o istnieniu wpływów oskarżonej w organach administracji państwowej. Ponadto oskarżona swym działaniem, szczegółowo przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, powoływała się na swoje wpływy w instytucjach państwowych, a przede wszystkim prezydiach rad narodowych, i utwierdzała osoby zwracające się do niej o pośrednictwo w przekonaniu o istnieniu takich wpływów.Oskarżona czyniła to w zamian za uzyskiwane korzyści majątkowe i słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, że stanowiło to również oszustwo, wobec czego oskarżona działaniem swym naruszyła przepisy art. 244 i 205 k.k. i podlega karze przewidzianej w art. 244 k.k. Ponadto w kilku wypadkach dopuściła się tylko oszustwa, wyłudzając pod różnymi pozorami pieniądze od innych osób; działania te zostały potraktowane jako elementy czynu ciągłego, przypisanego oskarżonej. To stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest zgodne z poglądami orzecznictwa Sądu Najwyższego na kwestię przestępstwa ciągłego, wobec czego należało uznać, że kwalifikacja prawna czynu przypisanego oskarżonej jest trafna.Przechodząc do kwestii wymiaru kary, stwierdzić na wstępie należy, że z protokołu rozprawy głównej wynika, iż prokurator wnosił o wymierzenie oskarżonej kary 10 lat pozbawienia wolności, a więc kary w górnej granicy sankcji karnej przewidzianej w przepisie art. 244 k.k., natomiast sąd wymierzył oskarżonej w zaskarżonym wyroku karę 12 lat pozbawienia wolności.Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważania Sądu Wojewódzkiego co do wymierzenia oskarżonej kary w wysokości przekraczającej górną granicę sankcji karnej określonej w art. 244 k.k. są nieprecyzyjne i nie wyjaśniają w sposób przekonujący, czym kierował się sąd - poza stwierdzeniem o wysokim stopniu społecznego niebezpieczeństwa - stosując w stosunku do oskarżonej zaostrzenie kary przewidziane w art. 58 k.k. w związku z przypisaniem oskarżonej przestępstwa ciągłego.Dlatego też Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze, obniżając karę pozbawienia wolności wymierzoną oskarżonej do 10 lat.Sąd Wojewódzki jako jedyną okoliczność łagodzącą powołał fakt, że oskarżona jest matką ośmiorga dzieci, w tym sześciorga jeszcze niesamodzielnych i uczęszczających do szkoły podstawowej albo średniej. Warunki rodzinne oskarżonej są więc wyjątkowo trudne.Ponadto należało również na korzyść oskarżonej uwzględnić okoliczność bardziej szczegółowo omówioną przy rozważaniu zarzutów dotyczących winy, że sami pokrzywdzeni wykazywali aktywność w staraniach o uzyskanie domów mieszkalnych na własność w sposób nielegalny za pośrednictwem oskarżonej. Podkreślił to przecież Sąd Wojewódzki rozważając kwestię powództwa cywilnego, wniesionego przez świadka Jana S. Ponadto również należało mieć na względzie to, że trwający blisko 3 lata przestępny proceder oskarżonej był ułatwiony przez środowisko, w którym oskarżona przebywała.Okoliczności powyższe należało uwzględnić na korzyść oskarżonej i chociaż przy istnieniu tych wszystkich okoliczności obciążających, które zostały szczegółowo omówione w zaskarżonym wyroku, nie mogą mieć one wpływu na wydatne obniżenie wymierzonej oskarżonej kary pozbawienia wolności, jednakże dają podstawę do przyjęcia, że nie zachodziła celowość zaostrzenia kary na podstawie przepisu art. 58 k.k. Kara 10 lat pozbawienia wolności uwzględnia w pełni cele kary zarówno w zakresie społecznego oddziaływania, jak i oddziaływania zapobiegawczo-poprawczego.Prawidłowo uwzględnione przez Sąd Wojewódzki okoliczności obciążające, a w szczególności poprzednia karalność oraz bezwzględność w wyłudzeniu kwot pieniężnych, wystawny tryb życia, długotrwałość procederu przestępnego, powodują, że kara 10 lat pozbawienia wolności jest współmierna do stopnia zawinienia oskarżonej oraz szkodliwości społecznej jej czynu.Z tych względów orzeczono jak w wyroku.