II KK 119/19

Sygn. akt II KK 119/19 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 maja 2019 r., sprawy M. R. skazanego z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt V Ka […], utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 5 marca 2018 r., sygn. akt II K […], p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. zwolnić skazanego M. R. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 5 marca 2018 r., sygn. akt II K […], uznał oskarżonego M. R. w ramach zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu za winnego tego, że „w okresie od miesiąca października 2013 r. do stycznia 2014 r. w P. woj. […], działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, kilkukrotnie doprowadził małoletnią poniżej 15 lat O. W. R. do poddania się innym czynnościom seksualnym, w ten sposób, że dotykał ręką i wkładał palec w jej narządy rodne oraz lizał je językiem”, tj. czynu wypełniającego dyspozycję art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie powołanych 2 przepisów skazał go, zaś na podstawie art. 200 § 1 k.k. wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności. Z wyrokiem Sądu pierwszej instancji nie zgodził się oskarżony oraz jego obrońca. Oskarżony M. R. zaskarżył apelacją wyrok w całości zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych, poczynionych w oparciu o nieprawidłową analizę zgromadzonego materiału dowodowego, a w efekcie przypisanie mu winy i wydanie wyroku skazującego. Podniósł zarzut dokonania analizy materiału dowodowego w sposób jednostronny i arbitralny, a nie swobodny i wszechstronny, a także to, że wyrok został wydany w oparciu o materiał niepełny. W uzasadnieniu zarzutów apelacyjnych oskarżony podkreślił również zbytnią surowość orzeczonej względem niego kary - w jego ocenie kara w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności jest zbyt surowa, gdyż jest on osobą niepełnosprawną fizycznie i psychicznie, jak również dotychczas niekaraną. Na zakończenie wniósł o zmianę wyroku i uniewinnienie go od stawianego zarzutu albo o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Z kolei obrońca oskarżonego, zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w całości, podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania, polegającego na uznaniu oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu w sytuacji, gdy z prawidłowej analizy zebranego materiału dowodowego wynika, iż jest niewinny. Obrońca podniósł również zarzut obrazy prawa procesowego, w szczególności: 1. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. - poprzez dokonanie jednostronnej i arbitralnej oceny materiału dowodowego z pominięciem okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, zwłaszcza pominięcie niejasności ostatniej opinii sądowo - psychiatrycznej, 2. art. 170 § 1 pkt 1 i 5 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. i art. 202 k.p.k. - poprzez oddalenie wniosku dowodowego w zakresie uzupełniającej opinii biegłych psychiatrów i neurologa na okoliczność poczytalności oskarżonego w chwili zarzucanego mu czynu oraz dowodu z zeznań za wnioskowanego świadka E. M., 3. art. 366 § 1 k.p.k. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności poczytalności oskarżonego w czasie zarzucanego mu czynu. 3 W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P.. Po rozpoznaniu wniesionych apelacji, Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt V Ka […], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W kasacji od wyroku Sądu odwoławczego obrońca skazanego zarzucił: „ 1. obrazę przepisu 433 § 2 k.p.k. i 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. art. 201 i art. 202 k.p.k., polegającą na niewłaściwym zbadaniu zarzutu apelacyjnego dotyczącego obrazy wyżej wymienionych przepisów, co doprowadziło do zaniechania przeprowadzenia dowodu z uzupełaniającej opinii sądowo-psychiatrycznej i neurologicznej, na okoliczność poczytalności skazanego tempore criminis, w sytuacji gdy znajdujące się w aktach opinie sądowo-psychiatryczne nie określają w sposób jednoznaczny i miarodajny stanu psychicznego oskarżonego w czasie zarzucanego mu czynu, a ostatnia pomija wnioski zawarte opinii neurologicznej, 2. obrazę art 433 § 2 k.p.k. i 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 366 k.p.k., art. 170 § 5 k.p.k., art. 193 k.p.k. i art. 201 k.p.k. przez niewłaściwe zbadanie zarzutu apelacyjnego dotyczącego obrazy wyżej wymienionych przepisów postawionego w skardze apelacyjnej, co doprowadziło do zaniechania pełnego ustalenia stanu psychicznego skazanego w chwili zarzucanego mu czynu w drodze opinii uzupełniających, 3. obrazę art. 433 § 2 k.p.k. i 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 366 k.p.k. i art. 170 § 5 k.p.k. przez niewłaściwe zbadanie zarzutu apelacji dotyczącego oddalenia wniosku dowodowego w zakresie zeznań lekarza psychiatry E. M. w sytuacji, gdy dowód ten był istotny i prawnie dopuszczalny dla ustalenia stanu psychicznego skazanego w czasie zarzucanego mu czynu.” W następstwie tych zarzutów autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona przez obrońcę skazanego M. R. jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k. Kasacja może zostać wniesiona od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Skoro kasacja skierowana jest przeciwko orzeczeniu sądu odwoławczego, a postępowanie kasacyjne nie jest postępowaniem, którego celem jest powtórna kontrola odwoławcza, to w toku tego postępowania, z założenia, nie dokonuje się kontroli poprawności oceny poszczególnych dowodów, nie weryfikuje zasadności ustaleń faktycznych i nie bada współmierności orzeczonej kary. Wbrew twierdzeniom autora kasacji Sąd Okręgowy zgodnie z wymogami art. 433 § 2 k.p.k. w sposób wyczerpujący i rzetelny rozpoznał wszystkie stawiane w apelacjach zarzuty, czyniąc tym samym zadość regulacji art. 457 § 3 k.p.k. Zasadnym wydaje się przypomnienie, iż o obrazie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. można mówić wtedy, gdy sąd w ogóle nie rozważy wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym, zaś o naruszeniu art. 457 § 3 k.p.k. - gdy w uzasadnieniu wyroku nie zostanie zawarta argumentacja odnośnie do określonego potraktowania zarzutów i wniosków apelacji, a więc wtedy, gdy sąd uznając zarzuty apelacji za zasadne lub niezasadne, nie wyjaśni swojego stanowiska, ewentualnie przedstawiona argumentacja będzie zawierała braki. Odnosząc się do stawianych w tym zakresie przez skarżącego wszystkich zarzutów uznać należy je za chybione. Sąd odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonał wszechstronnej i prawidłowej oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, w tym w sposób prawidłowy i wyczerpujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez oskarżonego i jego obrońcę we wniesionych apelacjach. Dokonując obszernych rozważań dotyczących stanu psychicznego skazanego w chwili popełniania zarzucanego mu czynu, dokonał prawidłowej oceny uzyskanych opinii biegłych z zakresu psychiatrii oraz opinii biegłego z zakresu neurologii, uznając, iż opinie te były jasne, spójne i kategoryczne. Z opinii biegłych z zakresu psychiatrii w sposób jednoznaczny zaś wynikało, że skazany M. R. był osobą poczytalną. 5 Za Sądem Okręgowym powtórzyć należy, że tylko zupełna niepoczytalność skazanego wyłączałaby jego winę, zaś niepoczytalność częściowa (poczytalność ograniczona) może (ale nie musi) determinować rozstrzygnięcie Sądu w zakresie zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 31 § 2 k.k.). Uprawnionymi do stwierdzenia stanu niepoczytalności (stanu, w którym oskarżony w czasie czynu nie mógł rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem) lub poczytalności ograniczonej (czyli stanu, w którym zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postepowaniem była w znacznym, a nie jakimkolwiek stopniu ograniczona) są, w trybie art. 202 § 1 k.p.k., co najmniej dwaj biegli lekarze z zakresu psychiatrii, zaś na ich wniosek, do udziału w wydaniu opinii, mogą zostać powołani biegli (lub biegły) innych specjalności (§ 2). W rozstrzyganej sprawie opinia sądowo-psychiatryczna jest jednoznaczna, a wnioski w niej zawarte nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Biegli psychiatrzy wskazali, że nie stwierdzają w czasie czynu u M. R. objawów choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego. Podnieśli, iż w okresie objętym zarzutem rozpoznają u niego inne zakłócenia czynności psychicznych pod postacią łagodnych zaburzeń depresyjnych, których objawy pozostają bez wpływu na zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia zarzucanego mu czynu i pokierowania swoim postępowaniem, a „w okresie od października 2013 r. do stycznia 2014 r. stan zdrowia psychicznego M. R. był ogólnie wyrównany” (k.798/tom V). Jak podkreślili biegli w opinii z dnia 26 stycznia 2018 r., mając na uwadze wszystkie dane zawarte w aktach sprawy, jak również wyjaśnienia skazanego złożone do akt, „w tym okresie M. R. nie przejawiał objawów choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego. Stwierdzono u niego łagodny epizod depresyjny, który nie może stanowić podstawy do kwestionowania jego poczytalności w odniesieniu do postawionego mu zarzutu. Dokumentacja medyczna wskazuje jasno, że pozostawał on w tym okresie w dobrym stanie psychicznym, a obserwowane w styczniu 2014 r. obniżenie nastroju miało charakter wyłącznie sytuacyjny, związany z aktualnie prowadzoną sprawą karną” (k.799/tom V). Z danych zawartych w dokumentacji medycznej, w okresie objętym zarzutem wynika, iż od października 2013 r. do stycznia 2014 r. stan zdrowia psychicznego M. R. był ogólnie wyrównany. Leczył się on wówczas psychiatrycznie z powodu zaburzeń depresyjnych, ale podczas wizyty lekarskiej w dniu 6 25 października 2013 r. czuł się lepiej, uśmiechał się spontanicznie, pracował dorywczo i dlatego nie chciał pójść na oddział dzienny. Był pogodny, spokojny, zadbany, nie miał myśli samobójczych, nie występowały u niego objawy psychozy, cechował się dobrym snem i apetytem. Kolejne miesiące 2014 r. i 2015 r. nie skutkowały istotnym pogorszeniem stanu psychicznego M. R. (opinia k. 791-800/tom V). Reasumując biegli nie stwierdzili „u M. R. objawów choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego. W okresie objętym zarzutem rozpoznali u niego inne zakłócenia czynności psychicznych pod postacią łagodnych zaburzeń depresyjnych, których objawy pozostają bez wpływu na zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia zarzucanego mu czynu i pokierowania swoim postępowaniem.” Biegli nie znaleźli „czynników znoszących bądź ograniczających w stopniu znacznym zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem” (k.800/tom V). W świetle powyższego uznanie przez Sąd odwoławczy stanowiska Sądu Rejonowego oddalającego wniosek dowodowy oskarżonego i jego obrońcy, było słuszne i nie naruszało żadnej z norm postępowania. Podkreślić należy, iż wydane w sprawie opinie w zakresie poczytalności skazanego są zgodne i brak jest podstaw do przyjęcia tezy, że są one niepełne i niejasne, a tylko w takim wypadku możliwe jest zasięgnięcie kolejnej opinii w tym samym przedmiocie. Także stanowisko Sądu oddalającego wniosek o przesłuchanie lekarza psychiatry E. M. nie zapadło z naruszeniem prawa, a biegłym wydającym w sprawie opinię znana była dokumentacja lekarska i treść postawionej przez tego lekarza diagnozy. Uwadze autorów opinii z 26 stycznia 2018 r. nie uszła kompleksowa ekspertyza sądowa wydana przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, biegłego lekarza seksuologa i biegłego lekarza psychologa-seksuologa, którzy zgodnie stwierdzili, iż w okresie popełniania zarzucanych skazanemu czynów, „badany M. R. nie miał zniesionej, ani ograniczonej zdolności rozpoznania znaczenia czynów” (k.562/tom III, opinia z dnia 27 lipca 2017 r., k.555-562) i „w chwili popełniania czynu mógł rozpoznać jego znaczenie i pokierować swoim postępowaniem.” Lektura uzasadnienia orzeczenia Sądu Odwoławczego, jak również sporządzonych w sprawie opinii, prowadzi do wniosku, iż podjęta przez Sąd Okręgowy decyzję o braku podstaw co do konieczności dalszego weryfikowania 7 stanu psychicznego skazanego, również poprzez przesłuchanie neurologa i uzupełniającą opinię sądowo-psychiatryczną uznać należy za zasadną, albowiem Sąd prawidłowo wskazał, że opinie zgromadzone w sprawie były jasne, spójne i kategoryczne, a skazany M.R. był osobą poczytalną w chwili popełniania przypisanego mu czynu. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, orzekł jak na wstępie.