II KK 301/26

II KK 301/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Kala (przewodniczący) SSN Piotr Mirek SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w sprawie J.M. skazanego za czyny z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 17 września 2026 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 22 września 2025 r., sygn. akt II K 779/25, uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej zasądzonego świadczenia pieniężnego oraz braku obligatoryjnych rozstrzygnięć o środkach karnych z art. 41a § 2 k.k. i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania. Piotr Mirek Dariusz Kala Paweł Wiliński UZASADNIENIE II KK 301/26 2 Sąd Rejonowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 22 września 2025 r., w sprawie o sygn. akt II K 779/25, oskarżonego J.M. uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu przestępstw i za czyn z pkt. I, tj. z art. 202 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i na podstawie art. 41 § 1a ust. 2 w zw. z art. 43 ust 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz zajmowania wszelkich stanowisk, wykonywania zawodów albo działalności, związanych z wychowywaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na okres 4 lat, za czyn z pkt. II, tj. z art. 202 § 4a k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i na podstawie art. 41 § 1a ust. 2 w zw. z art. 43 ust 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz zajmowania wszelkich stanowisk, wykonywania zawodów albo działalności, związanych z wychowywaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na okres 4 lat. Następnie połączył orzeczone jednostkowe kary i wymierzył oskarżonemu karę łączną 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności, jak również połączył środki karne i wymierzył łączny zakaz zajmowania wszelkich stanowisk, wykonywania zawodów albo działalności, związanych z wychowywaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na okres 6 lat. Nadto, na podstawie art. 43a § 3 k.k. za czyny I i II orzekł świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 20 000 zł. Wyrok nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się z dniem 30 września 2025 r. Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w części niezawierającej rozstrzygnięcia o obligatoryjnych środkach karnych z art. 41a § 2 k.k. w odniesieniu do czynów z pkt. I i II oraz świadczenia pieniężnego dotyczącego czynu z pkt. I, na niekorzyść oskarżonego J.M. i zarzucając: „I. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 41a § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. - polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w sytuacji skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, podczas gdy stosownie do treści powołanego przepisu. II KK 301/26 3 orzeczenie środka karnego za czy n opisany w pkt I. części wstępnej wyroku było w tym przypadku obligatoryjne; II. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 41a § 2 k.k. - polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w sytuacji skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności, podczas gdy stosownie do treści powołanego przepisu, orzeczenie środka karnego za czyn opisany w pkt II części wstępnej wyroku było w tym przypadku obligatoryjne; III. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 43a § 3 k.k. - polegające na orzeczeniu w pkt 7. części dyspozytywnej wyroku świadczenia pieniężnego na podstawie art. 43a § 3 k.k. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 20 000 zł także za czyn określony w pkt I, w sytuacji gdy opisane w tym punkcie przestępstwo z art. 202 § 3 k.k. zostało popełnione w okresie od 10 kwietnia 2019 r. do 15 listopada 2021 r., zaś art. 43a § 3 k.k. został dodany przez art. 7 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. (Dz. U. 2022.1855 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2023 r., co oznacza, że Sąd bezpodstawnie nie zastosował w tym przypadku ustawy obowiązującej poprzednio jako względniejszej dla sprawcy”. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonych częściach i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Podniesione w kasacji uchybienia znajdują potwierdzenie w treści zaskarżonego wyroku, którym nie orzeczono wobec oskarżonego obligatoryjnych w II KK 301/26 4 tej sprawie środków karnych, a także bezpodstawnie zasądzono świadczenie pieniężne w odniesieniu do jednego z dwóch przypisanych J.M. czynów. Omawianym wyrokiem Sąd Rejonowy uznał oskarżonego za winnego dokonania dwóch przestępstw: 1) z art. 202 § 3 k.k., popełnionego w okresie od 10 kwietnia 2019 r. do 15 listopada 2021 r. oraz 2) z art. 202 § 4a k.k., popełnionego w okresie od daty bliżej nieokreślonej do dnia 21 października 2024 r. Zgodnie z art. 41a § 2 k.k. w obecnie obowiązującym brzmieniu (od dnia 1 października 2023 r.) w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności obowiązkiem Sądu jest orzeczenie zakazu przebywania przez oskarżonego w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. W poprzednio obowiązującym brzmieniu ww. przepisu (sprzed 1 października 2023 r.) sąd orzekał obligatoryjnie zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Treści obu przepisów są podobne, z tą różnicą, że przed nowelizacją ustawodawca wymagał, by skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności zostało popełnione na szkodę małoletniego, obecnie zaś wiek pokrzywdzonego nie ma istotnego znaczenia. W układzie okoliczności tej sprawy zmiana ta nie ma istotnego znaczenia, skoro oba czyny popełnione zostały na szkodę małoletnich. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu w razie skazania za popełnienie obu przypisanych oskarżonemu czynów było orzeczenie dwóch odrębnych środków karnych z art. 41a § 2 k.k. Następnie, zgodnie z art. 90 § 2 k.k., obowiązkiem Sądu w zakresie obu orzeczonych zakazów było odpowiednie zastosowanie przepisów dotyczących ich łączenia. Sąd Rejonowy również bezpodstawnie orzekł świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 20 000 zł II KK 301/26 5 za oba czyny, podczas gdy przepis na podstawie którego je orzeczono, tj. art. 43a § 3 k.k. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2023 r. Zgodnie z jego brzmieniem w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone m.in. w art. 203 § 3 k.k. lub 202 § 4a k.k., sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 k.k. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10.000 zł, do wysokości 60.000 zł. Mając na uwadze daty końcowe obu przypisanych oskarżonemu czynów nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem Sądu było orzeczenie za czyn przypisany w pkt II. świadczenia pieniężnego na podstawie art. 43a § 3 k.k. Natomiast orzeczenie takiego świadczenia za czyn przypisany w pkt I. nie było zasadne, ponieważ przepis ten nie obowiązywał w okresie działania oskarżonego, zgodnie więc z regulacją określoną w art. 4 § 1 k.k. obowiązkiem Sądu było zastosowanie ustawy obowiązującej poprzednio, która była oczywiście względniejsza dla sprawcy, bowiem w ogóle nie przewidywała obowiązku orzeczenia takiego środka karnego. Opisane uchybienia niewątpliwie miały rażący i istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Siedlcach orzeknie względem J.M. środki karne, o których wyżej mowa, a także określi na nowo wysokość należnego świadczenia pieniężnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [WB] [a.ł]