IV KK 279/26

IV KK 279/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Jerzy Grubba w sprawie J. M. skazanego za czyny z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 21 października 2026 r. kasacji Prokuratora Generalnego wniesionej na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Mikołowie z dnia 12 lutego 2026 r., sygn. akt II K 477/25 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej braku orzeczeń o środkach karnych określonych w art. 41 § 1a k.k. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Mikołowie do ponownego rozpoznania; 2. wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji obciąża Skarb Państwa. IV KK 279/26 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Mikołowie wyrokiem z 12 lutego 2026 r. w sprawie sygn. akt II K 477/25 uznał oskarżonego J. M. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów: - z art. 202 § 3 k.k., za który wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności (pkt 1 wyroku). Nadto orzekł wobec oskarżonego środki karne: na podstawie art. 41 § 1a pkt 2 k.k. zakaz zajmowania wszelkich stanowisk oraz wykonywania wszelkich zawodów albo działalności związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na okres 8 lat (pkt 2), na podstawie art. 43a § 3 k.k. obowiązek zapłaty na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej świadczenia pieniężnego w wysokości 10 000 zł (pkt 3). - z art. 202 § 4a k.k., za który wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wyroku (pkt 4 wyroku). Nadto orzekł wobec oskarżonego środki karne: na podstawie art. 41 § 1a pkt 2 k.k. zakaz zajmowania wszelkich stanowisk oraz wykonywania wszelkich zawodów albo działalności związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na okres 8 lat (pkt 5) na podstawie art. 43a § 3 k.k. obowiązek zapłaty na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej świadczenia pieniężnego w wysokości 10 000 zł (pkt 6). Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył wymierzone oskarżonemu kary pozbawienia wolności i wymierzył karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 7). Na podstawie art. 90 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego łączny środek karny w postaci zakazu zajmowania wszelkich stanowisk oraz wykonywania jakiegokolwiek zawodu albo działalności związanej z wychowaniem, edukacją i leczeniem małoletnich na okres 10 lat (pkt 8). Wyrok zawiera jeszcze inne rozstrzygnięcia wynikające ze skazania. Wyrok ten nie zaskarżony przez strony postępowania uprawomocnił się 20 lutego 2026 r. Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok na niekorzyść skazanego w zakresie braku orzeczenia – na podstawie art. 41a § 2 k.k. – o środkach karnych. Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a to art. 41a § 2 k.k., polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego J. M., pomimo uznania go w punktach 1 i 3 (powinno być: w punktach IV KK 279/26 3 1 i 4 – uw. SN) części dyspozytywnej wyroku za winnego popełnienia przestępstw wypełniających dyspozycję z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. i skazania go za te czyny na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, środków karnych w postaci zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody Sądu”. Podnosząc powyższy zarzut, Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Rejonowemu w Mikołowie do ponownego rozpoznania. Do akt sprawy dołączono adresowane do Sądu Najwyższego pisma J. M., w których skazany postuluje przydzielenie mu obrońcy z urzędy, bowiem „nie zgadza się z wyrokiem sądu” oraz „złagodzenie wyroku na dozór elektroniczny, zmianę wyroku na grzywnę na cel charytatywny albo ułaskawienie”. Już w tym miejscu należy stwierdzić, że te wystąpienia wypada uznać za wynikające z nieznajomości przez skazanego reguł postępowania kasacyjnego oraz zakresu orzekania Sądu Najwyższego w związku z kasacją Prokuratora Generalnego. Należy zatem wyjaśnić, że w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie ma możliwości zmiany, w tym w zakresie orzeczenia o karze, wyroku sądu powszechnego oraz że w kwestii ułaskawienia decyzję podejmuje Prezydent RP, do którego zainteresowany może wystąpić, najlepiej za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Trzeba również zaznaczyć, że wskazany we wspomnianej kasacji zakres zaskarżenia wyroku wydanego wobec J. M. determinuje zakres kontroli wyroku, zatem bezprzedmiotowy jest wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu, skoro Sąd Najwyższy nie będzie badał samej prawidłowości skazania. Jak wspomniano, wyrok Sądu Rejonowego w Mikołowie uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego, a jeżeli – co zdaje się wynikać z jednego z pism – skazany uważa, że nie mógł zainicjować tego postępowania, bowiem zaistniało uchybienie polegające na niezawiadomieniu go o rozprawie i wydaniu wyroku, może wystąpić do podmiotu wymienionego w art. 521 § 1 k.p.k. o wniesienie kasacji na swoją korzyść. Co do kasacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka podlegała uwzględnieniu w całości w trybie art. 535 § 5 k.p.k., tj. na posiedzeniu bez udziału stron. Nie ulega bowiem wątpliwości, że Sąd orzekający naruszył przez jego niezastosowanie przepis o charakterze obligatoryjnym, co musi skutkować uznaniem, iż zaistniałe uchybienie IV KK 279/26 4 miało charakter rażący i w sposób istotny wpłynęło na treść wydanego w sprawie wyroku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2024 r., III KK 615/23 i in.). Należy przy tym wspomnieć o możliwości zaskarżenia wyroku z powodu braku określonego rozstrzygnięcia (art. 425 § 2 zd. drugie k.p.k.). Zgodnie z art. 41a § 2 k.k., w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności, sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Zatem skoro J. M. został skazany za czyny z art. 202 § 3 k.k. i z art. 202 § 4a k.k., zamieszczone w rozdziale XXV Kodeksu karnego, grupującym przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, za które orzeczono kary jednostkowe bezwzględnego pozbawienia wolności, to obowiązkiem Sądu było także wydanie - w odniesieniu do każdego z przestępstw - orzeczenia o wymienionych w art. 41a § 2 k.k. środkach karnych. Jak wcześniej zaznaczono, niezamieszczenie w wyroku obligatoryjnych rozstrzygnięć w przedmiocie tych środków karnych stanowi rażącą obrazę wspomnianego przepisu, mającą istotny wpływ na treść wyroku, co nakazywało - zgodnie w wnioskiem kasacji – uchylić wyrok w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Mikołowie do ponownego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1 wyroku. Zawarte w pkt 2 orzeczenie o wydatkach związanych z rozpoznaniem kasacji znajduje oparcie w art. 638 k.p.k. [J.J.] [r.g.]