II KK 311/24

II KK 311/24 POSTANOWIENIE Dnia 5 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie M. B., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 5 czerwca 2025 r., wniosku obrońcy o wyłączenie Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Marka Motuka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Marka Motuka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24. UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa skazanego M. B., zainicjowana kasacją jego obrońcy, zarejestrowana pod sygn. akt II KK 311/24. Do rozpoznania tej sprawy została wyznaczona SSN Małgorzata Bednarek. Z uwagi na wnioski skazanego i jego obrońcy, postanowieniem z dnia 17 października 2024 r., II KK 311/24 [KRI 575], Sąd Najwyższy wyłączył SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24. Następnie sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Pawłowi Kołodziejskiemu. Obrońca skazanego złożył wniosek o wyłączenie SSN Pawła II KK 311/24 2 Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu tej sprawy. Jako uzasadnienie wniosku podano przeciwdziałanie wystąpieniu w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu, a to z uwagi na orzekanie w sprawie przez sędziego powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Wniosek o wyłączenie sędziego został przydzielony do rozpoznania SSN Antoniemu Bojańczykowi. Zapadłym na skutek wniosku obrońcy postanowieniem z dnia 13 grudnia 2024 r., II KK 311/24 [KRI 714], Sąd Najwyższy wyłączył SSN Antoniego Bojańczyka od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w sprawie Sądu Najwyższego II KK 311/24. Następnie, wniosek o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego został przydzielony do rozpoznania SSN Ryszardowi Witkowskiemu. Również na wniosek obrońcy, także ten Sędzia został wyłączony od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2025 r., II KK 311/24 [KRI 758]). Kolejno, wniosek o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego został przydzielony do rozpoznania SSN Markowi Motukowi. Również co do tego sędziego obrońca skazanego złożył wniosek o jego wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy. Wniosek ten został przydzielony do rozpoznania Prezesowi SN Zbigniewowi Kapińskiemu. Pismem z dnia 21 maja 2025 r. obrońca skazanego M. B. złożył wniosek o wyłączenie tego Sędziego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Marka Motuka (dokładny zwrot: „o wyłączenie od rozpoznania kasacji SSN Zbigniewa Kapińskiego (wniosku o wyłączenie SSN Marka Motuka)”, co – zgodnie z art. 118 § 1 k.p.k. – należy interpretować jako wniosek o wyłączenie Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Marka Motuka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24). W uzasadnieniu wniosku podniesiono konieczność przeciwdziałania wystąpieniu w sprawie II KK 311/24 3 bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu, a to z uwagi na orzekanie w sprawie przez sędziego powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej. Ponadto okoliczności leżące u podstaw tego wniosku są tożsame z okolicznościami wskazanymi we wniosku o wyłączenie SSN Marka Motuka, przez co jego rozpoznanie przez Sędziego, którego dotyczy wniosek, mogłoby naruszać zasadę nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek okazał się zasadny. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22 (OSNK 2023, z. 8, poz. 37), której nadano moc zasady prawnej, pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 i 41 § 1 k.p.k., odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej. Dlatego też możliwe jest rozpoznanie wniosku o wyłącznie sędziego w zaistniałej w tej sprawie konfiguracji procesowej. Wniosek należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z ww. uchwały stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z II KK 311/24 4 dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela. Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24). Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21). Wobec powyższego orzekanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie SSN Marka Motuka przez Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego prowadziłoby do tego, że wniosek ten rozpoznałby sąd II KK 311/24 5 niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust. 1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Niezależnie od tego ma rację wnioskodawca, że doszłoby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua, gdyby Prezes SN Zbigniew Kapiński rozpoznał wniosek o wyłączenie SSN Marka Motuka, który został oparty na podstawach odnoszących się do niego w takim samym stopniu, jak do sędziego, który miałby rozpoznać wniosek o wyłączenie sędziego mającego rozpoznać sprawę kasacyjną. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.] [r.g.]