II KK 384/18

Sygn. akt II KK 384/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek SSN Włodzimierz Wróbel Protokolant Justyna Kryńska-Szufnara przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Grzegorza Krysmanna, w sprawie E. D. skazanego z art. 280 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II AKa (...) zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII K (...), 1. uchyla zaskarżony wyrok w części w jakiej utrzymano nim w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 kwietnia 2014 r. w zakresie dotyczącym skazania E. D. za czyny opisane w punkcie LVII oraz uchyla w tej części wskazany wyrok Sądu Okręgowego i na podstawie art. 537 § 2 kpk w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 kpk w tym zakresie postępowanie umarza; 2 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. I. B. Kancelaria Adwokacka w W. - kwotę 738 zł w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia dla obrońcy wyznaczonego z urzędu, za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym; 3. kosztami procesu w zakresie wynikającym z pkt 1 nieniejszego wyroku obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 lipca 2017 r. w sprawie II KK 113/17, a dotyczącej rozpoznania kasacji wniesionej przez obrońcę E. D., w tej samej co obecna sprawie, wskazał że: „zachodzi konieczność zwrócenia uwagi na kwestię materialnoprawną, która ze względu na treść nadzwyczajnego środka zaskarżenia, nie mogła być przedmiotem rozpoznania Sądu kasacyjnego (zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach określonych w art. 435, 439 i 455 k.p.k., co w rozważanej sprawie nie miało miejsca, a w kasacji nie podniesiono zarzutu obrazy prawa materialnego). Powyższe skutkowało wniesieniem w niniejszej sprawie kolejnej kasacji, również wniesionej na korzyść skazanego, lecz zredagowanej przez podmiot szczególny, jakim jest Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny. W skardze podniesiono zarzut: - rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 18 listopada 2015r., sygn. akt II AKa (...), zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 kwietnia 2014r., sygn. akt VIII K (...), naruszenia przepisów prawa procesowego – art. 433§1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegającego na zaniechaniu dokonania przez Sąd Odwoławczy prawidłowej kontroli zaskarżonego na korzyść oskarżonego wyroku, w następstwie czego doszło do utrzymania w mocy niezasadnego i rażąco niesprawiedliwego orzeczenia Sądu I instancji, wydanego z rażącą obrazą przepisów prawa materialnego - art. 13 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o postępowaniu w sprawach nieletnich (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 stycznia 2014 roku) w zw. z art. 18 § 1 pkt 2 tejże ustawy oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 3 sierpnia 2013 roku o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i innych ustaw (Dz. U. z dnia 1 października 2013 roku, poz. 1165), poprzez skazanie oskarżonego E. D. w warunkach określonych w art. 10 § 2 k.k., za ciąg przestępstw z art. 281 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i wymierzeniu kary bez nadzwyczajnego jej złagodzenia pomimo, iż oskarżony w chwili popełnienia czynów był nieletni. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz utrzymującej w mocy orzeczenie o karze łącznej i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna. Z ustaleń poczynionych w wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że E. D. urodził się 2 marca 1986 r. W punkcie LVII wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII K (...), utrzymanego w mocy w tym zakresie orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II AKa (...), skazany został uznany za winnego tego, że działając w warunkach ciągu przestępstw, w krótkich odstępach czasu w okresie od października 2002 roku do marca 2003 roku w W., w podobny sposób oraz w różnych konfiguracjach osobowych dopuścił się 2 kradzieży rozbójniczych na osobach pochodzenia azjatyckiego, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu, i tak: 1. w dniu nieustalonym, w październiku 2002 roku w W. na ul. Z. działając wspólnie i w porozumieniu z R. P., M. J. i P. O., po uprzednim dokonaniu kradzieży portfela z pieniędzmi w kwocie 1000 zł, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranych rzeczy użył przemocy w postaci uderzenia nieustalonego mężczyzny, tj. czynu z art. 281 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.; 2. w dniu nieustalonym, w marcu 2003 roku w W. na Alei J., działając wspólnie i w porozumieniu z R. P., Ł. S., M. D., R. R., R. P. oraz P. O., po uprzednim dokonaniu kradzieży pieniędzy w postaci dolarów USA o nieustalonej kwocie oraz telefonu nieustalonej marki o nieustalonej wartości, na szkodę nieustalonej kobiety, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranych rzeczy użył przemocy w postaci uderzenia nieustalonego mężczyzny, 4 tj. czynu z art. 281 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., za co, na podstawie art. 281 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i art. 33 § 2 k.k., wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny, przyjmując że wysokość jednej stawki wynosi 50 złotych. Porównanie dat popełnienia przez skazanego wskazanych czynów z jego datą urodzenia, wskazuje że w obu wypadkach czyny te dokonane zostały przed ukończeniem przez skazanego 17 lat (w odniesieniu do czynu z w/w pkt 2 przyjęto nieustalony dzień w marcu 2003 r., co nie wyklucza możliwości popełnienia tego występku w dniu 1 marca 2003 r.). W tej sytuacji zauważyć trzeba, że przepis art. 10 § 1 k.k. stanowi, że na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto „popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat, a jednocześnie, omawiane czyny zakwalifikowane z art. 281 k.k., nie są wymienione w katalogu zawartym w art. 10 § 2 k.k., co oznacza, że skazany nie mógł za nie odpowiadać na zasadach określonych w Kodeksie karnym. Już samo powyższe, na co wskazał już Sąd Najwyższy we wskazanym na wstępie uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 lipca 2017 r., dowodzi że w omawianym zakresie sprawy, doszło do wydania wyroku dotkniętego obrazą prawa materialnego, którą winien dostrzec już Sąd I instancji, a następnie w trybie art. 440 k.p.k. Sąd Odwoławczy. Podstaw do przypisania skazanemu odpowiedzialności karnej na zasadach przewidzianych w Kodeksie karnym nie dają także wprost przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (j.t. Dz. U. z 2002 r., nr 11, poz.109). Z art. 1§1 pkt 2 tej ustawy wynika bowiem, że jej przepisy stosuje się w zakresie postępowania w sprawach o czyny karalne – w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale nie ukończyły lat 17. W takiej sytuacji, zastosowanie miał przepis art. 13 u.p.s.n., przewidujący, w określonych przypadkach (skazany w chwili orzekania tj. 3 kwietnia 2014r. ukończył lat 18), możliwość wymierzenia nieletniemu kary z nadzwyczajnym złagodzeniem jej wykonania. Przepis ten jednak został uchylony z dniem 2 stycznia 2014r. ustawą z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu 5 w sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2013, poz. 1165) i nie obowiązywał w czasie orzekania. Stwierdzić zatem należy, że wraz z uchyleniem wskazanego przepisu, a więc w obecnym stanie prawnym, nie ma podstawy prawnej do pociągnięcia o odpowiedzialności i karania osoby dorosłej za jej czyny karalne popełnione w okresie nieletności, o ile nie wyczerpują one znamion przestępstw wymienionych w art. 10§2 k.k. (P. Górecki, V. Konarska – Wrzosek – Postępowanie w sprawach nieletnich. Komentarz, teza 7 do art. 18, Warszawa 2019). Nie daje takiej podstawy regulacji zawarta w art. 18§1 pkt 2 u.p.s.n., która określa co prawda właściwość sądu w takiej kategorii spraw, jednak pozbawiona normy materialnoprawnej, de facto stała się normą „pustą”. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną. Skutkiem powyższego było uchylenie zaskarżonego wyroku w części w jakiej utrzymano nim w mocy (pkt II) skazanie za ciąg przestępstw z art. 281 § 1 k.k. w zw. z art. 65§1 k.k. opisanych w pkt LVII wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 kwietnia 2014 r., a także tej części orzeczenia Sądu I instancji. Ponieważ zaś brak obecnie przepisu pozwalającego na ściganie E. D. za czyn, który popełnił będąc osoba nieletnią, postępowanie w tym zakresie przy zastosowaniu art. 537 k.p.k., na podstawie art. 17 § 1 pk2 k.p.k. należało umorzyć. W konsekwencji rozwiązaniu uległa też kara łączna orzeczona w pkt LXIV. Brak jednak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego i uchylania zaskarżonego wyroku w zakresie kary łącznej. Sytuacja ta będzie musiała znaleźć rozwiązanie poprzez wydanie wyroku łącznego. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.