II KK 421/19

Sygn. akt II KK 421/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący) SSN Marek Pietruszyński SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) Protokolant Elżbieta Wawer w sprawie H. I. P. w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 15 lipca 2020 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w W. z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. akt IV K (…), 1. uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2. i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. umarza postępowanie w zakresie wydania wobec H. I. P. wyroku łącznego obejmującego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…); 2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE 2 Sąd Rejonowy w W. rozpoznał sprawę o wydanie wyroku łącznego wobec H. I. P. , przyjmując, że proceduje co do połączenia: I. wyroku łącznego Sądu Rejonowego w W. z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV K (…), którym połączono kary pozbawienia wolności orzeczone wobec H. I. P. wyrokami w sprawach Sądu Rejonowego w W. : - z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…) i wymierzono skazanemu karę łączną 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na jej poczet okresu wykonywania kary w sprawie o sygn. akt IV K (….) w wymiarze 6 dni oraz okresy zatrzymania w innych sprawach. Jednocześnie umorzono postępowanie w części połączenia kar orzeczonych wobec skazanego wyrokami Sądu Rejonowego w W. : - z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt IV K (…), - z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt IV K (…). Postanowieniem z dnia 24 lipca 2018 r. odroczono wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności na okres 6 miesięcy do dnia 24 stycznia 2019 r. II. wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…), skazującego H. I. P. za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 5 października 2017 r. na karę mieszaną 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 35 godzin w stosunku miesięcznym (kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności nie zostały wykonane); III. wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV K (…), skazującego H. I. P. za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 9 lutego 2018 r. na karę mieszaną 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej 3 kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności nie zostały wykonane); IV. wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt IV K (…), skazującego H. I. P. za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w okresie od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 14 października 2017 r., na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności (kara pozbawienia wolności nie została wykonana). Z powyższego wynika, że Sąd Rejonowy w W. nieprawidłowo określił zakres procedowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego wobec skazanego H. I. P. , bowiem dwukrotnie (w pkt I. i II.) wymienił ten sam wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…). Tenże Sąd wyrokiem łącznym z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. akt IV K (…): 1. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 86 § 4 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k. orzeczone wyrokami opisanymi w pkt I. i IV. kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył H. I. P. karę łączną 1 roku i 5 miesięcy pozbawienia wolności; 2. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 86 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 87 § 2 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k. orzeczone wyrokami opisanymi w pkt II i III kary mieszane pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności połączył i wymierzył H. I. P. karę łączną 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 2 lat ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym; 3. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w pkt 1. zaliczył skazanemu okres wykonywania kary w sprawie o sygn. akt IV K (…) w wymiarze 6 dni oraz wskazane okresy zatrzymania w sprawach o sygn. akt: IV K (…), IV K (…), IV K (…), IV K (…), IV K (…) (powinno być: IV K (…)) i IV K (…); 4. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w pkt 2. zaliczył skazanemu okresy odbytej kary pozbawienia wolności w sprawach o sygn. akt IV K (…) i IV K (…). Nadto orzekł, że w pozostałym zakresie wyroki podlegające połączeniu będą odrębnie wykonywane. 4 Powyższy wyrok łączny nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 15 lutego 2019 r. Obecnie kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2. sentencji wyroku na korzyść skazanego H. I. P.. Zarzucił: „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 85 § 2 k.k. w zw. z art. 576 § 1 k.p.k., polegające na połączeniu węzłem kary łącznej - tzw. kar mieszanych (wydanych na podstawie art. 37b k.k.), to jest w wymiarze: 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności (wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…)) i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności (wyrok Sądu Rejonowego w W, z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV K (…)), a w konsekwencji wymierzenie kary łącznej 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz 2 lat ograniczenia wolności, w sytuacji, gdy kary z pierwszego z wymienionych wyroków nie podlegały wykonaniu, gdyż weszły w skład kary łącznej 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej przez ww. Sąd Rejonowy prawomocnym wyrokiem łącznym z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. IV K (…)” – i wniósł o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części, a w konsekwencji również jego pkt 4. i umorzenie w tym zakresie postępowania o wydanie wyroku łącznego, zgodnie z art. 572 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co przy zastosowaniu w art. 535 § 5 k.p.k. pozwoliło uwzględnić ją w całości na posiedzeniu bez udziału stron. Należy przyznać rację Prokuratorowi Generalnemu, że zaskarżony wyrok łączny jest wadliwy, bowiem w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 2. został wydany z rażącym naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 85 § 2 k.k. i art. 576 § 1 k.p.k. Nie ulega też wątpliwości, że uchybienie to miało istotny wpływ na treść wyroku. W kasacji trafnie wskazano, że po wydaniu wobec skazanego H. I. P. przez Sąd Rejonowy w W. w dniu 17 kwietnia 2018 r. wyroku łącznego o sygn. akt IV K (…), zgodnie z art. 569 § 1 k.p.k. w niniejszej sprawie były podstawy do wydania kolejnego wyroku łącznego, gdyż zaistniały warunki do wymierzenia nowej kary 5 łącznej, określone w art. 85 § 1 k.k. Natomiast, zgodnie z art. 85 § 2 k.k. podstawą orzeczenia kary łącznej mogły być wymierzone i podlegające wykonaniu (w całości lub w części) kary lub kary łączne za przestępstwa określone w § 1 tegoż przepisu. Tak więc, w wypadku, gdy przynajmniej jedną z kar podlegających łączeniu była już orzeczona jako kara łączna w wyrokach podlegających łączeniu, wymiar tej kary łącznej stanowił podstawę orzeczenia kary łącznej w wyroku łącznym. Oznacza to, że kara łączna wymierzona w wyroku łącznym nie ulegała rozwiązaniu, jak to miało miejsce w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. Wskazano wyżej, że po wydaniu wyroku łącznego z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV K (…), H. I. P. został prawomocnie skazany dwoma wyrokami Sądu Rejonowego w W.: z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV K (…), na tzw. karę mieszaną – pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności i z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt IV K (…), na karę pozbawienia wolności. Wymienione kary jednostkowe i kara łączna nie zostały jeszcze wykonane w ogóle lub w całości, a nadto nadawały się one do połączenia (k. 43 – 46 akt sprawy). Wynika z tego, że te właśnie kary powinny być objęte zakresem orzekania w przedmiocie nowej kary łącznej. Niedopuszczalne natomiast było objęcie procedowaniem, a następnie węzłem kary łącznej, określonej w pkt 2. sentencji skarżonego kasacją wyroku łącznego, kary mieszanej – 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności wymierzonej H. I. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w W., sygn. akt IV K (…), która nie podlegała wykonaniu jako objęta karą łączną orzeczoną prawomocnym wyrokiem łącznym tego Sądu z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV K (…). Sąd orzekający nie wziął pod uwagę, że zgodnie z art. 576 § 1 k.p.k. z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, wyroki podlegające połączeniu nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącznym. Fakt zaistnienia nieprawidłowości przy wydawaniu wobec H. I. P. wyroku łącznego o sygn. akt IV K (…) dostrzegł Sąd Rejonowy w W. , który w pisemnym uzasadnieniu tego wyroku przyznał, że „błędnie ustalił węzeł kary łącznej orzeczonej w pkt 2. części dyspozytywnej wyroku łącznego”, bowiem „błędnie uznał, iż istnieje konieczność połączenia kary jednostkowej orzeczonej w wyroku Sądu Rejonowego w W. IV Wydział Karny w sprawie o sygn. akt IV K (…), albowiem z analizy wyroku łącznego wskazanego w pkt 1. jednoznacznie wynika, że wyrok ten został objęty węzłem kary łącznej, co wymaga zatem korekty ze 6 strony Sądu Okręgowego”. Jak wspomniano, wobec niezaskarżenia przedmiotowego wyroku łącznego, nie był on jednak poddany kontroli przez sąd odwoławczy. W tym stanie rzeczy słusznie wskazano w kasacji, że: - Sąd meriti bezpodstawnie – z obrazą art. 85 § 2 k.p.k. w zw. z art. 576 § 1 k.p.k. – i niekorzystnie dla skazanego objął w pkt 2. sentencji wyroku węzłem kary łącznej tzw. karę mieszaną orzeczoną wyrokiem o sygn. akt IV K (…). W konsekwencji w zaskarżonym kasacją wyroku łącznym kara tą występuje dwukrotnie: w pkt 1. jego sentencji, jako składowa kary łącznej wymierzonej połączonym wyrokiem łącznym o sygn. IV K (…) oraz w pkt 2. jako jednostkowa kara o charakterze mieszanym tworząca kolejną karę łączną; - na skutek zaistniałego uchybienia skazany ma do odbycia dodatkowo karę 1 miesiąca pozbawienia wolności oraz 9 miesięcy ograniczenia wolności. Wynika to z różnicy pomiędzy bezpodstawnie orzeczonymi w pkt 2. zaskarżonego wyroku łącznego karami łącznymi w wymiarze 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz 2 lat ograniczenia wolności i karami 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonymi wymienionym w tym punkcie wyrokiem o sygn. akt IV K (…). Wobec stwierdzenia braku podstaw do połączenia węzłem kary łącznej kar orzeczonych wyrokami o sygn. akt IV K 975/17 i IV K 150/18 Sąd Najwyższy uchylił wyrok w zaskarżonej części, tj. rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2. i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie wydania wobec H. I. P. wyroku łącznego obejmującego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV K (…). Skutkiem uchylenia wspomnianego rozstrzygnięcia była dezaktualizacja rozstrzygnięcia zawartego w pkt 4. zaskarżonego wyroku, zatem jego uchylanie było zbędne. Dodatkowo można zauważyć, że w kasacji wskazano, iż „zakresem orzekania w przedmiocie kary łącznej powinny być objęte wskazane powyżej wyroki: łączny o sygn. IV K 1073/17 i jednostkowe: IV K 150/18 i IV K 1095/17”, wobec czego właściwy Sąd powinien rozważyć, czy nie zachodzą warunki do wydania z urzędu (art. 570 k.p.k.) wyroku łącznego obejmującego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV K (…). 7 Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku, o wydatkach postępowania rozstrzygając zgodnie z art. 638 k.p.k.