II KK 525/22

Sygn. akt II KK 525/22 POSTANOWIENIE Dnia 10 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Kala na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 10 lutego 2023 r. sprawy A. S. skazanego za czyn z art. 62 ust. 1 w zw. z art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i in. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt IX Ka 140/19 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K 299/17 postanowił 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu skazanego A. S. - adwokat M. C. , kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa zł i osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, tytułem opłaty za sporządzenie i wniesienie kasacji; 3. zwolnić skazanego od wydatków postępowania kasacyjnego i obciążyć nimi Skarb Państwa. UZASADNIENIE 2 Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K 299/17, Sąd Rejonowy w Pruszkowie uznał oskarżonego A. S. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 1 w zw. z art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii, wymierzył oskarżonemu karę 3 (trzech) lat i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok zawiera również rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku, zaliczenia na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie oraz kosztów procesu. Od powyższego wyroku apelację wywiedli obrońca oskarżonego i oskarżony. Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając mu „rażącą niewspółmierność (surowość) kary pozbawienia wolności przy zastosowaniu wadliwych elementów jej wymiaru oraz dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych w zakresie motywacji oskarżonego powodującej, iż dopuścił się zarzucanego mu czynu oraz okoliczności jego popełnienia, co wyraża się w błędnym przyjęciu wysokiego stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu, a także nie wzięcie pod uwagę okoliczności łagodzących dotyczących przede wszystkim postawy oskarżonego w toku postępowania”. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o zmianę wyroku w zakresie dotyczącym orzeczonej kary poprzez jej złagodzenie i wymierzenie kary pozbawienia wolności jednego roku. W osobistej apelacji oskarżony podniósł wyłącznie zarzut rażącej niewspółmierności kary, wskazując, że sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę jego przyznania się do winy, złożenia szczerych wyjaśnień, a nadto zachowania w trakcie odbywania kary. Oskarżony podniósł, że w zakładzie karnym cieszy się pozytywną opinią, pracuje, „karę odbywa programowo”, korzysta z przepustek i jest nagradzany. Skarżący wniósł o zwrócenie się przez sąd odwoławczy do zakładu karnego o opinię o jego zachowaniu w trakcie odbywania kary, gdyż nie zwrócił się o nią sąd pierwszej instancji. 3 Wyrokiem z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt IX Ka 140/19, Sąd Okręgowy w Warszawie, po rozpoznaniu apelacji wywiedzionych od tego orzeczenia przez obrońcę i oskarżonego, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy i orzekł o kosztach procesu. Od powyższego wyroku kasację wywiodła obrońca skazanego, która zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając mu „mające istotny wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 78 § 1 k.p.k. i art. 117 § 1 k.p.k. w zw. z art. 133 § 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 3a k.p.k. poprzez przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej i rozpoznanie apelacji pod jego nieobecność, pomimo, że oskarżony nie został prawidłowo powiadomiony o jej terminie, a nadto nie został do jej dnia powiadomiony o ustanowieniu mu obrońcy z urzędu, bowiem postanowienie w tym przedmiocie zostało do niego nadane zaledwie w 9 dni przed terminem rozprawy apelacyjnej a odebrane w 4 dni po jej przeprowadzeniu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez Sąd Odwoławczy wyroku z rażącym naruszeniem prawa oskarżonego do obrony”. Ponosząc powyższy zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie wydanego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy, zważył co następuje. Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna. Na wstępie należy przypomnieć, że kasację można wnieść – poza uchybieniami stanowiącymi bezwzględne przyczyny odwoławcze - tylko z powodu rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Obowiązek wykazania dwóch ostatnio wymienionych przesłanek, (tj. po pierwsze tego, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa i po drugie tego, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia) ciąży przy tym na autorze nadzwyczajnego środka zaskarżenia. 4 W analizowanej sprawie autorka kasacji, z przyczyn niżej wskazanych, nie podołała temu zobowiązaniu. W przedmiotowej sprawie, wbrew temu co twierdzi obrońca, oskarżony został skutecznie powiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej, która została przeprowadzona w dniu 19 maja 2022 r. Zawiadomienie o terminie tej rozprawy zostało bowiem do oskarżonego wysłane w dniu 8 marca 2022 r. Zawiadomienia tego oskarżony nie odebrał i po podwójnej awizacji zwrócono je do organu procesowego (k. 669, 670, 689). W tym stanie rzeczy, mając na uwadze treść art. 133 § 2 w zw. z § 1 k.p.k. Sąd Okręgowy w Warszawie, w pełni trafnie postąpił uznając powyższe zawiadomienie za skutecznie oskarżonemu doręczone. Okoliczność, że w treści pisma przewodniego zatytułowanego „doręczenie postanowienia”, w ślad, za którym doręczono A. S. odpis postanowienia o wyznaczeniu obrońcy z urzędu, dodatkowo zawarto również informację o terminie rozprawy odwoławczej wyznaczonej na 19 maja 2022 r., w żaden sposób nie podważa trafności tego stwierdzenia. Dla uznania oskarżonego za skutecznie zawiadomionego o terminie rozprawy nie jest wszak konieczne, by oskarżonemu prawidłowo doręczono wszystkie kierowane do niego pisma zawierające informacje o tym terminie. Wystarczające jest, by w taki sposób doręczono jedno z nich. W tej sytuacji za bezpodstawne należy uznać twierdzenia zarówno o obrazie art. 117 § 1 k.p.k. i art. 133 § 2 k.p.k., jak i o obrazie art. 117 § 3a k.p.k. Oskarżony został bowiem skutecznie zawiadomiony o terminie rozprawy odwoławczej, w której jego udział nie był obowiązkowy, wyznaczonej na 19 maja 2022 r. Ta okoliczność z kolei otwierała sądowi odwoławczemu możliwość procedowania na ww. rozprawie, pod jego nieobecność i to niezależnie od przyczyn jego niestawiennictwa. Przepis art. 117 § 3a k.p.k. stanowi bowiem, że niestawiennictwo strony, która została należycie zawiadomiona o czynności procesowej, niezależnie od jego przyczyny, nie stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu tej czynności, jeżeli stawił się jej obrońca lub pełnomocnik. Nie dotyczy to czynności, w której udział strony jest obowiązkowy. Odnosząc się natomiast do kwestii niezawiadomienia oskarżonego o wyznaczeniu mu obrońcy z urzędu przed terminem rozprawy odwoławczej (oskarżony odebrał powyższe postanowienie wraz z pismem przewodnim w dniu 23 maja 2022 r.), stwierdzić należy, że przeprowadzenie rozprawy odwoławczej pod 5 nieobecność oskarżonego, któremu wyznaczono obrońcę z urzędu, nie jest warunkowane dysponowaniem przez sąd odwoławczy dowodem doręczenia oskarżonemu odpisu decyzji procesowej o wyznaczeniu takowego obrońcy. Brak tegoż dokumentu nie stanowił więc samoistnej przeszkody do prowadzenia rozprawy odwoławczej. Oczywiście obowiązkiem organu ad quem było zbadanie, czy oskarżony ma zagwarantowane realne prawo do obrony (art. 6 k.p.k.), ale i z tej perspektywy nie sposób czegokolwiek sądowi odwoławczemu zarzucać. Przede wszystkim wyznaczony oskarżonemu obrońca z urzędu, obecny na rozprawie odwoławczej, nie składał żadnych wniosków formalnych, a w szczególności nie domagał się odroczenia rozprawy z powodu braku kontaktu z oskarżonym. Nie sygnalizował również, by z uwagi na krótki czas dzielący datę rozprawy odwoławczej od daty zawiadomienia go o wyznaczeniu obrońcą z urzędu, nie był w stanie realizować funkcji obrony. Przypomnieć przy tym należy, że Sąd Okręgowy przeprowadzał kontrolę odwoławczą w zakresie wyznaczonym treścią art. 433 § 1 k.p.k., a zatem w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (z uwzględnieniem art. 439, 440 i 455 k.p.k.). W obu środkach odwoławczych jednoznacznie wyartykułowano bowiem zarzuty stawiane rozstrzygnięciu. W żadnym z tych środków nie domagano się natomiast dodatkowego przesłuchania oskarżonego na rozprawie odwoławczej. Oskarżony wnosił jedynie o zwrócenie się o opinię do zakładu karnego na temat jego zachowania w czasie odbywania kary, co Sąd Okręgowy uczynił. W tej sytuacji brak jest podstaw do twierdzenia, że obecność oskarżonego na rozprawie i wcześniejsze konsultacje z obrońcą mogły realnie zmienić jego sytuację procesową oraz istotnie wpłynąć na wynik sprawy. A tylko w takiej sytuacji można byłoby mówić, że doszło do rażącej i mogącej mieć istotny wpływ na treść orzeczenia obrazy art. 6 k.p.k. Trafności tego twierdzenia w żaden sposób nie podważa argument autorki kasacji, że podczas spotkania z obrońcą oskarżony mógłby omówić kwestie poruszone w jego piśmie zatytułowanym „uzupełnienie apelacji”. Pismo to zostało złożone wszak już po terminie do wniesienia apelacji i z tej racji zarzuty w nim zawarte nie mogły wpłynąć na wyznaczone treścią zwyczajnych środków zaskarżenia granice rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy. Ponadto autorka kasacji w żaden sposób nie odniosła się do kwestii merytorycznej trafności twierdzeń zawartych w tymże 6 piśmie. W nadzwyczajnym środku zaskarżenia nie zawarto również konkretnych argumentów wskazujących, w jaki to inny – mogący wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy - sposób oskarżony i jego obrońca zrealizowaliby uprawnienia składające się na przysługujące oskarżonemu prawo do obrony, gdyby oskarżony był obecny na rozprawie odwoławczej i nawiązał kontakt z obrońcą. Za takowy argument nie może być bowiem uznane ogólnikowe stwierdzenie, że oskarżony chciał „uczestniczyć w rozprawie i przedstawić Sądowi II instancji osobiście okoliczności dotyczące jego osoby przemawiające za uznaniem wymierzonej mu kary za rażąco surową” (por. uwagi zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 2019 r., sygn. akt III KK 214/18). Analizując prawidłowość postępowania instancji odwoławczej, należało również zwrócić uwagę na okoliczności, w jakich doszło do ustanowienia oskarżonemu obrońcy z urzędu. Oskarżony rzeczywiście złożył do sądu datowany na 28 kwietnia 2022 r. wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu, który umotywował tym, że z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (k. 676). Do wniosku tego oskarżony dołączył, opatrzone datą 28 kwietnia 2022 r., adresowane do adwokata C. T., pismo zatytułowane „odwołanie pełnomocnictwa”, w którym wskazał, że z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową nie jest w stanie ponieść kosztów obrony i dlatego wypowiada upoważnienie obrończe mecenasowi C. T. (k. 675). Na marginesie zauważyć wypada, że na dokumencie tym widnieje odręczna adnotacja „otrzymałem […]” opatrzona odciskiem pieczęci i podpisem adwokata C. T.. Powyższe oznacza, że dokument ten musiał zostać w dniu jego sporządzenia przedłożony do podpisu adwokatowi C. T., któremu – co wymaga szczególnego podkreślenia - zawiadomienie o terminie rozprawy odwoławczej, wyznaczonej na 19 maja 2022 r., zostało doręczone w dniu 29 marca 2022 r. (k.690). Rzeczą zaś zdecydowanie mało prawdopodobną jest, by przy okazji podpisywania tego dokumentu dotychczasowy obrońca z wyboru nie podjął wątku bliskiej odległości czasowej dzielącej datę wypowiedzenia stosunku obrończego od daty rozprawy odwoławczej. Podkreślenia także wymaga, że ww. pismo zatytułowane „odwołanie pełnomocnictwa” wpłynęło do Sądu Okręgowego dopiero w dniu 5 maja 2022 r. (nadano je pocztą dopiero w dniu 2 maja 2022 r.) 7 Jeszcze później, bo w dniu 10 maja 2022 r. wpłynęło do tegoż sądu pismo adwokata C. T. informujące o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa. W tej sytuacji trudno zarzucać organowi ad quem opieszałość w wyznaczeniu obrońcy z urzędu, który postanowienie w tej sprawie wydał w dniu 10 maja 2022 r. i już tego samego dnia, mailem, powiadomił o tym obrońcę z urzędu (k. 680, 685). Okoliczność zaś, że w piśmie przewodnim dotyczącym doręczenia postanowienia o wyznaczeniu obrońcy z urzędu wskazano błędny numer telefonu adwokata M. Z., nie mogła mieć jakiegokolwiek wpływu na treść wyroku sądu II instancji, skoro pismo z tą informacją oskarżony odebrał już po wydaniu tego orzeczenia. Ponadto w sytuacji, gdy pozostałe dane obrońcy zostały podane prawidłowo, błędnie wskazany numer telefonu nie mógłby stanowić realnej, trudnej do usunięcia przeszkody w nawiązaniu kontaktu z obrońcą, skoro prawidłowy numer dało się bez trudu ustalić dokonując tak prostej czynności, jak np. wpisanie imienia i nazwiska adwokata w wyszukiwarkę google. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał, że autorka kasacji nie wykazała również, by w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu art. 78 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. Kierując się powyższą argumentacją, Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Mając na uwadze sytuację materialną skazanego Sąd Najwyższy zwolnił go od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego i wydatkami tego postępowania obciążył Skarb Państwa. O kosztach dla obrońcy z urzędu orzeczono na podstawie § 2, § 3, § 4 ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).