II KK 82/23

II KK 82/23 POSTANOWIENIE Dnia 31 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2023 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie oskarżonej K. A., wniosku obrońcy oskarżonej – r.pr. A.B. - o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Pawła Kołodziejskiego, Adama Rocha oraz Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt II KK 82/23 wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Warszawie, od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - IX Wydział Karny Odwoławczy z dnia 8 grudnia 2022 r., o sygn. IX Ka 1074/22, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 20 czerwca 2022 r., o sygn. II K 468/21 - i umarzającego postępowanie o czyny z art. 222 § 1 k.k. i z art. 226 § 1 k.k. zarzucone K. A., na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Pawła Kołodziejskiego, Adama Rocha i Ryszarda Witkowskiego od udziału w sprawie o sygnaturze akt II KK 82/23. UZASADNIENIE W dniu 30 stycznia 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja Prokuratora Okręgowego w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - IX Wydział Karny Odwoławczy z dnia 8 grudnia 2022 r., o sygn. IX Ka 1074/22, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieście w Warszawie z II KK 82/23 2 dnia 20 czerwca 2022 r., o sygn. II K 468/21 i umarzającego postępowanie o czyny z art. 222 § 1 k.k. i z art. 226 § 1 k.k. zarzucone K. A.. W wyniku losowania w dniu 23 lutego 2023 r. do rozpoznania tej sprawy został wyznaczony SSN Adam Roch. W dniu 13 czerwca 2023 r. zostało wydane zarządzenie o wyznaczeniu składu orzekającego i terminu rozprawy kasacyjnej, na mocy którego wyznaczeni zostali do składu orzekającego również: SSN Paweł Kołodziejski jako Przewodniczący oraz SSN Ryszard Witkowski. W dniu 30 czerwca 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy oskarżonej r.pr. A.B. - o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Pawła Kołodziejskiego, Adama Rocha oraz Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt II KK 82/23 wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Warszawie – na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. z uwagi na to, że osoby te nie spełniają wymogów niezawisłości i bezstronności, a w okolicznościach niniejszej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących oskarżonej oraz charakteru sprawy, jak również do wydania orzeczenia przez osoby, które nie są sądem powołanym zgodnie z ustawą w rozumieniu wskazanym w art. 6 ust. 1 EKPCz i standardach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W uzasadnieniu wniosku obrońca podniósł, że oskarżenie dotyczyło udziału w proteście przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego J. P. w dniu 28 stycznia 2021 r., w dniu, w którym rząd zdecydował o opublikowaniu w Dzienniku Ustaw orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przesłanki dopuszczającej przerwanie ciąży ze względów embriopatologicznych. Oskarżona wraz innymi osobami udała się na protest przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego i została zatrzymana pod pretekstem naruszenia nietykalności funkcjonariusza publicznego. W takiej sprawie, jak wskazuje obrońca, wyznaczono do orzekania skład osobowy, w którym żaden z jego członków nie jest powołany zgodnie z ustawą, a każdy z nich wykazuje ścisłe związki z władzą wykonawczą (zwłaszcza, że wszyscy trzej wyznaczeni do rozpoznania tej sprawy sędziowie są byłymi prokuratorami), której, według II KK 82/23 3 wszelkich dostępnych dla strony informacji, zawdzięczają awanse w strukturach najpierw prokuratury, a następnie nominację do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. O potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia sędziego decyduje między innymi ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą w realiach sprawy takie okoliczności, które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21, LEX nr 3251718). Należy podnieść, że sędziowie Ryszard Witkowski oraz Adam Roch wyznaczeni do rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt II KK 82/23, zostali powołani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na stanowiska sędziów Izby Dyscyplinarnej SN w dniu 1 września 2018 r., a Paweł Kołodziejski w dniu 7 marca 2022 r., na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w procedurze kwestionowanej przez obrońcę. W tej sytuacji, argumenty przedstawione przez obrońcę oskarżonej należało uznać za słuszne. Sąd Najwyższy podkreślał już wielokrotnie, że wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie II KK 82/23 4 powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II KO 30/21, LEX nr 3520480). Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego winien mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dodatkowo należy mieć na uwadze fakt, że wszyscy sędziowie zostali pierwotnie powołani na stanowiska sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co w jego ocenie mogło powodować także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby. W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce). Uwzględniając powyższe uwagi Sąd Najwyższy stwierdza, że zachodzi ryzyko naruszenia zakazu bycia sędzią we własnej sprawie. II KK 82/23 5 Podnieść ponadto należy, że oskarżona może być osobiście znana wyznaczonym do orzekania sędziom, gdyż brała ona również czynny udział w proteście przeciwko orzekaniu przez nich w Izbie Dyscyplinarnej w dniu 21 kwietnia 2021 r., z uwagi na co doszło do jej zatrzymania i wniesienia przeciwko niej oskarżenia przez prokuraturę (zob. wyrok SN z dnia 7 grudnia 2021., w sprawie o sygn. akt II KK 461/21). W tej sprawie SN podkreślał, że to zgromadzenie „Zostało zwołane przez grupę osób reprezentujących część społeczeństwa hołdującą zasadom demokratycznego państwa prawnego, w celu wyrażenia swojego sprzeciwu wobec kontynuowania przez Izbę Dyscyplinarną umiejscowioną w strukturach Sądu Najwyższego działalności w sensie organizacyjnym, ale przede wszystkim proceduralnym, której – zdaniem protestujących – w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie może być przyznany atrybut sądu bezstronnego, niezależnego, ustanowionego na mocy prawa, a osoby zasiadające w tej Izbie – w kontekście uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. – nie dają gwarancji należytej obsady organu, którego zadaniem powinno być nie tylko sprawowanie praworządnego wymiaru sprawiedliwości, ale sprawowanie nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania”. Ta sytuacja bez względu na to, czy wyznaczeni sędziowie byłej Izby Dyscyplinarnej wykazaliby w tej sprawie bezstronność, mogłaby wywołać u stron oraz w opinii publicznej przekonanie o braku możliwości bezstronnego ocenienia zachowania K. A. oskarżonej o udział w pokojowych demonstracjach przed Trybunałem Konstytucyjnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że ocena zasadności wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.), nakazuje uwzględnić wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Okoliczności te zaś powinny być oceniane przez pryzmat tego, czy z punktu widzenia przeciętnego obywatela zostały spełnione obiektywne warunki postrzegania sędziego jako bezstronnego i niezawisłego, zaś sąd z udziałem tego sędziego, jako sąd niezależny. Przy dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do wprowadzanych zmian w sądownictwie, zwłaszcza w zakresie akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności. Przy spolaryzowaniu nastrojów społecznych, a w szczególności w II KK 82/23 6 środowisku sędziowskim, brak jest w tej sytuacji możliwości obiektywnego przekonania przeciętnie rozsądnej osoby, że zaistniałe okoliczności nie będą rzutowały na bezstronne osądzenie sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK 426/21, OSNK 2022, z. 2, poz. 6). Tymczasem w interesie systemu wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o rzeczywistą bezstronność sędziego, ale także zapobieganie powstaniu negatywnego odbioru społecznego w tym przedmiocie. Taka potrzeba zachodzi w badanej sprawie. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia. [as] JK