II KK 99/22

II KK 99/22 POSTANOWIENIE Dnia 6 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon w sprawie A. D. ukaranej za czyn z art. 52 § 2 pkt 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 6 czerwca 2023 r. wniosku ukaranej o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego: Ryszarda Witkowskiego od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt II KK 99/22. UZASADNIENIE W dniu 25 lutego 2022 r. w Sądzie Najwyższym zarejestrowana została sprawa o sygn. akt II KK 99/22 w związku z wniesieniem kasacji przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść obwinionej A. D. od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 19 lipca 2019 r., o sygn. akt XIV W 1180/19. Wyrokiem tym obwiniona została ukarana za czyn z art. 52 § 2 pkt 1 k.w. polegający na tym, że „w dniu 01.03.2019 r. ok. godz. 19.30 w W. przy ul. […] przeszkadzała w przebiegu nie zakazanego zgromadzenia w ten sposób, że siedząc na pasie jezdni blokowała trasę przemarszu zgromadzenia”. II KK 99/22 2 Pierwotnie, sprawa losowo została przydzielona sędziemu SN Antoniemu Bojańczykowi, który zarządził skierowanie przedmiotowej kasacji do rozpoznania na rozprawie. Następnie zarządzeniem przewodniczącego Wydziału II Izby Karnej z dnia 30 marca 2022 r. wyznaczono skład orzekający w osobach sędziów Sądu Najwyższego: Antoniego Bojańczyka, wskazując go jako przewodniczącego i sprawozdawcę oraz Marka Siwka i Igora Zgolińskiego. Pismem z dnia 30 maja 2022 r., adresowanym do Izby Karnej Sądu Najwyższego, A. D., powołując się na art. 41 § 1 i art. 42 § 1 k.p.k., wystąpiła z wnioskiem „o wyłączenie Sędziów Sądu Najwyższego Antoniego Bojańczyka, Marka Siwka i Igora Zgolińskiego od udziału w sprawie zawisłej przed Sądem Najwyższym za sygn. akt II KK 99/22 – z uwagi na istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w sprawie”. Niezgodnie z adresem wniosek ten został przedstawiony Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, który przekazał go Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Społecznych. W tej Izbie wniosek został zarejestrowany pod sygn. I NWW 152/22. Pismem z dnia 12 września 2022 r., adresowanym do Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej, określonym jako „wniosek obwinionej”, w istocie ponawiającym wniosek z 30 maja 2022 r., A. D. zwróciła się też o skierowanie jej wniosku o wyłączenie sędziów do Izby Karnej Sądu Najwyższego, podkreślając, że do tej Izby trafiła jej sprawa kasacyjna. W części wstępnej uzasadnienia wniosku akcentowała, że „takie same zarzuty, które były powodem mojego wniosku o wyłączenie w/w sędziów jako budzących uzasadnione wątpliwości co do swojej niezawisłości i bezstronności, odnoszą się również do wszystkich sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych”. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej zarządził zarejestrowanie sprawy w Kontrolce Spraw Incydentalnych prowadzonej w Wydziale II i „skierować sprawę do przydziału”. Sąd Najwyższy, procedując w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt I NWW 152/22, na podstawie art. 26 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wniosek A. D. w przedmiocie wyłączenia sędziów Sądu Najwyższego: Antoniego II KK 99/22 3 Bojańczyka, Marka Siwka i Igora Zgolińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II KK 99/22 pozostawił bez rozpoznania. Z kolei Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek A. D. w Izbie Karnej, postanowieniem z dnia 3 marca 2023 r. wyłączył sędziów Sądu Najwyższego: Antoniego Bojańczyka, Marka Siwka i Igora Zgolińskiego od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt II KK 99/22.W uzasadnieniu wskazał na okoliczności, które w jego ocenie umożliwiały wydanie decyzji w przedmiocie wspomnianego wniosku, pomimo uprzedniego wydania orzeczenia w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN oraz odniósł się do argumentacji przedstawionej przez wnioskodawczynię, uznając ją za zasadną. Sprawa trafiła do ponownego losowania i została przydzielona sędziemu SN Ryszardowi Witkowskiemu, a zarządzeniem przewodniczącego Wydziału II Izby Karnej z dnia 28 marca 2023 r. wyznaczono skład orzekający w osobach sędziów Sądu Najwyższego: Ryszarda Witkowskiego, wskazując go jako przewodniczącego i sprawozdawcę oraz Małgorzatę Bednarek i Zbigniewa Kapińskiego. Pismem z dnia 20 marca 2023 r., adresowanym do Izby Karnej Sądu Najwyższego, A. D., wystąpiła z wnioskiem „o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego z rozpoznawania wniosku kasacyjnego wniesionego na moją korzyść przez Rzecznika Praw Obywatelskich”, powołując się na sygnaturę akt II KK 99/22. W uzasadnieniu niniejszego wniosku, powołała się na argumenty przedstawione we wniosku z dnia 30 maja 2022 r. o wyłączenie od orzekania sędziów Sądu Najwyższego: Antoniego Bojańczyka, Marka Siwka i Igora Zgolińskiego oraz pismach, kierowanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publiczny SN oraz Prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego, znajdujących się w aktach sprawy. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że: „Sędzia Ryszard Witkowski, który orzekał w nieistniejącej już, a działającej na politycznej zlecenie, Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, nie przeszedł testu bezstronności i niezależności, któremu poddany został na wniosek adwokat A. P. w związku z prowadzoną przed Sądem Najwyższym sprawą kasacyjną o sygnaturze akt II K[K] 206/21.” i postanowieniem z dnia 19 października 2022 r. został wyłączony od rozpoznawania sprawy na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. II KK 99/22 4 Po raz wtóry, niezgodnie z adresem, wniosek ten został przedstawiony Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, który przekazał go Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Społecznych. W tej Izbie wniosek został zarejestrowany pod sygn. I NWW 70/23, a w sprawie tej w dniu 16 maja 2023 r., na podstawie art. 7 Konstytucji RP a contrario, biorąc pod uwagę art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17, w zw. z art. 2 Konstytucji RP, wydane zostało postanowienie o pozostawieniu go bez rozpoznania. Z uwagi na fakt, że drugi wniosek A. D. – będący przedmiotem niniejszej sprawy – został również zaadresowany do Izby Karnej Sądu Najwyższego, Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej zarządził zarejestrowanie sprawy w Kontrolce Spraw Incydentalnych prowadzonej w Wydziale II. Rozpoznając wniosek obwinionej Sąd Najwyższy, procedując w Izbie Karnej, zważył, co następuje. Należy uznać, że argumentacja Sądu Najwyższego, przedstawiona w postanowieniu z dnia 3 marca 2023 r., a dotycząca okoliczności związanych z wydaniem uprzedniego rozstrzygnięcia przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Społecznych, pozostaje w pełnej rozciągłości aktualna także w niniejszej sprawie, zatem nie ma potrzeby jej powielania. Jedynie tytułem pewnego podsumowania można by zaznaczyć, że postanowienie z dnia 16 maja 2023 r. (sygn. I NWW 70/23) nie blokuje rozpoznania przedmiotowego wniosku w Izbie Karnej SN, gdyż nie zawiera merytorycznego rozstrzygnięcia. Prócz tego obecnie sprawa rozpatrywana jest w innym trybie, a to w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania karnego, uwzględniając fakt, że w wyniku postanowienia zabezpieczającego Wiceprezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 lipca 2021 r., wydanego w oparciu o art. 279 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Rzeczpospolita Polska została zobowiązana do zawieszenia stosowania m.in. art. art. 26 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym do czasu wydania przez Trybunał wyroku kończącego postępowanie w sprawie C-204/21, a tryb ten w szerszym zakresie realizuje intencję ustawodawcy, bacząc na treść art. 42 § 4 k.p.k. II KK 99/22 5 Odnosząc się z kolei do argumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię w uzasadnieniu jej wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy kasacyjnej (II KK 99/22) sędziego SN Ryszarda Witkowskiego, która w głównej mierze oparła się na tożsamych podstawach jak te, które wskazała we wcześniejszym jej wniosku (o wyłączenie sędziów SN Antoniego Bojańczyka, Marka Siwka i Igora Zgolińskiego) oraz pismach adresowanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publiczny SN oraz Prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego, znajdujących się w aktach sprawy (II KK 99/22), powołała się na uchwałę połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 oraz orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, należało uznać, że i w niniejszej sprawie znajdują one uzasadnienie. Z tego względu Sąd Najwyższy w całości podziela poglądy, przedstawione w uzasadnieniu postanowienia tut. Sądu z dnia 3 marca 2023 r. Również na kanwie niniejszej sprawy można uznać stanowisko autorki za logiczne, że skoro angażuje się w inicjatywy obywatelskie, które są postrzegane przez obecną władzę w sposób niechętny i została ukarana za zachowanie, które w jej ocenie było oznaką korzystania z gwarantowanych Konstytucją prawa i wolności, a więc sprawa ma element „polityczny”, to wobec sędziego, którego nominacja do Sądu Najwyższego była uzależniona od decyzji Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), tj. niemal w całości powołanej przez dominującą obecnie siłę polityczną, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy, takie okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego SN Ryszarda Witkowskiego, A. D. podniosła także, że: „Sędzia Ryszard Witkowski, który orzekał w nieistniejącej już, a działającej na polityczne zlecenie, Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, nie przeszedł testu bezstronności i niezależności, któremu poddany został na wniosek adwokat A. P. w związku z prowadzonym przed Sądem Najwyższym sprawą kasacyjną o sygnaturze akt II K[K] 206/21.”.Powołała się także na wydane przez tut. sąd postanowienie z dnia 19 października 2022 r., na mocy którego II KK 99/22 6 sędzia SN Ryszard Witkowski został na mocy art. 41 § 1 k.p.k. wyłączony od rozpoznawania sprawy kasacyjnej pod sygn. II KK 206/21, z którego wynika m.in., że: „W czasie orzekania w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego sędzia Ryszard Witkowski okazywał lekceważenie wiążącego polskie sądy orzecznictwa europejskiego [(chociażby poprzez rozpoznawanie spraw w okresie zawieszenia przez TSUE funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej – np. w dniu 16 listopada 2021 r. w sprawie I DO 13/21)], tym samym podtrzymując narrację prowadzoną przez władzę wykonawczą.”. Nie kwestionując obiektywizmu objętego wnioskiem o wyłączenie sędziego, orzekającego w przydzielonych mu do referatu sprawach oraz braku uległości na zewnętrzne wpływy, które mogłyby rodzić podejrzenie o brak bezstronności, nie sposób uznać przedstawioną przez wnioskodawczynię argumentację za pozbawioną logiki. Przedstawia ona bowiem subiektywny punkt widzenia, dokonując oceny niezależności i bezstronności sędziego, z perspektywy przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora. Biorąc zaś pod uwagę, że – jak już wcześniej wspomniano – wnioskodawczyni jest aktywistką, biorącą czynny udział w różnego rodzaju przedsięwzięciach, które są w sposób nieprzychylny postrzegany przez władzę, a jej sprawa ma niejako charakter „polityczny”, to procedowanie jej przez sędziego, który został nominowany do Sądu Najwyższego w drodze decyzji Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), w odczuciu społecznym może budzić zastrzeżenia co do rozpoznania jej w sposób bezstronny. Jedynie na marginesie należy podnieść, ze wciąż aktualne pozostaje wyrażone przez Sąd Najwyższy stanowisko, że w świetle uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., (I KZP 2/22), Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie jest organem tożsamym z II KK 99/22 7 organem konstytucyjnym, którego skład i sposób reguluje Konstytucja RP, w szczególności art. 187 ust. 1. Z tych względów orzeczono, jak na wstępie.