II KO 106/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: J. Potępa, M. Paluch, S. Kalinowski, A. Kafarski, J. Majewski, M. Dźbikowski (sprawozdawca).Prokurator: J. Bednarzak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa P. osk. z art. 86 § 2 k.k.W.P., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił:przekazaną przez zwykły skład Sądu Najwyższego na podstawie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Jak należy rozumieć przepis art. 1 ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii w zestawieniu z art. 2 § 1 ustęp 1 i z art. 10 § 2 ustęp 3 tejże ustawy co do końcowej daty przestępstw, podlegających tej amnestii, w szczególności, czy ustawa przewiduje tylko jeden tego rodzaju termin, a mianowicie - "przed 5 lutego 1947 r.", czy też treść powyższych przepisów pozwala na wyprowadzenie wniosku, iż istnieje także i drugi, końcowy termin - tj. "przed 25 kwietnia 1947 r." dla przypadków, gdy sprawca przynależny do związku przestępczego i popełniający przestępstwa w ramach tego związku - zaprzestał swej działalności przestępczej - i ujawnił się w terminie ustawowym?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW sprawie II K Rn 146/57 Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów na posiedzeniu jawnym w dniu 9 września 1957 r. postanowił na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przekazać powiększonemu składowi Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia wymienioną wyżej kwestię prawną.W uzasadnieniu postanowienia skład sądzący wyjaśnił, że "rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku i o umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 4 w zw. z art. 2 § 1 cytowanej wyżej ustawy o amnestii. Z treści wyroku widać, że oskarżonemu Józefowi P. przypisano przestępstwa popełnione zarówno przed 5 lutego 1947 r., jak i w marcu 1947 r. Oskarżony Józef P. ujawnił się 21 kwietnia 1947 r. Okoliczność, iż to ostatnie przestępstwo zostało popełnione nie tylko po 5 lutego 1947 r., lecz nawet po ogłoszeniu ustawy amnestyjnej, wydaje się wyłączać możliwość zastosowania abolicji przewidzianej w art. 2 § 1 tej ustawy". Przeciwny pogląd wyraził jednak Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w sprawie Pawła G.W tych warunkach rozstrzygnięcie postawionego pytania prawnego należało uznać za konieczne.W sprawie Pawła G. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wypowiedział następujący pogląd prawny:Z zestawienia treści art. 2 § 1 pkt 1 z treścią art. 10 § 2 pkt 3: "Nie korzystają z amnestii osoby, które (…) nie dopełniły warunków przewidzianych w art. 2, jeżeli upłynął termin określony w tym przepisie" - wynika, że skoro mowa w tym przepisie o "warunkach", to należy mieć na myśli:a)zaniechanie przestępczej działalności ib)oświadczenie o tym,a zatem że nie tylko oświadczenie o zaniechaniu działalności, ale i samo zaniechanie jej ma nastąpić w terminie przewidzianym w art. 2. Za powyższą tezą przemawia nadto intencja ustawy wyrażona przez ustawodawcę w art. 1, z którego wynika, że jednym z jej celów jest umożliwienie wszystkim obywatelom wzięcia udziału w odbudowie Demokratycznej Polski Ludowej. Chodziło więc o to, aby wszyscy tkwiący w przestępczych organizacjach mieli jak najszersze możliwości uregulowania swego stosunku do państwa i powrotu do normalnego życia. Ustawodawca zdawał sobie sprawę z tego, że decyzja o zaprzestaniu działalności i ujawnieniu się członków związków przestępczych nie nastąpi jednomyślnie i w ciągu jednego dnia po ogłoszeniu ustawy o amnestii, i dlatego, kierując się intencją wyrażoną w art. 1, dał im "czas do namysłu" w postaci terminu, o którym mowa w art. 2 i art. 10 § 2 pkt 3. Godząc się na pozostawanie tych osób w związkach przestępczych do zakreślonego przez siebie terminu (a nie ulega przecież wątpliwości, że z przynależności do przestępczego związku można było ujawniać się do dnia 25 kwietnia 1947 r. - i rzeczywiście ujawniło się w tym czasie wiele osób pojedynczych, jak i całych grup, korzystając z całkowitej abolicji), ustawodawca liczył się z możliwością dokonywania przez te osoby przestępstw wypływających z samego faktu istnienia takich związków (do wyjątkowych bowiem należy zaliczyć związki przestępcze, do których sama tylko przynależność, bez przejawiania konkretnej działalności, stanowi już przestępstwo określone w art. 86 k.k.W.P., w przeważającej natomiast większości wypadków przynależność do związków łączy się ściśle z określoną, realną działalnością). Dlatego też ustawa ogranicza zasięg abolicji do wypadków przestępstw popełnionych w granicach związku przestępczego.Za takim rozumieniem przepisu art. 2 § 1 pkt 1, jak wyżej przedstawiono, przemawia również porównanie go z podobnymi przepisami art. 3 i 7 § 1 pkt 1 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r. o amnestii, w których ustawodawca wyraźnie godzi się na porzucanie związku przestępczego przez jego członka (co odpowiada określeniu "zaniechanie przestępczej działalności", użytemu w ustawie z 1947 r.) w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie dekretu.Skoro więc ustawodawca dopuszczał trwanie w związku przestępczym przez pewien czas po wejściu w życie ustawy o amnestii - a w większości wypadków chodziło przecież o zbrodnię stanu określoną w art. 86 § 2 k.k.W.P., a więc o najcięższe przestępstwo wobec Państwa - to niesłuszne byłoby skazywanie za inne popełnione w tym czasie w ramach związku mniej ciężkie przestępstwa.Reasumując należy dojść do wniosku, że termin 5 lutego 1947 r. nie ma zastosowania do przestępstw wymienionych w art. 2, w szczególności do przestępstw popełnionych w granicach działalności związku przestępczego, przy czym jest obojętne, czy chodzi o przestępstwa trwałe, czy też jednorazowe. Termin ten ma zastosowanie tylko do przestępstw, co do których stosuje się amnestię, a nie abolicję.Co do pozostałych zatem dwóch możliwych do rozważenia terminów zaniechania przez członka związku przestępnej działalności, warunkujących korzystanie z abolicji, jak wykazano wyżej, słuszne i zasadnicze jest przyjęcie jako końcowego terminu dnia 25 kwietnia 1947 r.Pogląd ten Sąd Najwyższy w obecnym składzie powiększonym podziela i za słuszny uznaje. Na korzyść takiej właśnie wykładni omawianych dyspozycji ustawy o amnestii z roku 1947 przemawia również ta bardzo ważna okoliczność, że w szczególnych warunkach ówczesnych musiało upłynąć parę, a czasem i kilka tygodni, zanim członkowie nielegalnych związków, ukrywający się w lasach i w innych trudno dostępnych i mało zaludnionych terenach i działający w tym czasie nadal w ramach nielegalnego związku, o uchwaleniu amnestii i jej treści powzięli pewną wiadomość.Nie do przyjęcia jest pogląd, że tych właśnie przestępców ustawodawca spod dobrodziejstwa amnestii wyłączył. Z treści ustawy, z faktu, że te przestępstwa omówione zostały w jej części szczegółowej jako pierwsze, a zwłaszcza z wyraźnej dyspozycji art. 1 § 1 ustęp 1 ustawy wynika jasno, że dobrodziejstwa amnestii mają objąć tych właśnie przestępców przede wszystkim, jeżeli dobrowolnie zaniechają przestępnej działalności i oświadczą o tym właściwym władzom przed dniem 26 kwietnia 1947 roku. Przyjęcie dla tych przestępstw daty końcowej 4 lutego 1947 roku przekreśliłoby wolę ustawodawcy co do wszystkich tych przestępców, którzy z przyczyn od nich niezależnych powzięli pewną wiadomość o amnestii dopiero w marcu lub nawet kwietniu 1947 roku.