II KO 14/56

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Jana T., osk. z art. 255 § 1 k.k. po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Opolu w trybie art. 39 § 1 k.p.k. kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy podniesienie przez sprawcę czynu, występującego w charakterze dyrektora Zespołu P.G.R., w stosunku do podlegającego mu służbowo i składającego przed nim urzędowe sprawozdanie o przebiegu sprawy pokrzywdzonego radcy prawnego zarzutu o treści zniesławiającej tegoż, przy przyjęciu zaistnienia w działaniu sprawcy cech przestępstwa, ocenić należy jako czyn z art. 132 § 1 w zw. z art. 291 k.k. wzgl. z art. 132 § 1 k.k. ścigany z oskarżenia publicznego, czy też jako czyn z art. 255 § 1 k.k. w zw. z art. 291 k.k. wzgl. z art. 255 § 1 k.k. ścigany z oskarżenia prywatnego?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie oparte jest na poglądzie, że w przypadku zniesławienia urzędnika podczas pełnienia obowiązków służbowych zachodzi zbieg ustaw karnych przewidzianych w art. 36 k.k., a mianowicie przepisów art. 132 § 1 i 255 § 1 k.k. Ten pogląd prawny jest nietrafny, gdyż przewidziany w art. 36 k.k. zbieg ustaw karnych zachodzi wówczas, jeżeli sprawca jednym działaniem lub zaniechaniem narusza kilka przepisów karnych, z których żaden nie wyczerpuje całego stanu faktycznego.Zniesławienie urzędnika podczas pełnienia obowiązków służbowych wyczerpuje w całości dyspozycje art. 132 § 1 k.k., (termin "znieważenie" użyty w tym przepisie obejmuje zarówno obrazę, jak zniesławienie), gdy art. 255 § 1 k.k. nie obejmuje okoliczności, że działanie sprawcy miało miejsce podczas pełnienia obowiązków służbowych przez zniesławionego urzędnika.Ponadto celem przepisu art. 132 k.k. nie tyle jest ochrona czci wymienionych w tym artykule osób, lecz ochrona interesu publicznego (wynika to z tytułu rozdziału XXI k.k.), gdy przeciwnie art. 255 § 1 k.k. ma jedynie na celu ochronę czci.Z uwagi na powyższe działanie sprawcy polegające na zniesławieniu urzędnika podczas pełnienia obowiązków służbowych stanowi występek z art. 132 § 1 k.k., natomiast art. 255 § 1 k.k. ma zastosowanie, gdy zniesławienie urzędnika nastąpiło nie podczas pełnienia przez niego obowiązków służbowych.2. Art. 291 k.k. dotyczy wszystkich przestępstw poza urzędniczymi bez jakichkolwiek wyłączeń oraz bez wskazywania szczególnych przypadków, w jakich by miał być stosowany. W tych warunkach zaostrzenie kary, przewidziane w art. 291 k.k., dotyczy zarówno przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego jak i prywatnego.Uzasadnienie prawne3. Ponadto w związku z postawionym pytaniem prawnym, Sąd Najwyższy wyjaśnia:Do obowiązków zwierzchnika należą między innymi starania o to, by podlegli mu urzędnicy wykonywali swą pracę należycie i zgodnie z interesem publicznym oraz by ich zachowanie się w służbie i poza służbą nie uwłaczało godności zajmowanego stanowiska. W wykonaniu tych obowiązków zwierzchnik ma prawo i obowiązek, kierując się dobrem służby, wytykać podwładnym urzędnikom niedbałe i nieprawidłowe wykonywanie obowiązków służbowych oraz czynić im uwagi co do ich postępowania uwłaczającego ich godności urzędniczej lub powadze zajmowanego stanowiska. Prawność wyżej wskazanych oświadczeń, o ile zawierają one treść zniesławiającą podległego urzędnika, uzależniona jest całkowicie od tego, aby celem, któremu mają służyć, było dobro służby. Oświadczenia takie tracą swój prawny charakter, jeżeli bądź z formy tych oświadczeń, bądź z okoliczności im towarzyszących wynika zamiar zniewagi. Oceny, czy zwierzchnik przez złożenie oświadczeń zniesławiających podległego urzędnika działał w interesie dobra służby, czy też dopuścił się przestępstwa z art. 132 § 1 k.k. - dokonuje sąd w oparciu o okoliczności danego przypadku.4. Ustawa o amnestii z dn. 27.IV.1956 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 57) ma na względzie normalne zagrożenie prawne, oznaczone dla danych przestępstw, zatem możliwość zaostrzenia kary na podstawie szczególnego przepisu art. 291 k.k. nie może mieć wpływu na stosowanie przepisów tej ustawy, co wynika z ogólnych reguł wykładni prawa.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi, jak w sentencji.