II KO 25/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa R., osk. z art. 286 k.k. po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił przedstawione przez skład zwykły Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. pytanie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w świetle obowiązujących przepisów prawnych, w szczególności rozdz. 6 Konstytucji PRL w związku z art. 5 przepisów wprowadzających Konstytucję PRL z r. 1952 oraz art. 56 pr. o u.s.p. sędzia będący w stanie spoczynku może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, sądowej lub administracyjnej, bez zezwolenia właściwego Sądu Dyscyplinarnego pod zarzutem dokonania przestępstwa w okresie, kiedy sprawował urząd sędziowski?"rozstrzygnął jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Konstytucja PRL w rozdziale 6, zatytułowanym "Sąd i Prokuratura", przekazując wymiar sprawiedliwości w PRL sądom (Sądowi Najwyższemu, sądom wojewódzkim, powiatowym i sądom szczególnym), podniosła do godności normy konstytucyjnej zasadę niezawisłości sędziów i podlegania ich tylko ustawom (art. 52).W powiązaniu z przepisem art. 46 Konstytucji PRL stanowiącym, że ustrój, właściwość oraz postępowanie sądów określają ustawy, pozostaje art. 5 przepisów wprowadzających Konstytucję (Dz. U. z r. 1952 Nr 33, poz. 233), zawierający postanowienie, że do czasu wejścia w życie nowego prawa o ustroju sądów pozostają w mocy dotychczasowe przepisy o ustroju sądów z tą zmianą, że sądy wydają wyroki w imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz że dotychczasowe uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie powoływania sędziów przechodzą na Radę Państwa.Z powyższego wynika, że odpowiedzi na przedstawioną kwestię prawną należy szukać w treści odpowiednich przepisów obowiązującego prawa o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z roku 1950, Nr 39, poz. 360), przy czym rozważania w tym przedmiocie powinny być nacechowane dążeniem do możliwie najpełniejszego zachowania konstytucyjnie zagwarantowanej zasady niezawisłości sędziowskiej.2.Podstawowy, dotyczący omawianego zagadnienia przepis art. 56 prawa o u.s.p. stanowi, że sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego ani zatrzymany bez nakazu sądu, chyba że został ujęty na gorącym uczynku przestępstwa. Przepis ten, zawarty w rozdziale zatytułowanym "niezawisłość sędziowska", ma głównie (obok innych przepisów np. art. 54, 65, 68 pr. o u.s.p.) służyć realizacji tej zasady. Pełne osiągnięcie tego celu wymaga jednakże, aby postanowienia tego przepisu zostały rozciągnięte także na sędziego w stanie spoczynku co do czynów popełnionych w okresie czynnej służby sędziowskiej. Odmienna interpretacja pozbawiłaby omawiany przepis jego istotnego znaczenia, gdy się uwzględni, że przeniesienie sędziego w stan spoczynku może nastąpić nie tylko w drodze dyscyplinarnej (art. 87 lit. a) pr. o u.s.p.), lecz także z urzędu, a w szczególności w warunkach określonych w art. 71 lit. c) pr. o u.s.p. oraz w trybie przewidzianym w art. 1 i 10 dekretu z dn. 14.V.1946 r. o tymczasowym unormowaniu stosunku funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 22, poz. 139) ze zmianami z roku 1947 (Dz. U. Nr 65, poz. 382), z roku 1948 (Dz. U. Nr 50, poz. 382) i z roku 1950 (Dz. U. Nr 44, poz. 403).3.Za słusznością przytoczonego poglądu przemawia również analiza treści najważniejszych przepisów prawa o u.s.p., dotyczących stanowiska sędziego w stanie spoczynku i jego stosunku do poprzednio pełnionej służby sędziowskiej.Z zestawienia przepisów art. 86 § 1, 92, 94 § 2 zdanie drugie prawa o u.s.p. wynika, że sędzia w stanie spoczynku może być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej według zasad przewidzianych dla sędziów za przewinienia dyscyplinarne popełnione zarówno w czasie służby czynnej, jak i w stanie spoczynku. Jedną z kar w takim przypadku stanowi pozbawienie prawa używania tytułu sędziego, a właściwość sądu dyscyplinarnego określa wówczas stanowisko sędziego zajmowane w chwili przejścia w stan spoczynku.Prowadzi to do wniosku, że sędzia w stanie spoczynku pod względem odpowiedzialności za czyny o charakterze przewinień dyscyplinarnych jest traktowany na równi z sędzią w służbie czynnej. Ciążą na nim pewne obowiązki i służą mu pewne prawa przywiązane do stanowiska (tytułu) sędziego, oczywiście z wyjątkiem praw i obowiązków ściśle związanych z pełnieniem czynnej służby sędziowskiej. Także zatem w świetle powołanych przepisów o u.s.p. sędzia w stanie spoczynku nie traci wszystkich praw i nie jest zwolniony ze wszystkich obowiązków, wypływających z wykonywanej przez niego poprzednio czynnej służby sędziowskiej.4.Z powyższych względów na przedstawioną do rozstrzygnięcia kwestię prawną należało udzielić odpowiedzi jak wyżej.