II KO 43/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Józefa Romana G. osk. z art. 286 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Lublinie pytanie prawne:"Czy możliwe jest wydanie wyroku łącznego co do orzeczenia Komisji Specjalnej i wyroku sądowego?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDotychczasowa praktyka sądowa uznawała za niedopuszczalne orzekanie kary łącznej w oparciu o kary pozbawienia wolności orzeczone przez sądy i kary obozu wymierzone przez Komisję Specjalną, mimo zbiegu realnego tych kar.Przeciw orzekaniu kary łącznej w takich przypadkach, przemawiał brak przepisów prawa materialnego, określających wzajemny stosunek tych środków karnych i pogląd, iż łączenie kar ma się ograniczyć do kar pozbawienia wolności przewidzianych w kodeksie karnym, a także brak przepisów procesowych, określających tryb postępowania w razie łączenia wspomnianych kar.Względy słuszności wymagają usunięcia tych trudności i dopuszczenia łączenia zbiegających się kodeksowych kar pozbawienia wolności i kary skierowania do obozu pracy.Brak szczególnych przepisów prawa karnego materialnego i formalnego dotyczących tego zagadnienia nie może stanowić przeszkody w tym względzie.Pogląd przeciwny doprowadziłby do kumulacji kar, sprzecznej z podstawową zasadą łączenia kar, przyjętą w kodeksie karnym w przepisie art. 31 k.k. i tym samym do pokrzywdzenia skazanych.Kodeks karny przyjął zasadę, że w razie zbiegu kar nie byłoby rzeczą sprawiedliwą poddawać sprawcę wszystkim karom, na które zasłużył, kumulacja bowiem zbiegających się kar wytwarza wyższe natężenie dolegliwości, niż suma tych dolegliwości tkwiących w poszczególnych karach oddzielnie odcierpianych. Wychodząc również z założenia, iż całkowita absorbcja zbiegających się kar byłaby niejednokrotnie niesłuszna, ustawodawca wybrał drogę pośrednią, dając sędziom swobodę wymiaru kary łącznej, ograniczając ją tylko zastrzeżeniem - określonym w art. 31 k.k. - stanowiącym granicę, w zakresie której należy wymierzyć karę łączną.Błędny byłby pogląd, jakoby kara skierowania do obozu pracy przez Komisję Specjalną miała się różnić zasadniczo od kary pozbawienia wolności przewidzianej w kodeksie karnym.Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 maja 1949 r. (Zb. O. nr 47/49, K. 519/49) orzekł, iż prawomocność materialna postanowienia Komisji Specjalnej stoi na przeszkodzie, jako ujemna przesłanka procesowa, wszczęciu lub dalszemu prowadzeniu postępowania sądowego i że zapadłe uprzednio postanowienie Komisji Specjalnej nakazujące umieszczenie w obozie pracy stanowi okoliczność wyłączającą ściganie, która w myśl art. 3 k.p.k. powinna spowodować umorzenie postępowania wszczętego o ten sam czyn przez Komisję Specjalną.W ten sposób zrównano w pewnej mierze orzeczenie sądu i Komisji Specjalnej a także kary pozbawienia wolności wymierzone przez te organy.Władza Komisji Specjalnej w zakresie karania jest władzą samodzielną, odrębną od władzy sądowej i władz administracyjnych, powołanych do orzekania kar za wykroczenia.Komisja Specjalna stosuje skierowanie do obozu pracy jako karę pozbawienia wolności o charakterze wychowawczym na podobnych zasadach co w postępowaniu sądowym, o czym świadczy tryb postępowania przed Komisją (rozporządzenie wykonawcze Rady Państwa z dn. 18.VI.1947 r. Dz. U. Nr 47, poz. 244, obecnie rozporządzenie Rady Państwa z dn. 12.X.1950 r. Dz. U. Nr 47, poz. 429).W świetle tych przepisów osąd Komisji Specjalnej nosi charakter ukarania za przestępstwo.Orzekanie przez Komisję Specjalną nie ma charakteru orzeczeń karno-administracyjnych, gdyż w postępowaniu przed nią nie mają zastosowania przepisy o postępowaniu karno-administracyjnym, lecz mają zastosowanie przepisy swoiste, analogiczne do przepisów postępowania przed sądem pierwszej instancji.W myśl tych zasad przyjętych już przez Sąd Najwyższy środek represyjny skierowania do obozu pracy przez Komisję Specjalną jest karą pozbawienia wolności wymierzoną w postępowaniu zbliżonym do postępowania sądowego.Nie ma więc zasadniczej przeszkody do łączenia kar pozbawienia wolności orzeczonych przez sądy i środka represyjnego skierowania do obozu pracy orzeczonego przez Komisję Specjalną.W socjalistycznym prawie karnym nie ma w zasadzie zróżnicowania kar na więzienie i areszt, jest tylko jedna kara pozbawienia wolności, którą wykonuje się bądź w zakładach (koloniach różnego typu), bądź w obozach pracy poprawczej lub więzieniach.Do czasu wprowadzenia nowego kodeksu karnego istnieje owo zróżnicowanie w naszym ustawodawstwie karnym. Stosując jednak analogię na korzyść skazanego, należy skierowanie do obozu pracy traktować na równi z karą więzienia, jako dla oskarżonego korzystniejsze, i przy łączeniu kar liczyć jeden dzień obozu pracy za jeden dzień więzienia.Kwestie właściwości organu powołanego do orzekania kary łącznej rozstrzyga art. 26 k.p.k., zgodnie z którym sąd powołany jest do wydania wyroku łącznego.W razie zbiegu kar orzeczonych przez sąd i przez Komisję Specjalną właściwy będzie zatem zawsze sąd, który wydał ostatni wyrok skazujący, a w razie zbiegu wyroków sądów różnego rzędu, sąd wyższego rzędu.Z tych powodów udzielono odpowiedzi zawartej w sentencji.