III KK 504/23

III KK 504/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jerzy Grubba SSN Zbigniew Puszkarski Protokolant Kinga Sternik przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry w sprawie J. M. o wydanie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r., kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II AKa 73/23, zmieniającego wyrok łączny Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt III K 107/22, 1. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w zaskarżonej części oraz wyrok łączny Sądu Okręgowego w Szczecinie w części dotyczącej łączenia kar pozbawienia wolności i przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. umarza postępowanie w sprawie o wydanie wyroku łącznego w odniesieniu do łączenia kar pozbawienia wolności; III KK 504/23 2 2. kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa; 3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz J. M. kwotę 1200 (jeden tysiąc dwieście) zł z tytułu zwrotu kosztów obrony w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem łącznym z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt III K 107/22, w sprawie J. M. skazanego prawomocnymi wyrokami: - Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 16.07.2013 r., sygn. akt III K 40/12, za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w okresie od stycznia 2004 r. do końca lutego 2005 r., na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, zakaz wykonywania zawodu lekarza na okres 4 lat; - Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 12.12.2017 r. sygn. IVK 876/10, za przestępstwa popełnione w warunkach art. 91 § 1 k.k. na karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, z art. 271 § 3 k.k., na karę 2 lat pozbawienia wolności; za które orzeczono karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz zakaz wykonywania zawodu lekarza na okres 5 lat; na podstawie art. 85 k.k. i art. 91 § 2 k.k., przy zastosowaniu przepisów obowiązujących do dnia 1.07.2015 r. i art. 4 § 1 k.k., połączył kary pozbawienia wolności wymierzone w punkcie 1 - 2 wyroku, orzekając karę łączną 3 (trzech) lat i 9 (dziewięciu) miesięcy pozbawienia wolności, a na podstawie art. 90 § 2 k.k. połączył zakazy wykonywania zawodu lekarza wymierzone w punkcie 1 - 2 wyroku i orzekł łączny zakaz wykonywania zawodu lekarza na okres 9 lat. Sąd Okręgowy uznał ponadto, że na podstawie art. 576 § 1 k.p.k. w pozostałym zakresie wyroki połączone podlegają odrębnemu wykonaniu i na podstawie art. 577 k.p.k. zaliczył na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okresy odbywania tej kary od 9.04.2014 r. do 10.03.2015 r. i od 24.09.2009 r. godz. 15.10 do 21.12.2009. Wyrok powyższy zaskarżył obrońca skazanego w części obejmującej wymiar kary łącznej pozbawienia wolności oraz wymiar łącznego zakazu wykonywania zawodu lekarza. Obrońca zarzucił w apelacji rażąco niewspółmiernie surową karę łączną pozbawienia wolności i łączny zakaz wykonywania zawodu lekarza poprzez zastosowanie zasady III KK 504/23 3 kumulacji i wniósł o obniżenie wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności do 2 lat i 10 miesięcy oraz obniżenie wymiaru łącznego zakazu wykonywania zawodu lekarza do 7 lat. Po rozpoznaniu tej apelacji, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 maja 2023 r., sygn. II AKa 73/23, zmienił zaskarżony wyrok łączny w ten sposób, że orzeczony wobec skazanego okres łącznego zakazu wykonywania zawodu lekarza obniżył do 7 lat. W pozostałym zakresie wyrok utrzymany został w mocy (pkt II) ponadto zasądzono od skazanego na rzecz Skarbu Państwa wydatki za postępowanie odwoławcze (pkt IV). Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając wyrok w części w zakresie pkt II i IV na korzyść oskarżonego. Obrońca wyrokowi temu zarzucił rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w postaci art. 440 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k., 572 k.p.k. oraz 85 § 2 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r.) w zw. art. 4 § 1 k.k., poprzez utrzymanie w mocy części wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2022 r., w sytuacji w której brak było podstaw do orzeczenia przez Sąd Okręgowy w Szczecinie kary łącznej pozbawienia wolności, poprzez połączenie dwóch kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 16.07.2013 r. sygn. akt III K 40/12 (kara jednostkowa 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności) oraz wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód z 12.12.2017 r., sygn. akt IV K 876/10 (kara łączna 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności) i w ich miejsce wymierzenie kary łącznej 3 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności, pomimo, że kary te nie podlegały łączeniu, z uwagi na odbycie w całości kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 16.07.2013 r. oraz nie zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód z dnia 12.12.2017 r., co obligowało Sąd do umorzenia postępowania w tym zakresie. Podnosząc ten zarzut, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i umorzenie w tym zakresie postępowania w sprawie wydania wyroku łącznego. Prokurator Rejonowy Szczecin – Śródmieście w Szczecinie, w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o oddalenie kasacji, jako oczywiście bezzasadnej. W toku rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o uwzględnienie kasacji obrońcy skazanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. III KK 504/23 4 Kasacja obrońcy okazała się zasadna. Sąd Rejonowy, który wydał wyrok łączny przyjął, że obie kary pozbawienia wolności orzeczone podlegającymi łączeniu wyrokami zostały wykonane. W rzeczywistości tylko jedna z nich została wykonana, zaś co do drugiej, dopiero po wydaniu wyroku łącznego zarządzono jej wykonanie. W przedmiotowej sprawie nadto jeden z wyroków orzekających karę pozbawienia wolności podlegającą łączeniu wydany został przed dniem 1 lipca 2015 r., zaś drugi po tej dacie. Ma to o tyle znaczenie, że z dniem 1 lipca 2015 r. weszły w życie nowe przepisy Kodeksu karnego, dotyczące orzekania kary łącznej i z art. 85 § 2 k.k. wynikało, że podstawą orzeczenia kary łącznej są kary wymierzone i podlegające wykonaniu, a więc te które wykonane już zostały nie mogą ulegać połączeniu. Z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 396 ze zm.) wynikało nadto, że przepisów o karze łącznej w brzmieniu nadanym tą ustawą nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie ustawy (1 lipca 2015 r.), chyba że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. W tej sytuacji sądy orzekające w przedmiotowej sprawie miały obowiązek porównania zgodnie z treścią art. 4 § 1 k.k. stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 lipca 2015 r. i w okresie od tej daty do dnia 23 czerwca 2020 r., kiedy to doszło do kolejnej zmiany przepisów i rozstrzygnięcia, który ze stanów prawnych jest względniejszy z punktu widzenia skazanego. Wydanie wyroku łącznego samo przez się nie kreuje sytuacji względniejszej dla skazanego. Przykładem takiej sytuacji jest sprawa J. M., dla którego zastosowanie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 2015 r. nie okazało się korzystne, a wynikało to z błędnego założenia o wykonaniu obu połączonych kar pozbawienia wolności. Względniejsze dla skazanego byłoby nieorzekanie kary łącznej pozbawienia wolności, co dostrzec mógł Sąd Apelacyjny w Szczecinie, który jednak rozpoznawał apelację wyłącznie w zakresie zarzutu niewspółmierności orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności. W oparciu o regulację zawartą w art. W art. 440 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. było to jednak obiektywnie możliwe. Sąd Najwyższy podzielił wywody zawarte w kasacji obrońcy i uchylił zaskarżony nią wyrok w zaskarżonej części oraz wyrok łączny Sądu Okręgowego w Szczecinie w części dotyczącej połączenia kar pozbawienia wolności i w tym zakresie przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie o wydanie wyroku łącznego w odniesieniu do łączenia kar pozbawienia wolności, kończąc tym samym postępowanie w tym zakresie. III KK 504/23 5 Jerzy Grubba Michał Laskowski Zbigniew Puszkarski [PGW] [ms]