II KO 83/57

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej, na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Katowicach kwestii prawnej, wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zagarnięcie przez jednego z małżonków mienia ruchomego, wchodzącego w skład majątku wspólnego obojga małżonków, może stanowić przestępstwo z art. 257 § 1 k. k. lub z art. 262 § 1 k. k." - postanowił rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Katowicach zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k. p. k. o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego:"Czy zagarnięcie przez jednego z małżonków mienia ruchomego, wchodzącego w skład majątku wspólnego obojga małżonków, może stanowić przestępstwo z art. 257 § 1 lub z art. 262 § 1 k. k."Uzasadnienie prawnePrzy rozważaniu tego zagadnienia zważyć należy, co następuje:W myśl art. 21 § 1 k. r. "przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa)". Nie wszystkie jednak przedmioty majątkowe nabyte przez małżonka w czasie trwania małżeństwa wchodzą do wspólności ustawowej. Nie podlegają wspólności przedmioty osobistego użytku, przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu (art. 21 § 2 k. r.).W czasie trwania wspólności ustawowej małżonkowi nie przysługuje prawo wyłącznego rozporządzania swoją częścią we wspólnym majątku. W myśl bowiem doktryny oraz ustalonej judykatury, żaden z małżonków nie ma we wspólności ustawowej oznaczonego udziału i każdemu z nich przysługują jednakowe prawa do całości majątku, objętego wspólnością ustawową - por. M. Grudziński i in., Kodeks rodziny, Komentarz, Warszawa 1955 r. s. 75 i powołane tam orzecznictwo. Według orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 30.VI.1951 r. "uprawnienia małżonka tak co do tej wspólności, jak i co do poszczególnych przedmiotów nie są oznaczone udziałem. Udziały takie powstają dopiero od chwili ustania wspólności małżeńskiej" (nr C. 733/1950, Nowe Prawo nr 7/1952).Sytuacja małżonka rozporządzającego wyłącznie dorobkiem, stanowiącym wspólny majątek, podobna jest do sytuacji wspólnika, który w sposób wyłączny - ze szkodą dla innych wspólników, rozporządza rzeczą stanowiącą wspólną własność.Jak zaś wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 18.IX.1934 r. (Zb. O. 102/1935 r.) "rzecz wspólna, dopóki co do niej trwa niepodzielność, jest wobec współwłaścicieli cudzą w rozumieniu prawa karnego, a przeto przywłaszczenie takiej rzeczy w zasadzie jest zupełnie możliwe" oraz w orzeczeniu z dnia 24.II.1937 r. (Zb. O. 255/1937) "cudzym mieniem" w rozumieniu art. 257 k. k. jest nie tylko mienie, co do którego sprawcy dokonywującemu jego zaboru, żadne w ogóle prawo własności nie służy, lecz także niepodzielone mienie, gdy sprawca, zabierający takie mienie, nie dysponuje swoim wyłącznym prawem, lecz częściowo dokonywa zaboru cudzej rzeczy".Skoro zaś zważy się, że wspólność ustawowa małżonków stanowi, szczególnie z uwagi na wspomnianą nieaktualną kwestię udziałów, instytucję bardziej ograniczoną w zakresie rozporządzenia dorobkiem przez jednego z małżonków, niż instytucja wspólników, powyższe orzeczenia Sądu Najwyższego należy tym bardziej stosować co do roztrząsanego tutaj zagadnienia prawnego.A zatem małżonek, który działa w zamiarze rozporządzenia (kwestia "iuris disponendi", a nie tylko "utendi") jak własnym, mieniem, stanowiącym dorobek obojga małżonków, przez co pozbawia drugiego małżonka możności dysponowania tym mieniem, dopuszcza się - o ile dany przedmiot nie znajdował się dotąd w jego posiadaniu - zaboru "cudzego mienia" w rozumieniu art. 257 k. k.Jeżeli sprawca ma już przedmiot w swym władaniu, wchodzi w rachubę odpowiedzialność na podstawie art. 262 k. k.