II KR 149/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski.Sędziowie: K. Wagner (sprawozdawca), J. Dankowski.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S., oskarżonego z art. 22 m.k.k. i art. 8 § 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 334), po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 stycznia 1965 r., na mocy art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 stycznia 1965 r. oskarżony Jan S. został skazany:1) z art. 22 m.k.k. na 1 rok i 6 miesięcy więzienia (przy czym kara ta została na podstawie dekretu o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r. złagodzona o połowę, to jest do 9 miesięcy więzienia) za to, że w marcu 1964 r. na terenie powiatu O. rozpowszechniał fałszywe wiadomości mogące wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego a dotyczące sojuszu robotniczo-chłopskiego i obowiązkowych dostaw rolników na rzecz Państwa;2) z art. 8 § 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 334) na 3 lata więzienia z pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2 za to, że w maju 1964 r. w D., jako administrator miejscowej parafii rzymskokatolickiej, wykorzystywał spełniane przez siebie funkcje duchownego w celach wrogich ustrojowi PRL w ten sposób, że w czasie wygłaszanych kazań kościelnych rozpowszechniał fałszywie wiadomości dotyczące form wychowywania dzieci na koloniach oraz rzekomych zbrodni dokonywanych w związku z realizacją ustawy o przerywaniu ciąży.Jako karę łączną pozbawienia wolności Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu karę 3 lat więzienia.Wyrok powyższy zaskarżył oskarżony, przy czym obaj obrońcy wywiedli oddzielne rewizje.Rewizja założona przez adwokata Tadeusza K. domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania bądź uniewinnienia - przy powołaniu się na podstawy rewizyjne z art. 371 pkt 1-3 k.p.k. - i zarzuca temuż wyrokowi obrazę art. 8, 76, 79 § 2, 249 § 1 w związku z art. 247 lit. a, b, c oraz art. 305, 320, 339 § 1 lit. a) k.p.k. przez:1) przeprowadzenie rozprawy i wydanie wyroku mimo nieobecności drugiego obrońcy, który z przyczyn od niego niezależnych nie mógł stawić się na rozprawie;2) przeoczenie, że akt oskarżenia nie czynił zadość wymaganiom formalnym wobec braku dokładnego określenia czynów, przy czym pozostawał on w sprzeczności z zapytaniem o karalność, co nakazywało zwrócić go do uzupełnienia braków, i to przed rozprawą, bądź potem do uzupełnienia śledztwa;3) nieuwzględnienie, że sprawa wynikła z zatargu osobistego, że oświadczenia zamieszczone na wstępie sprawy nie były pisane przez te osoby, a nadto że rewizja przeprowadzona w dniu 7 października 1964 r. nie dostarczyła dowodów winy;4) pominięcie dowodów obrony - brak dokładnego ustalenia podstawy faktycznej i należytego uzasadnienia co do nieuznania dowodów przeciwnych.Rewizja założona przez adwokata Andrzeja R. zawiera wniosek o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź też - przy przyjęciu co do czynu opisanego w punkcie II sentencji wyroku kwalifikacji z art. 255 k.k. - o umorzenie postępowania z mocy amnestii albo o uznanie oskarżonego w tej części za winnego czynu z art. 22 m.k.k. i o wymierzenie za ten czyn, jak również za czyn opisany w punkcie I sentencji wyroku, kary "w każdym z tych wypadków nie wyższej niż jeden rok więzienia" i zastosowanie zarazem amnestii.Rewizja zarzuca:1. obrazę prawa materialnego, "gdyż oskarżony Jan S. nie popełnił zarzucanych mu przestępstw";2. obrazę (nie wskazanych w rewizji) przepisów prawa procesowego przez:a)nienależyte rozważenie dowodów ujawnionych na rozprawie oraz jednostronną ich ocenę,b)nieuwzględnienie, czy oskarżony miał świadomość przestępczego działania, a nadto jego uzewnętrznianej pobudliwości;3. błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku i wskutek tego uznanie oskarżonego za winnego zarzucanych mu czynów;4. rażącą niewspółmierność kary.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja oskarżonego, założona przez adwokata Tadeusza K., słusznie podnosi, że Sąd Wojewódzki dopuścił się istotnego naruszenia zasadniczego prawa oskarżonego, mianowicie prawa do obrony, co samo przez się musi powodować uchylenie wyroku, skoro naruszenie to z natury rzeczy może mieć wpływ na jego treść.Oskarżony ma prawo zgodnie z art. 76 k.p.k. do korzystania z pomocy nawet 3 obrońców. Przepis ten, regulujący zakres obrony formalnej, jest wyrazem prawa oskarżonego do obrony, zagwarantowanego przez art. 53 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Oskarżony Jan S. przez udzielenie pełnomocnictw dał wyraz swej woli korzystania z pomocy dwóch obrońców i w pierwszych dniach rozprawy faktycznie z ich pomocy korzystał. Obrońca oskarżonego adwokat K. zwrócił się w dniu 31 grudnia 1964 r. do Sądu Wojewódzkiego pisemnie o odwołanie rozprawy wyznaczonej na dzień 4 stycznia 1965 r. ze względu na niemożność prowadzenia z dniem 1 stycznia 1965 r. praktyki prywatnej, o czym dowiedział się w dniu 29 grudnia 1964 r. z pisma Rady Adwokackiej. Rada Adwokacka ustanowiła uchwałą z dnia 8 stycznia 1965 r. zastępcę adwokata Tadeusza K. w osobie adwokata Adama N. W późniejszym czasie adwokat Tadeusz K. został uprawniony do dalszego prowadzenia indywidualnej kancelarii adwokackiej.Sąd Wojewódzki dowiedział się o niemożności wystąpienia adwokata Tadeusza K. na rozprawie, wyznaczonej na dzień 4 stycznia 1965 r., przed terminem tej rozprawy i powinien był - jeśli nie chciał odwołać terminu rozprawy - zwrócić się na rozprawie do oskarżonego o wypowiedzenie się co do ewentualności zrezygnowania z pomocy obrończej adwokata Tadeusza K. i kontynuowania rozprawy bez udziału tego obrońcy bądź też ustanowienia zamiast tego obrońcy innego, przy jednoczesnym zarządzeniu w takim wypadku przerwy dla umożliwienia oskarżonemu porozumienia się z nowo wybranym obrońcą i zapoznania się tegoż z materiałami sprawy dla realizacji obrony w sensie materialnym.Sąd Wojewódzki pominął prawo oskarżonego do obrony i przeszedł do porządku nad podaniem adwokata K. o przełożenie terminu rozprawy, podania tego w ogóle nie rozstrzygnął, zakończył w nieobecności jednego z ustanowionych obrońców, który z przyczyn obiektywnych nie mógł się stawić, postępowanie dowodowe, zamknął przewód, wysłuchał głosów stron i wydał wyrok.W rezultacie doszło do obrazy przepisów postępowania karnego, tj. art. 76 § 2 k.p.k. Rewizja adwokata Tadeusza K. trafnie zauważa w tej mierze, że skoro ustawodawca w art. 76 § 2 k.p.k. przewiduje, iż oskarżony może mieć 3 obrońców, to wychodzi z założenia, że czynności każdego z nich mogą mieć wpływ na wynik sprawy.Naruszenie norm prawa procesowego w omówionym zakresie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w trybie art. 383 pkt 3 k.p.k. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, co czyni zbędnym rozpoznawanie dalszych zarzutów rewizji.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.