II KR 19/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Tarnowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Ziemba, R Czapiewski (sędzia SW deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Chudzio.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1989 r. sprawy Janusza S., oskarżonego o czyn określony w art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 i art. 25 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 9 grudnia 1988 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że podwyższył wymierzoną oskarżonemu karę pozbawienia wolności do lat 2 (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator oskarżył Janusza S. o to, że dnia 23 grudnia 1987 r. w P., działając w zamiarze pozbawienia życia swego ojca Stanisława S., usiłował uderzyć go nożem w brzuch, lecz zamierzonego celu nie osiągnął, gdyż ten uchylił się, a gdy ponownie usiłował uderzyć go nożem w brzuch, nóż zaczepił o zapięcie szelki i ostrze noża wypadło z rękojeści powodując jedynie rozcięcie skóry nadbrzusza (8 cm), przy czym przestępstwo to popełnił mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 i art. 25 § 2 k.k.Sąd Wojewódzki w O. wyrokiem z dnia 9 grudnia 1988 r. uznał oskarżonego Janusza S. za winnego popełnienia czynu określonego w art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 25 § 2 k.k., dokonanego w ten sposób, że w dniu 23 grudnia 1987 r. w P. uderzył swego ojca Stanisława S. nożem w brzuch, powodując rozcięcie skóry nadbrzusza długości 8 cm, oraz kilkakrotnie uderzył go pięścią powodując rozcięcie skóry nad łukiem brwiowym o długości 2 cm z wylewem podskórnym oraz dwustronne zasinienie ramion, którego obrażenia naruszyły czynności narządów ciała na okres poniżej 7 dni, przy czym przestępstwa tego dokonał mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozumienia jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, i za to - na podstawie art. 156 § 2 k.k. - wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew twierdzeniom zawartym w rewizji ocena dowodów zebranych w sprawie oraz poczynione ustalenia faktyczne w zaskarżonym wyroku nie wykazują ani błędu, ani dowolności. Nie budzi również zastrzeżeń ocena prawna działania sprawcy, która wedle skarżącego pomija szereg przesłanek świadczących o zamiarze pozbawienia przez niego życia pokrzywdzonego Stanisława S., lecz w rzeczywistości nie uchybia żadnym regułom procesowym i w pełni zasługuje na akceptację. W niniejszej sprawie najistotniejszym problemem było prawidłowe rozpoznanie znamion strony podmiotowej przestępstwa popełnionego przez oskarżonego Janusza S. Problem ten był tym trudniejszy do rozstrzygnięcia, że z jednej strony trzeba było uwzględnić nawet działania w postaci obrażeń naruszających czynności narządów ciała pokrzywdzonego na okres poniżej 7 dni, a z drugiej - stwierdzone u oskarżonego przez biegłych lekarzy psychiatrów organiczne uszkodzenia centralnego układu nerwowego oraz zmiany osobowości o typie charakteropatii, powodujące, iż tempore criminis miał on ograniczoną, w znacznym stopniu zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.Odtworzenie procesu motywacyjnego zachodzącego w psychice sprawcy przestępstwa musi z natury rzeczy opierać się przede wszystkim na analizie jego osobowości, a więc cech charakteru, usposobienia, poziomu umysłowego, reakcji emocjonalnych, zachowania się w różnych sytuacjach życiowych oraz stosunku do otoczenia ze szczególnym uwzględnieniem osoby pokrzywdzonego.Czynnikiem, który zawsze powinien w sposób istotny rzutować na prawidłowość odtworzenia owego procesu, powinno być stwierdzone u sprawcy znaczne ograniczenie jego poczytalności. Dopiero suma tych danych w zestawieniu z wszystkimi okolicznościami przestępczego zdarzenia stwarza podstawę do właściwego rozpoznania i oceny elementów strony podmiotowej czynu.Według biegłych lekarzy psychiatrów stwierdzone u oskarżonego Janusza S. uszkodzenia centralnego układu nerwowego i zmiany osobowości skutkują "wzmożoną pobudliwością i popędliwością". Łatwo więc można go było wyprowadzić z równowagi, zwłaszcza w sytuacji, gdy był prowokowany przez pokrzywdzonego.W świetle materiału dowodowego oskarżony od dzieciństwa był znieważany, poniżany i bity przez pokrzywdzonego, który często wywoływał awantury rodzinne, znęcał się fizycznie i moralnie nad swoją żoną oraz nadużywał alkoholu.Wprawdzie Janusz S. był również alkoholikiem i w czasie popełnienia przypisanego mu czynu znajdował się pod wpływem alkoholu, lecz nie oznacza to, by - mimo wypowiadanych gróźb i posługiwania się nożem - zamierzał pozbawić życia swego ojca. Według świadka Witolda B. podczas tego atakowania "ruchy Janusza były powolne, sztuczne", jakby chciał on postraszyć nożem pokrzywdzonego. Uderzenie nożem oskarżony zadał z mierną siłą, co podkreślił biegły z zakresu medycyny sądowej Marian C., skoro spowodował tylko rozcięcie skóry brzucha. Natomiast nie można łączyć stosunkowo niegroźnych obrażeń ciała Stanisława S. z sugestią co do zaczepienia nożem o zapięcie szelki, gdyż w wyniku badań mechanoskopijnych szelek pokrzywdzonego nie stwierdzono żadnych śladów mogących pochodzić od ostrza noża.Słuszny jest zatem wniosek, że uderzenie zostało zadane z siłą proporcjonalną do spowodowanych skutków bez żadnych obiektywnych przyczyn osłabiających siłę ciosu.Ostrze noża wygięło się i pękło w momencie, gdy oskarżony rzucił nóż na podłogę, a nie w trakcie zadawanego ciosu.W tym stanie rzeczy uznać należy za trafne stanowisko Sądu Wojewódzkiego w zakresie oceny faktycznej i prawnej przestępstwa popełnionego przez Janusza S., wyczerpującego znamiona występku określonego w art. 156 § 2 k.k.Wywody rewizji dotyczące zmiany kwalifikacji prawnej tego przestępstwa - na art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. są nietrafne, gdyż sprowadzają się do polemiki z prawidłowymi ustaleniami sądu I instancji, bazującej przede wszystkim na dowolnej interpretacji faktów i okoliczności przestępczego zdarzenia. Także bezpodstawny jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zważywszy, że wniosek ten nie został poparty konkretnymi argumentami, a sprawa niniejsza została wszechstronnie wyjaśniona i nie zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego.Na tle tego rozstrzygnięcia formułuje się twierdzenie, że umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu znamienne skutkiem kwalifikuje się według spowodowanego skutku, natomiast usiłowanie przestępstwa zagrożonego karą surowszą można przypisać sprawcy tylko wtedy, gdy w zamiarze popełnienia takiego przestępstwa zmierzał bezpośrednio ku jego dokonaniu, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z przyczyn od niego niezależnych. Co się zaś tyczy wymiaru kary - Sąd Najwyższy podkreśla, że wymierzając oskarżonemu Januszowi S. karę 8 miesięcy pozbawienia wolności sąd I instancji nie docenił należycie szeregu okoliczności o pejoratywnym znaczeniu. Oskarżony był już dwukrotnie karany za przestępstwa o znacznej szkodliwości społecznej to jest za przestępstwo o chuligańskim charakterze, oraz za udział w dwóch rozbojach, miał wyjątkowo naganną opinię środowiskową, a w niniejszej sprawie, będąc pod wpływem alkoholu i używając noża, zaatakował swego ojca. Nie negując przeto działania w warunkach ograniczonej poczytalności oraz istniejącej sytuacji rodzinnej, Sąd Najwyższy uznał za konieczne podwyższenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 2 lat. Kara w tym wymiarze jest współmierna do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu, odpowiada poczuciu sprawiedliwości i wymaganiom społecznego oddziaływania, a także jest zgodna z celami prewencyjnymi (...).