II KR 311/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sutkowski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Karolus, Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Henryka C., oskarżonego z art. 210 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 23 maja 1973 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne1. Nie przesądzając wartości dowodowej wyjaśnień oskarżonego złożonych w śledztwie, trzeba jednak zauważyć, że Sąd Wojewódzki nie dość wnikliwie rozważył, czy opisane przez oskarżonego powody złożenia fałszywych wyjaśnień w śledztwie rzeczywiście mogły skłonić go do złożenia takich wyjaśnień.Chodzi bowiem o to, że podane przez oskarżonego powody złożenia fałszywych wyjaśnień w śledztwie są mało prawdopodobne i dlatego Sąd Wojewódzki miał obowiązek szczególnie wnikliwie rozważyć te powody. Wydaje się mało prawdopodobne, by oskarżony, jak to podał na rozprawie, fałszywie przyznał się do zarzucanego mu czynu dlatego, że chciał w ten sposób "zemścić się na swoim ojcu", z którym pozostawał w zadrażnionych stosunkach, oraz dlatego, ażeby jego żona "miała spokój". Okoliczności te należało rozważyć między innymi w powiązaniu z bezspornym faktem, że oskarżony był już kilkakrotnie karany za kradzieże oraz w czasie odbywania kary za przestępstwo drogowe przyznał się do napadu na Aleksandra W. Wynika z tego, że oskarżony nie pierwszy raz zetknął się z organami powołanymi do ściągnięcia przestępstw i zdawał sobie sprawę ze skutków złożenia takich wyjaśnień, a ponadto skoro już pozbawiony był wolności, to nie wydaje się, aby powody podane przez oskarżonego rzeczywiście mogły skłonić go do fałszywego przyznania się do tak poważnego przestępstwa.W każdym bądź razie te okoliczności wymagały wnikliwego rozważenia, ich ocena bowiem ma istotny wpływ na uznanie, które z wyjaśnień - złożone w śledztwie czy na rozprawie - odpowiadają rzeczywistości.2. Sąd Wojewódzki nie miał możności właściwej oceny wyjaśnień oskarżonego złożonych w śledztwie, skoro z obrazą art. 334 k.p.k. nie ujawnił wyjaśnień oskarżonego, w których nie tylko oskarżony przyznał się do winy, lecz także szczegółowo opisał przebieg napadu na Aleksandra W., oraz podał, dlaczego dopiero w tej fazie postępowania przyznaje się do winy.Nie trzeba bliżej wykazywać, że bez ujawnienia tych wyjaśnień nie można dokonać właściwe oceny, które z wyjaśnień oskarżonego jest wiarygodne.Chodzi przede wszystkim o szczegółowo opisane w tych wyjaśnieniach okoliczności dotyczące motywów i przebiegu napadu na Aleksandra W. oraz motywów przyznania się do tego czynu. Wprawdzie sąd pierwszej instancji ujawnił na rozprawie wyjaśnienia oskarżonego nagrane na taśmie magnetofonowej, jednakże to wyjaśnienie oskarżonego złożone w późniejszym terminie nie jest tak szczegółowe i nie może zastąpić ujawnienia wcześniejszych wyjaśnień złożonych w dniu 26 sierpnia 1972 r., zwłaszcza że sąd stwierdził, iż wyjaśnienia nagrane na taśmę są przerywane, zdania są bez sensu i związku logicznego.Nie chodzi zresztą o samo ujawnienie tych wyjaśnień, jak to uczynił Sąd Wojewódzki z wyjaśnieniem nagranym na taśmie magnetofonowej, lecz także o ustosunkowanie się do ujawnionych wyjaśnień przez oskarżonego stosownie do treści art. 334 § 2 k.p.k.Przepis art. 334 § 2 k.p.k. nakłada na przewodniczącego rozprawy obowiązek wezwania oskarżonego do wypowiedzenia się co do treści ujawnionych jego wyjaśnień. W ten sposób oskarżony ma możność wytłumaczenia powodów zmiany swoich wyjaśnień, co pozwala sądowi na właściwą ocenę tych powodów, a w sądu nie powinna przy tym sprowadzać się do biernego wysłuchania oskarżonego co do powodów zmiany swoich wyjaśnień, lecz do szczegółowego pytania oskarżonego co do istotnych okoliczności, które wynikają z ujawnionych wyjaśnień. Dopiero szczegółowe pytanie oskarżonego co do powodów zmiany wyjaśnień z jednoczesnym ich przypomnieniem (ujawnieniem) daje sądowi możność dokonania właściwej oceny ich wiarygodności. Ujawnienie w ten sposób wyjaśnień oskarżonego złożonych w śledztwie, zwłaszcza z dnia 26 sierpnia 1972 r., jest szczególnie istotne, brak bowiem w sprawie innych bezpośrednich dowodów wskazujących wprost, że sprawcą napadu na Aleksandra W. jest oskarżony.3. Na marginesie powyższych uchybień zauważyć wypada, że Sąd Wojewódzki duże znaczenie przywiązywał do rozbieżności w zeznaniach pokrzywdzonego, jednakże wykazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozbieżności w swej istocie są wyjątkowo drobne i nie dyskwalifikują wiarygodności zeznań pokrzywdzonego, zwłaszcza wtedy, gdy się uwzględni, że zdarzenie trwało bardzo krótko i wywołało u niego duże zdenerwowanie, co niewątpliwie osłabiło jego zdolność spostrzegawczą.Ocena zeznań pozostałych świadków, a w szczególności wyprowadzone z nich wnioski, nie są przekonujące. Świadek Anna D. podała między innymi, że w dniu 10 lutego 1972 r. o godz. 14.00 widziała przez okno z odległości około 30 m mężczyznę idącego ulicą w kierunku budynku pokrzywdzonego i stwierdziła, że nie był to oskarżony. Nadanie tym okolicznościom istotnego znaczenia dowodowego nie jest przekonujące, gdyż w tym czasie ulicą mogło przechodzić wiele innych osób zupełnie niepodobnych do oskarżonego. Wydaje się także mało prawdopodobne, by świadek Róża T. tak dokładnie zapamiętała, że oskarżony w dniu 10 lutego 1972 r. o godz. 14.00 wsiadał do autobusu, w każdym bądź razie zeznania tych świadków oraz świadka Anny C. - żony oskarżonego należy ocenić ostrożnie, zwłaszcza co do ściśle określonego przez nich czasu, uwzględniając przy tym odległość pomiędzy budynkami oskarżonego i pokrzywdzonego oraz przystankiem autobusowym.4. Powyższe uchybienia, a w szczególności nieujawnienie wyjaśnień oskarżonego złożonych w śledztwie, w których oskarżony szczegółowo opisał wszystkie istotne okoliczności dotyczące przebiegu zdarzenia oraz motywu działania, zdecydowanie wskazują na konieczność uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (...).