II KR 67/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Majewski.Sędziowie SN: A. Kafarski (spraw.), B. Nizieński.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna po rozpoznaniu sprawy E. K. oskarżonego z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji, założonej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 20 października 1971 r., sygn. (...):- zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;- zasądza od oskarżonego 1.400 zł opłaty sądowej za drugą instancję i obciąża go kosztami postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 20 października 1971 r., sygn. (...), oskarżony E. K. został uznany za winnego, że dnia 15 marca 1971 r. w Z., działając wspólnie wraz z A. L., J. K., J. K., A. Ż. i M. R. dokonali zgwałcenia 16-letniej U. M. w ten sposób, że przemocą, polegającą na przewróceniu jej na łóżko, rozebraniu z garderoby i przytrzymywaniu rąk i nóg, kolejno odbyli z nią stosunki płciowe.Za ten czyn, zakwalifikowany z art. 168 § 2 k.k., oskarżony E. K. został skazany na trzy lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności.W rewizji od tego wyroku obrońca oskarżonego zarzuca:1) błędną ocenę okoliczności faktycznych na skutek uznania zeznań pokrzywdzonej U. M. za wiarogodne, mimo że jej dotychczasowy tryb życia przemawia przeciwko takiej ocenie i pozwala przyjąć, że pokrzywdzona stosunki z oskarżonymi odbyła dobrowolnie;2) wymierzenie oskarżonemu kary nadmiernie surowej, gdyż jest on młodocianym i nie był dotychczas karany.W konkluzji rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, albo o uchylanie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania względnie o złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary.Niezależnie od przedstawionych wyżej zarzutów rewizja obrońcy oskarżonego K. zawiera wniosek o przeprowadzania na podstawie art. 402 § 2 k.p.k. dowodu przez zasięgnięcia informacji w Miejskim Sztabie Wojskowym w Z. dla stwierdzenia, że oskarżony orzeczeniem Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 17 września 1970 r. ze względu na stan zdrowia psychicznego został przeniesiony do rezerwy bez odbywania zasadniczej służby wojskowej.Wobec potwierdzenia tej okoliczności Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 sierpnia 1972 r. zarządził przeprowadzenie badania stanu zdrowia psychicznego oskarżonego za pośrednictwem Sądu Powiatowego w B.Po przeprowadzeniu tego badania biegli psychiatrzy wydali opinię (...), w której stwierdzili, że oskarżony K. w chwili zarzuconego mu czynu miał ograniczoną zdolność rozumienia czynu i kierowania swoim postępowaniem w stopniu znacznym w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W związku z treścią zarzutów rewizji obrońcy oskarżonego K. trzeba stwierdzić, że istotnie między poszczególnymi zeznaniami pokrzywdzonej złożonymi w śledztwie i na rozprawie zachodzą pewne różnice. Dotyczą one jednak kwestii drugorzędnych (kolejności odbywania stosunków przez oskarżonych, ilości odbytych stosunków przez każdego itp.). Z zeznań tych jednak w sposób niezbity wynika, że wszyscy oskarżeni stosowali wobec pokrzywdzonej przemoc i że odbywali z nią stosunki wbrew jej woli przy użyciu siły mimo obrony z jej strony.Istnienie wskazanych rozbieżności co do kwestii drugorzędnych jest zrozumiałe, gdy się uwzględni stan psychiczny pokrzywdzonej wywołany kolejnym jej gwałceniem przez sześciu mężczyzn. Uwaga jej bowiem w tych okolicznościach nie mogła być zwrócona na rzeczy drugorzędne ani pokrzywdzona nie mogła być nastawiona na zapamiętywanie tych kwestii i kolejności ich następowania po sobie, aby je następnie w ten sam sposób w kolejno następujących po sobie zeznaniach odtworzyć. Nie można przy tym zapominać, że warunki dokonywania spostrzeżeń przez pokrzywdzoną były złe, gdyż sprawcy zgasili światło (...).Istotnie niektórzy ze świadków (M., C., S. i Z.) twierdzili, że pokrzywdzona prowadzi się niewłaściwie i że ma ujemne cechy charakteru.Omawianie szczegółowe zeznań wymienionych wyżej świadków było zbędne, ponieważ fakt stosowania przemocy i obrony podejrzanej wynika z wyjaśnień osk. L., K. i K. złożonych w śledztwie (...), a wyjaśnienia te należało uznać za wiarygodne wobec nieprzekonywujących argumentów oskarżonych, dla jakiej przyczyny takie wyjaśnienia złożyli w postępowaniu przygotowawczym.Za wskazaną oceną przemawiają również wyjaśnienia oskarżonego K. złożone na rozprawie w tej części, w której twierdził, że U. M. po opuszczeniu "klubu", w którym odbyło się zgwałcenie, mówiła mu, że uda się na Milicję, by złożyć zameldowanie (...). Tego rodzaju oświadczenie pokrzywdzonej byłoby nielogiczne w tym wypadku, gdyby stosunki istotnie odbywały się za jej zgodą.Za wskazaną oceną przemawia również przyznany na rozprawie przez osk. L. fakt, że do pomocy przy rozebraniu U. M. wezwał osk. J. K. (...), jeśliby bowiem M. godziła się na odbycie stosunków nie byłoby potrzebne współdziałanie dwóch oskarżonych przy jej rozbieraniu.Jeśli chodzi o zeznania św. T. i K. - to świadkowie ci twierdzili, że U. M. odbywała z oskarżonymi stosunki dobrowolnie.Odmówienie wiary w tej części zeznaniom T. i K. było uzasadnione nie tylko z przyczyn wskazanych poprzednio, ale również z uwagi na obrażenia ciała stwierdzone przez lekarza Ś. (...).II. W postępowaniu rewizyjnym zostały ustalone, dwie nowe okoliczności, które należy rozważyć w związku z zarzutem rewizji co do wymierzenia oskarżonemu kary niewspółmiernie surowej.Pierwsza z nich wynika z opinii biegłych psychiatrów. Sprowadza się ona do tego, że oskarżony w chwili popełnienia przypisanego mu czynu znajdował się w stanie, o którym mówi art. 25 § 2 k.k.Biorąc pod uwagę rodzaj przestępstwa, którego dopuścił się oskarżony oraz stwierdzone w opinii biegłych jego upośledzenia umysłowe, należało dojść do wniosku, że zastosowanie z uwagi na tę okoliczność nadzwyczajnego złagodzenia kary pozbawienia wolności byłoby nieuzasadnione. Za tym rozstrzygnięciem przemawia nadto druga z ustalonych w rewizji okoliczności w postaci uzyskanej w postępowaniu rewizyjnym z Zakładu Karnego w W. opinii o oskarżonym. Wynika z niej bowiem, że oskarżony był dwukrotnie karany dyscyplinarnie, że zachowuje się niepoprawnie, nie dba o porządek w pomieszczeniu mieszkalnym i nie bierze udziału w pracach porządkowych.Z uwagi na to, że oskarżony E. K. za przypisany mu czyn został skazany na karę zaledwie o sześć miesięcy wyższą od dolnego zagrożenia ustawowego - nie zachodzi również wypadek z art. 387 pkt 4 k.p.k., a mianowicie, że wymierzona mu kara jest rażąco niewspółmierna.