II KS 25/23

II KS 25/23 POSTANOWIENIE Dnia 11 września 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie P. H. oskarżonego z art. 158 § 1 k.k. i in., J. H. oskarżonego z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 11 września 2023 r. skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt XI Ka 1239/22, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II K 1163/19, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł oddalić skargę. UZASADNIENIE P. H. został oskarżony m.in. o to, że: „I. w dniu 07 czerwca 2019 r. w D., woj. […] działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami poprzez uderzenie i kopanie po całym ciele wziął udział w pobiciu M. L., A. L. i M. P., czym naraził ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo spowodowania obrażeń ciała powodujących naruszenie czynności narządu ciała na okres powyżej siedmiu dni, tj. o czyn z art. 158 § 1 k.k. (…).” II KS 25/23 2 J. H. został oskarżony m.in. o to, że: „I. w dniu 07 czerwca 2019 r. w D., woj. […] działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami poprzez uderzenie i kopanie po całym ciele wziął udział w pobiciu M. L., A. L. i M. P., czym naraził ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo spowodowania obrażeń ciała powodujących naruszenie czynności narządu ciała na okres powyżej dni siedmiu, tj. o czyn z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (…)”. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej, sygn. akt II K 1163/19, orzekł m.in.: „I. Oskarżonych (…) P. H., J. H. (…), uznaje za winnych tego, że w dniu 07 czerwca 2019 r. w D., woj. […] działając wspólnie i w porozumieniu wzięli udział w pobiciu poprzez kopanie i bicie po twarzy M. L., A. L. i M. P., czym narazili ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i w następstwie czego M. L. doznał obrażeń ciała w postaci wylewu krwi pourazowego w plamce oka prawego i pęknięcia błony Brucha skutkujące trwałymi podsiatkówkowymi bliznami w plamce oka prawego - skutkiem czego M. L. trwale utracił zdolność widzenia okiem prawym, czym spowodowali u niego ciężki uszczerbek na zdrowiu tj. czynu wypełniającego znamiona z art. 158 § 2 w zw. art. 158 § 1 k.k. (…)”. Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator oraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego M. L., zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść m.in. P. H. i J. H. Prokurator zarzucił m.in.: „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez przyjęcie, że zachowanie oskarżonego J. H. wypełniło znamiona czynu opisanego art. 158 § 2 k.k., w sytuacji gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego, w tym zeznań świadków oraz wyjaśnień samych oskarżonych skłania do wniosku, iż oskarżony J. H. wziął udział wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w pobiciu pokrzywdzonych M. L., A. L. i M. P., jednak to jego indywidualne zachowanie sprawcze nakierowane na osobę pokrzywdzonego M. L. w postaci kopnięcia go nogą w twarz skutkowało ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu pokrzywdzonego w postaci trwalej utraty widzenia w oku II KS 25/23 3 prawym, a co za tym idzie jego zachowanie należało zakwalifikować z art. 156 § 1 pkt 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (…)” i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi właściwemu do rozpoznania sprawy. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego sformułował m.in. zarzut obrazy „przepisów prawa materialnego polegający na zakwalifikowaniu czynu przypisanego J. H. z art. 158 § 1 kk w zw. z art. 157 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk zamiast art. 156 § 1 kk, w sytuacji gdy z opinii dr M. F. z dnia 16 września 2020 r. jednoznacznie wynika, że pokrzywdzony M. L. doznał trwałego i ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci utraty widzenia w oku prawym wg. art. 156 § 1 kk, a Sąd uprzedził oskarżonych o zmianie prawnej kwalifikacji czynu (…)” i m.in. wniósł o zmianę kwalifikacji prawnej czynu zarzucanemu J. H. na art. 156 § 1 k.k. i orzeczenie wobec wszystkich oskarżonych surowszych kar pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt XI Ka 1239/22, na podstawie art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę m.in. P. H. i J. H. przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie jako Sądowi I instancji. Skargę od tego wyroku wniósł obrońca P. H. i J. H., zaskarżając go w całości. Zarzucił on: 1. naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k., polegające na niezasadnym uchyleniu na podstawie art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. wyroku Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt II K 1163/19 i przekazaniu sprawy m.in. P. H. i J. H. do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie jako Sądowi I instancji, podczas gdy w realiach sprawy ww. przesłanka uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie zachodzi, bowiem: a) czyny zarzucane oskarżonym, z uwzględnieniem ustaleń poczynionych w toku rozprawy przez Sąd Rejonowy, nie uzasadniają właściwości rzeczowej Sądu Okręgowego jako Sądu I instancji; b) Sąd Rejonowy - wbrew stanowisku Sądu Odwoławczego - dokonał prawidłowej kontroli swojej właściwości, w efekcie której uznał się właściwym do II KS 25/23 4 rozpoznania przedmiotowej sprawy, dokonując, wynikającego z prawidłowej oceny dowodów ustalenia, iż brak było możliwości indywidualizacji sprawcy, który miał spowodować u pokrzywdzonego M. L. uszczerbek na zdrowiu z art. 156 § 1 pkt 1 k.k., co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 czerwca 2022 r.; c) Sąd Odwoławczy nie wskazał z jakiego powodu uznał za błędne ustalenia dokonane przez Sąd I instancji w zakresie możliwości indywidualizacji sprawcy obrażeń spowodowanych u pokrzywdzonego M. L., w ogóle nie odniósł się do oceny dowodów dokonanej w tym przedmiocie przez Sąd Rejonowy, podczas gdy Sąd ten szczegółowo omówił ww. zagadnienie, a nadto nie uzasadnił (poza bardzo ogólnym sformułowaniem odnoszącym się dowodów zgromadzonych w sprawie) swojego stanowiska, iż istnieje możliwość ustalenia, kto konkretnie spowodował uszczerbek u M. L., w tym w ogóle nie odniósł się do niezwykle istotnej z punktu widzenia osobnej kwalifikacji czynu z art. 156 § 1 k.k. kwestii strony podmiotowej ww. przestępstwa. Autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt XI Ka 1239/22 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Sąd Najwyższy, prowadząc kontrolę skargową, ogranicza się do badania, czy w sprawie, na etapie postępowania przed sądem pierwszej lub drugiej instancji, zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza (art. 439 § 1 k.p.k.) albo czy sąd odwoławczy zasadnie uznał, że ma miejsce wypadek wskazany w art. 454 k.p.k., albo konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Dlatego też słusznie przyjmuje się w orzecznictwie, że aby Sąd Najwyższy mógł ustosunkować się do podniesionych w skardze zarzutów, uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego winno być tak sformułowane, by wynikało z niego jednoznacznie, która z przesłanek była II KS 25/23 5 podstawą uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II KS 3/17). Treść wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie i analiza pisemnych motywów jego orzeczenia pozwoliła poczynić ustalenia stojące w zdecydowanej opozycji do stanowiska zawartego w skardze obrońcy oskarżonych. Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie wydanie wyroku kasatoryjnego nastąpiło z przyczyn określonych w art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. z wyraźnym wskazaniem, że zachodziła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. Stwierdzenie to przesądziło o uznaniu orzeczenia Sądu drugiej instancji za zasadne. Natomiast z uzasadnienia skargi wynika, że jej autor de facto postuluje, aby Sąd Najwyższy w tym nadzwyczajnym postępowaniu, jakim jest postępowanie z Rozdziału 55a k.p.k., zbadał prawidłowość rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Lublinie zarzutów zawartych w apelacji prokuratora. Obrońcy oskarżonych wyraźnie przy tym umknęło, iż skarga na wyrok uchylający sądu odwoławczego, nie ma charakteru swoistej „superapelacji”, gdzie Sąd Najwyższy byłby zobowiązany do przejmowania roli sądu odwoławczego i ponownego oceniania zarzutów apelacyjnych (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt III KS 2/18). W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę, że orzeczenie Sądu odwoławczego znajdowało podstawy w art. 437 § 2 in fine k.p.k., i stwierdzając poprawność zastosowania przez Sąd Okręgowy tego przepisu, należało skargę obrońcy oskarżonych oddalić (art. 539e § 2 k.p.k.). (AK) [ł.n] II KS 25/23 6