II KS 42/23

II KS 42/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Paweł Wiliński Protokolant Emilia Bieńczak w sprawie I. V. oskarżonego z art. 224 § 2 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 18 października 2023 r. skargi w trybie art. 539a § 1 k.p.k. wniesionej przez prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt IX Ka 217/23, uchylający wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt V K 3436/19, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. II KS 42/23 2 UZASADNIENIE I. V. został oskarżony o to, że: 1. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W. stosował wobec funkcjonariusza Policji sierż. sztab. M. M. groźbę bezprawną pozbawienia życia w ten sposób, że użył słów „[…]” w celu zmuszenia go do zaniechania prawnie podjętej czynności służbowej legitymowania i zatrzymania, tj. o czyn z art. 224 § 2 k.k.; 2. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W. stosował wobec funkcjonariusza Policji sierż. J. W., groźbę bezprawną pozbawienia życia w ten sposób, że użył słów „[…]” w celu zmuszenia go do zaniechania prawnie podjętej czynności służbowej legitymowania i zatrzymania, tj. o czyn z art. 224 § 2 k.k.; 3. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W., znieważył funkcjonariusza Policji sierż. sztab. M. M. podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych używając wobec niego słów powszechnie uznawanych za obelżywe, tj. o czyn z art. 226 § 1 k.k.; 4. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W., znieważył funkcjonariusza Policji sierż. J. W. podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych używając wobec niego słów powszechnie uznawanych za obelżywe, tj. o czyn z art. 226 § 1 k.k.; 5. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. [...] w W., naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza Policji sierż. sztab. M. M. podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych w umundurowaniu służbowym, w ten sposób, że kopnął go w prawą nogę, tj. o czyn z art. 222 § 1 k.k.; 6. w dniu 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W., naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza Policji sierż. J. W. podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych w umundurowaniu służbowym, w ten sposób, że kopnął go w lewą nogę, tj. o czyn z art. 222 § 1 k.k. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt V K 3436/19, uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, za każdy z nich z osobna wymierzając mu kary po 3 II KS 42/23 3 miesiące ograniczenia wolności, polegającej na wykonywaniu pracy na cele społeczne w wymiarze po 30 godzin w stosunku miesięcznym. Na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 3 k.k., połączył orzeczone kary ograniczenia wolności, w ich miejsce wymierzając oskarżonemu karę łączną roku ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Obrońca oskarżonego wniósł apelację od wyroku Sądu I instancji, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj.: 1. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą pominięciem i przez to oparciem orzeczenia wyłącznie na dowodach oskarżyciela, z pominięciem w rozstrzygnięciu dowodów składanych przez oskarżonego, naruszając tym samym zasadę obiektywizmu; 2. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez ich błędną interpretację, skutkującą pominięciem i zignorowaniem wniosków dowodowych oskarżonego, a tym samym pozbawienie go prawa do obrony; 3. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą pominięciem i dokonaniem oceny dowodów – zeznań świadków – funkcjonariuszy Policji – z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów; 4. art. 385 § 2 k.p.k., poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą pominięciem i niepoinformowaniem o treści wniesionej odpowiedzi na akt oskarżenia, co skutkowało tym, że wnioski dowodowe oskarżonego na jego obronę pozostały bez rozpoznania; 5. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 390 § 1 k.p.k., poprzez ich błędną interpretację, skutkującą pominięciem i uniemożliwieniem oskarżonemu udziału w rozprawie, w konsekwencji skutkujących 6. błędnym ustaleniem stanu faktycznego, przyjętego za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegającego na przyjęciu, że: 1. oskarżony w dniu 25 marca 2022 r. przebywał w Polsce i mógł wziąć udział w rozprawie; II KS 42/23 4 2. oskarżony miał zamiar popełnienia zarzuconych mu czynów; 3. oskarżony popełnił czyny zarzucone mu w akcie oskarżenia. Podnosząc powyższe, obrońca wniósł o: - dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów: 1. z nagrań zdarzenia, będącego przedmiotem rozpoznania sprawy, z dnia 30 lipca 2019 r. przy ul. […] w W., zawierającego zapis zachowania oskarżonego, w szczególności braku w nim agresji zarówno fizycznej jak i słownej - na okoliczność ustalenia braku zarzucanego oskarżonemu czynu; 2. z dokumentacji medycznej oskarżonego załączonej wraz z tłumaczeniem do odpowiedzi na akt oskarżenia z 24 sierpnia 2020 roku (k. 182 i następne) na okoliczność obrażeń oskarżonego; 3. z dokumentacji medycznej placówki w W. przy ul. […], dotyczącej obrażeń oskarżonego wraz z przesłuchaniem lekarza przeprowadzającego badanie na okoliczność stanu zdrowia oskarżonego w chwili jego przywiezienia do placówki przez funkcjonariuszy Policji na okoliczność obrażeń oskarżonego; 4. z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej odpowiedniej specjalizacji w celu stwierdzenia czy obrażenia, które wynikają z dokumentacji w pkt 2 oraz 3, mogły powstać wskutek zdarzeń opisanych przez oskarżonego na okoliczność ustalenia pochodzenia obrażeń oskarżonego; 5. wysłuchanie oskarżonego na okoliczność ustalenia przebiegu wydarzeń objętych aktem oskarżenia; 6. zobowiązanie Policji do przedłożenia do akt sprawy nagrania dźwięku/obrazu z pojazdu, w którym przewożony był oskarżony; 7. z opinii biegłego z zakresu psychologii na okoliczność ustalenia czy skrępowany na ziemi nieuzbrojony obywatel obcego państwa w obcym języku może wywołać groźbami uzasadniony stan obawy u funkcjonariusza Policji ze stażem liczonym w latach, dokonującym interwencji w pełnym uzbrojeniu i po przeszkoleniu w towarzystwie innych funkcjonariuszy; 8. przesłuchanie świadka E. F. na okoliczność stanu zdrowia oskarżonego przed interwencją Policji w dniu 30 lipca 2019 r. i po jego wypuszczeniu z zatrzymania; II KS 42/23 5 9. ustalonych i zabezpieczonych nagrań rozmów funkcjonariuszy Policji przeprowadzających interwencję z funkcjonariuszem dyżurnym ze […] Stanowiska Kierowania Komendy […] lub oficerem dyżurnym Komisariatu Policji […]; 10. z ustalonych i zabezpieczonych nagrań z monitoringu znajdującego się w hostelu przy ul. […] w W. z dnia 31 lipca 2019 r.; 11. z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową […] w W. z zawiadomienia oskarżonego na okoliczność ich treści; - uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów, a w razie uznania, że zachodzą przesłanki określone w art. 437 § 2 k.p.k. - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt IX Ka 217/23, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla m.st. Warszawy w Warszawie do ponownego rozpoznania. Prokurator Okręgowy w Warszawie wniósł skargę na wyrok Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości na niekorzyść I. V. i zarzucając orzeczeniu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k., poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt V K 3436/19 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania na skutek błędnego uznania, że zachodzi podstawa do takiego rozstrzygnięcia określona w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W obowiązującym aktualnie w Polsce modelu postępowania odwoławczego możliwość uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania została silnie ograniczona, sprowadzając się do trzech sytuacji: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz tej, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. II KS 42/23 6 Wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek, wymienionych w art. 437 § 2 k.p.k., oznacza, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti jest niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego i nie ma możliwości sanowania błędów postępowania pierwszoinstancyjnego lub uzupełnienia materiału dowodowego w postępowaniu apelacyjnym. Z lektury uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego nie wynika, aby, pomimo stwierdzonych niedociągnięć w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości przez Sąd I instancji, a zatem aby ziściła się przesłanka umożliwiająca uchylenie orzeczenia tego Sądu i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Wprawdzie Sąd ad quem krytycznie wypowiada się na temat jakości uzasadnienia oraz przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy postępowania dowodowego – w zakresie jego kompletności, nieuwzględnienia wniosków dowodowych obrońcy czy prawidłowości oceny niektórych dowodów – ale nie stwierdza wadliwości wszystkich ustaleń poczynionych przez Sąd a quo. Wniosek ten można wysnuć z końcowego fragmentu uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym zawarte są dyrektywy dla Sądu ponownie rozpoznającego sprawę: „W toku ponowionego postępowania Sąd I instancji starannie przeprowadzi postępowanie, ustrzegając się rażących uchybień proceduralnych, uwzględniając wszystkie dowody pozyskane tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak też dotychczasowego postępowania jurysdykcyjnego, jak i również, mając na uwadze uwagi Sądu Okręgowego wskazane w uzasadnieniu punkt 3.1. oraz zarzut apelacji odnoszący się do nierozpoznania wniosku dowodowego, które to uchybienia doprowadziły do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, zawiadomi prawidłowo wszystkie strony o terminie przeprowadzanych czynności” (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego pkt. 5.3.2., str. 8). Także we wcześniejszych wywodach, uznając zarzut apelacji za częściowo zasadny, Sąd ad quem odnosi się wyłącznie do naruszeń niektórych przepisów w trakcie postępowania dowodowego, tj. braku decyzji co do wniosków dowodowych złożonych przez obrońcę (w istocie braku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej) oraz niezgodnej z dyrektywami zawartymi w art. 7 k.p.k. oceny zeznań świadka Y. F. – nie oceniając ujemnie wszystkich czynności dowodowych przeprowadzonych przez Sąd I instancji – np. przesłuchania II KS 42/23 7 policjantów i późniejszej oceny ich depozycji. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że rzeczywiście zachodzi konieczność ponowienia przewodu sądowego w całości. Sąd odwoławczy powinien był sam przeprowadzić brakujące dowody, a dopiero po dokonaniu ich oceny wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. Taki obowiązek nakłada na niego ustawodawca w aktualnie obowiązującym modelu postępowania. Mając to na uwadze, należało uwzględnić skargę prokuratora, niezależnie od pewnych jej niedociągnięć, polegających m.in. na zawarciu w treści skargi fragmentu nieodnoszącego się do realiów niniejszej sprawy, w szczególności wskazującego na naruszenie art. 5 § 2 k.p.k. W ponownym postępowaniu Sąd Okręgowy rozpozna wnioski dowodowe obrońcy oraz uzupełni materiał dowodowy w stopniu umożliwiającym realizację zasad rzetelnego procesu i wydanie merytorycznego orzeczenia w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucone mu czyny. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [SOP] [ał]