II KZ 3/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Jarząbek (sprawozdawca). Sędziowie: E. Porębski, F. Tarnowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana O., wnioskodawcy w sprawie o odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 11 grudnia 1987 r., oddalając wniosek o odszkodowanie, i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStefan O. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 8.165.000 zł tytułem odszkodowania za oczywiście niesłuszne zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania w okresie od dnia 2 marca 1981 r. do dnia 4 czerwca 1982 r.Sąd Wojewódzki w W. - postanowieniem z dnia 11 grudnia 1987 r. - oddalił wniosek o zasądzenie tej kwoty, ustalając, że wobec utrudnienia przez wnioskodawcę, a wówczas oskarżonego, prowadzenia postępowania karnego przeciwko niemu przez Sądy Rejonowe w B. i W. stosowanie tego środka zapobiegawczego było uzasadnione, a ponadto że postępowanie karne w sprawie przeciwko Stanisławowi O. zostało umorzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii.Na postanowienie to wniósł zażalenie wnioskodawca.Z zażalenia wynika, że skarżący zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na treść orzeczenia, gdyż przewlekłość postępowania spowodowana została z winy wyżej wymienionych sądów, a w związku z tym stosowanie wobec niego przez tak długi okres tymczasowego aresztowania było oczywiście bezzasadne. W konkluzji wnioskodawca wniósł o uchylenie (chodzi o zmianę) zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz żądanego odszkodowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie przesądzając w niczym ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest takim uchybieniem, z powodu którego Sąd Najwyższy - niezależnie od granic zażalenia i wpływu tego uchybienia na jego treść - uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Na wstępie stwierdzić należy, że w sprawach o odszkodowanie obowiązują uchwalone przez Sąd Najwyższy na Zgromadzeniu Ogólnym w dniu 7 czerwca 1958 r. wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie stosowania przepisów art. 510-516 k.p.k. z 1928 r. (OSN 1958, poz. 34). W punkcie VIII tych wytycznych Sąd Najwyższy stwierdził: "sprawy o odszkodowanie z art. 510 i 512 k.p.k. z 1928 r. (obecnie: art. 487 i 490 k.p.k.) rozpoznaje sąd wojewódzki, stosując przepisy kodeksu postępowania karnego. Z tego względu udział prokuratora w rozprawie jest obowiązkowy, jak również konieczny jest udział obrońcy" (art. 79 § 2 k.p.k. z 1928 r.; obecnie: art. 71 k.p.k.).Z tego wynika, że o terminie rozprawy należy zawiadomić prokuratora i oskarżonego (wnioskodawcę) oraz jego obrońcę, i to niezależnie od woli osoby, której interesy on reprezentuje, a ponadto że rozprawę można przeprowadzić tylko wówczas, gdy stawią się prokurator i obrońca oskarżonego (wnioskodawcy).W niniejszej sprawie obrońca nie został zawiadomiony o terminie rozprawy i nie brał udziału w rozprawie, po przeprowadzeniu której sąd wojewódzki wydał zaskarżone postanowienie.A zatem stwierdzić należy, że niezawiadomienie obrońcy o terminie rozprawy stanowi obrazę art. 102 k.p.k., a rozpoznanie pod nieobecność obrońcy sprawy o odszkodowanie stanowi uchybienie wymienione w art. 388 pkt 6 k.p.k., gdyż - zgodnie z treścią art. 71 k.p.k. - udział obrońcy w rozprawie przed sądem wojewódzkim jako pierwszą instancją jest obowiązkowy.Dyrektywy zawarte w wymienionych wytycznych zachowały swą aktualność pod rządami obecnie obowiązujących przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1984 r. - IV KZ 185/83, OSNKW 1984 r. z. 9-10, poz. 102), przeto muszą być przez sądy przestrzegane.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.