II KZ 38/26

II KZ 38/26 POSTANOWIENIE Dnia 11 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Kala (przewodniczący) SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) SSN Andrzej Stępka SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek SSN Włodzimierz Wróbel Protokolant Weronika Woźniak w sprawie W.S. skazanego nieprawomocnie za czyn z art. 148 § 1 k.k. w zb. z art. 263 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i in. oraz T.R. skazanego nieprawomocnie za czyn z art. 252 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2026 r. zażaleń obrońców oskarżonych na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2026 r., sygn. akt II KK 122/26, o zastosowaniu wobec oskarżonych środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na podstawie art. 437 § 1 i 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w odniesieniu do T.R. w ten sposób, że uchylić orzeczenie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania; II KZ 38/26 2 2. w odniesieniu do W.S. zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy; 3. nie uwzględnić wniosku r. pr. T.K. o przyznanie kosztów obrony z urzędu udzielonej T.R. w postępowaniu zażaleniowym. Dariusz Kala Zbigniew Puszkarski Andrzej Stępka Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2020 r., sygn. akt XVIII K 152/18, uznał: - W.S. za winnego czynu z art. 148 § 1 k.k. w zb. z art. 263 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. (zabójstwo dwóch osób), za który wymierzył mu karę dożywotniego pozbawienia wolności, - T.R. za winnego czynu z art. 252 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., za który wymierzył mu karę 6 lat pozbawienia wolności. Wymienionym oskarżonym Sąd przypisał jeszcze inne przestępstwa, za które wymierzył im kary pozbawienia wolności, a po połączeniu kar jednostkowych orzekł kary łączne: wobec W. S. dożywotniego pozbawienia wolności (z zastrzeżeniem, że może skorzystać z warunkowego zwolnienia po odbyciu co najmniej 30 lat kary pozbawienia wolności), a wobec T. R. 8 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Po rozpoznaniu apelacji obrońców oskarżonych Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt II AKa 104/21, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w stosunku do T. R. w ten sposób, że zmodyfikował opis jednego z przypisanych mu czynów oraz podstawę prawną skazania za ten czyn, za który wymierzył mu karę 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W pozostałej części wyrok w stosunku do T. R. utrzymał w mocy, nadto orzekł wobec tego oskarżonego karę łączną w wysokości 8 lat pozbawienia wolności. W stosunku do W. S. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 26/23, oddalił jako oczywiście bezzasadne kasacje wniesione przez obrońców II KZ 38/26 3 oskarżonych. Następnie tenże Sąd postanowieniem z dnia 11 marca 2026 r., sygn. akt II KO 41/25, wznowił postępowanie kasacyjne w stosunku do W. S. i T. R., uchylił postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 26/23, w zakresie oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnych i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 22 lipca 2026 r., sygn. akt II KK 122/26, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt II AKa 104/21 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Po wydaniu wyroku na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k. zastosował wobec W. S. oraz T. R. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 20 października 2026 r. W uzasadnieniu stwierdził, że: - „w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, prawdopodobieństwo, że oskarżeni popełnili zarzucone im przestępstwa jest duże. Realne jest też wymierzenie zarówno W.S., jak i T.R. surowych kar, skoro nieprawomocnie orzeczono wobec nich karę łączną – odpowiednio – dożywotniego pozbawienia wolności oraz karę 8 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności nakazują zastosowanie wobec obu oskarżonych tymczasowego aresztowania dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, celem wyeliminowania możliwości podejmowania przez nich bezprawnych działań związanych z grożącą im surową karą i tym samym wyeliminowanie ryzyka utrudniania przez oskarżonych ponowionego postępowania odwoławczego”, - „dotychczas oskarżeni pozostają w izolacji w związku z tą sprawą: W.S. od dnia 4 sierpnia 2021 roku, a T.R. od dnia 16 listopada 2020 roku”, - „podstawy tymczasowego aresztowania określone w art. 258 § 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek z art. 249 § 1 k.p.k. oraz przy braku negatywnych okoliczności z art 257 § 1 k.p.k. i z art. 259 § 1 k.p.k. stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tego środka zapobiegawczego (zob. uchwała II KZ 38/26 4 składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 18/11)”, - „w sprawie tej nie zachodzą powody nakazujące odstąpienie od zastosowania najsurowszego środka zapobiegawczego, który został orzeczony z zachowaniem zasady proporcjonalności”. Zażalenia na to postanowienie złożyli obrońcy oskarżonych. Obrońca W. S. orzeczeniu zarzucił „naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego treść, a mianowicie: 1. art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 4 k.p.k. poprzez zastosowanie tymczasowego aresztowania, mimo że wobec oskarżonego jest już stosowany tymczasowy areszt w innej sprawie, wobec czego żaden z celów, którym środek zapobiegawczy może służyć w niniejszym postępowaniu, nie wymaga w jego wypadku zabezpieczenia; 2. art. 258 § 2 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na surowości grożącej kary, bez wskazania jakiejkolwiek konkretnej okoliczności świadczącej o tym, że oskarżony mógłby zakłócać tok postępowania, w sytuacji gdy jest już pozbawiony wolności; 3. art. 251 § 3 k.p.k. poprzez zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego aktualnie stosowany wobec oskarżonego areszt tymczasowy w innej sprawie, miałby nie wystarczać do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania; 4. art. 6 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 9 ust. 1 i 3 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, a także art. 6 i art. 48 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 3 i 4 dyrektywy (UE) 2016/343, poprzez zastosowanie w stadium międzyinstancyjnym środka, który nie zabezpiecza toku postępowania, lecz antycypuje karę wobec osoby korzystającej z domniemania niewinności”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej oskarżonego W. S. i odstąpienie od stosowania wobec niego środka zapobiegawczego lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. II KZ 38/26 5 Obrońca oskarżonego T. R. orzeczeniu zarzucił „naruszenie przepisów postępowania karnego, mających wpływ na treść orzeczenia, tj.: 1/ art. 258 § 2 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że po stronie T.R. zachodzi potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, ze względu na grożącą mu surową karę, w sytuacji, w której oskarżony T.R. w związku z niniejszą sprawą pozostaje w warunkach izolacji od dnia 16.11.2020 r. (tj. prawie 6 lat), a kara łączna potencjalnie grożąca oskarżonemu w niniejszej sprawie, nie może przekroczyć 8 lat pozbawienia wolności (art. 443 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.); 2/ art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania konieczne jest zastosowanie najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, w sytuacji gdy cały materiał dowodowy w sprawie został już zgromadzony i oceniony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i nie istnieją realne ryzyka utrudniania przez oskarżonych ponowionego postępowania odwoławczego. W tym zakresie uznać należy – również przy uwzględnieniu dotychczasowego okresu izolacji oskarżonego T.R. w sprawie – że wystarczające byłoby ewentualne zastosowanie nieizolacyjnych środków zapobiegawczych”. Podnosząc powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w stosunku do T. R. poprzez uchylenie stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania. Nadto wystąpił o przyznanie kosztów obrony urzędu w postępowaniu zażaleniowym, wskazując, że nie zostały pokryte w całości ani w części. Sprawa z zażalenia obrońcy T. R., zarejestrowana pod sygn. II KZ 39/26, postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2026 r. została połączona ze sprawą z zażalenia obrońcy W. S., wcześniej zarejestrowaną pod sygn. II KZ 38/26. Sąd Najwyższy, orzekając jako sąd odwoławczy, zważył, co następuje. Zażalenie wniesione przez obrońcę oskarżonego W. S. nie zasługiwało na uwzględnienie. Skarżący, podnosząc naruszenie art. 249 § 1 k.p.k., nie kwestionuje twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że prawdopodobieństwo, iż oskarżony popełnił zarzucone mu przestępstwa jest duże. Nie zgadza się natomiast z poglądem Sądu, że stosowanie wobec oskarżonego tymczasowego aresztowania jest konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Akcentuje, że II KZ 38/26 6 wobec W. S. w innej sprawie jest już stosowane tymczasowe aresztowanie, wobec czego zbędne jest kolejne stosowanie tego środka zapobiegawczego, bowiem środek wcześniej zastosowany zabezpiecza prawidłowy tok postępowania również w niniejszej sprawie. W związku z tym należy odnotować, że w zażaleniu nie podano w jakiej to innej sprawie wobec W. S. jest stosowane tymczasowe aresztowanie, zaś z pozyskanej z systemu NOE-SAD aktualnej informacji wynika, że organem dysponującym osobą oskarżonego jest Sąd Okręgowy w Warszawie orzekający w sprawie XVIII K 152/18, tj. w sprawie niniejszej (k. 325 akt sprawy II KK 122/26). Niezależnie od tego trzeba zaznaczyć, że – gdy przemawiają za tym określone okoliczności – nie czyni zbędnym zastosowania tymczasowego aresztowania w danej sprawie fakt stosowania wobec tej samej osoby tymczasowego aresztowania w innej sprawie, na co wskazywał niejednokrotnie Sąd Najwyższy (zob. postanowienie z dnia 25 lutego 2015 r., II KK 289/14 i in.). Trzeba bowiem uwzględnić, że tymczasowe aresztowanie jest stosowane na ściśle określony czas w konkretnej sprawie, w której ma zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania, z uwzględnieniem okoliczności występującej w tej właśnie sprawie i może ono ustać bez względu na okoliczności występujące w innej sprawie, w której dana osoba również występuje w charakterze oskarżonego (podejrzanego). Inaczej mówiąc, hipotetyczne stosowanie wobec W. S. tymczasowego aresztowania w innej sprawie, nie oznaczałoby, iż jest należycie zabezpieczony prawidłowy tok postępowania w sprawie niniejszej, skoro przed jej prawomocnym zakończeniem, w tej innej sprawie tymczasowe aresztowanie mogłoby zostać zakończone. W konsekwencji żaden przepis Kodeksu postępowania karnego nie nakazuje organowi rozpatrującemu potrzebę zastosowania wobec oskarżonego (podejrzanego) środka zapobiegawczego uwzględnienia faktu ewentualnego stosowania wobec niego środka w innej sprawie. W szczególności nie czyni tego w odniesieniu do tymczasowego aresztowania art. 259 k.p.k. To przesądza o niezasadności zarzutów oznaczonych literami a), b) i c). Nadto, jeżeli w drugim z nich podniesiono naruszenie art. 258 § 2 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na surowości grożącej oskarżonemu kary, bez wskazania konkretnej okoliczności świadczącej o tym, że oskarżony mógłby zakłócać tok postępowania, to należy wskazać, że nie popełnił błędu Sąd a quo, gdy zastosowanie II KZ 38/26 7 tymczasowego aresztowania wobec W. S. uzasadnił tylko grożącą mu surową karą. Nie było to rozstrzygnięcie oparte na odosobnionej interpretacji odpowiedniego przepisu, ale na poglądzie wcześniej wyrażonym przez Sąd Najwyższy, co podkreślono w zaskarżonym orzeczeniu, przytaczając uchwałę składu siedmiu sędziów tego Sądu z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 18/11. Pogląd ten, w świetle późniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, można uznać za ugruntowany, a opiera się na domniemaniu, że oskarżony może podejmować bezprawne działania utrudniające postępowanie (np. ucieczka lub ukrywanie się), aby uniknąć dolegliwości związanej z realnie grożącą mu karą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 lutego 2020 r., I KZ 6/20; z dnia 30 kwietnia 2026 r. IV KZ 18/26 i in.). Trudno uznać, że takie domniemanie nie zachodzi w przypadku W. S., który nieprawomocnie został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a w niniejszej sprawie jest pozbawiony wolności dopiero od 5 lat. Nie mogło prowadzić do uwzględnienia zażalenia wniesionego przez obrońcę W. S. odwołanie się w czwartym zarzucie (oznaczonym literą d) do wiążących Polskę norm prawa międzynarodowego. Normy te, zwłaszcza zawarte w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, miał w polu widzenia Sąd Najwyższy podejmując uchwałę I KZP 18/11. Odnotował również, odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, iż organ ten „wprost wskazuje, że surowość wyroku, jaki może w przyszłości zapaść, i związany z nim ciężar gatunkowy stawianych zarzutów daje organom krajowym uzasadnioną podstawę do przyjęcia ryzyka ucieczki, a nawet ponownego popełnienia czynów zabronionych”. Przeczy to twierdzeniu skarżącego, że tymczasowe aresztowanie W. S. „nie zabezpiecza toku postępowania, lecz antycypuje karę wobec osoby korzystającej z domniemania niewinności”. Nie bez znaczenia jest okoliczność, że domniemanie niewinności tego oskarżonego wcześniej zostało zniesione wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a odżyło z powodu uchylenia tego wyroku, co jednak nie nastąpiło z powodu jego merytorycznej wadliwości. Gdy chodzi o zażalenie wniesione przez obrońcę T. R., to uznano, że zasługuje ono na uwzględnienie. Sytuacja tego oskarżonego jest istotnie różna od II KZ 38/26 8 sytuacji W. S. Dostępne dokumenty potwierdzają, że Sąd Apelacyjny w Warszawie na poczet wymierzonej mu kary łącznej 8 lat pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności oskarżonego od dnia 16 listopada 2020 r. oraz że od tego czasu T. R. nieprzerwanie odbywa tę karę, której koniec upłynie z dniem 14 listopada 2028 r. (z informacji pozyskanej z systemu NOE-SAD wynika również, że organem dysponującym osobą oskarżonego obecnie jest Sąd Okręgowy w Warszawie orzekający w sprawie niniejszej XVIII K 152/18 – k. 327 akt sprawy II KK 122/26 i k. 32-33 akt sprawy II KZ 38/26). Ta odmienna sytuacja T. R. nie znalazła odbicia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym co prawda odnotowano zasadniczą różnicę w wysokości wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności oraz okresy ich odbywania, ale nie wytłumaczono, dlaczego nie rzutuje to na decyzję w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania wobec obu oskarżonych. Wypada zgodzić się z obrońcą T. R., że opisana odmienność sytuacji oskarżonych powinna zostać uwzględniona przez Sąd a quo przy rozważaniu istnienia przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania z art. 258 § 2 k.p.k. (grożąca oskarżonemu surowa kara), która w istocie odpadła, jak i obawy zakłócenia przez T. R. prawidłowego toku postępowania, w tym wypadku postępowania odwoławczego. Przy zebraniu wszystkich dowodów, owo zakłócenie mogłoby polegać już tylko na ucieczce, czy ukryciu się, ale w sytuacji, gdy oskarżony odbył prawie ¾ możliwej do wymierzenia mu kary (po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny nie może orzec kary surowszej od kary wymierzonej uchylonym wyrokiem), nasuwa się spostrzeżenie, że byłoby to z jego strony nieracjonalne, w konsekwencji mało prawdopodobne. Niepodzielenie przez Sąd ad quem poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że realia procesowe nadal czynią w odniesieniu do T. R. aktualną przesłankę zastosowania tymczasowego aresztowania z art. 258 § 2 k.p.k., nakazywało uchylić postanowienie w części orzekającej zastosowanie tego środka zapobiegawczego wobec wymienionego oskarżonego. Realia procesowe sprawy czyniły też zbędnym stosowanie wobec niego innego środka zapobiegawczego. Wniosek obrońcy T. R. o przyznanie mu kosztów obrony z urzędu w postępowaniu zażaleniowym nie zasługiwał na uwzględnienie. Radca prawny T. K. był obrońcą oskarżonego w postępowaniu kasacyjnym i w wyroku z dnia 22 lipca II KZ 38/26 9 2026 r., II KK 126/26, Sąd Najwyższy zawarł orzeczenie o zasądzeniu na jego rzecz od Skarbu Państwa kwoty 2952 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz obronę skazanego przed Sądem Najwyższym. Wypada przyjąć, że sporządzenie i wniesienie zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego w przedmiocie środka zapobiegawczego, także udział w posiedzeniu zażaleniowym mieści się w pojęciu „obrona przed Sądem Najwyższym”, która może polegać na podjęciu czynności również po wydaniu wyroku. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. Dariusz Kala Zbigniew Puszkarski Andrzej Stępka Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel [WB] [r.g.]