II KZ 50/26

II KZ 50/26 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Kazimierz Klugiewicz Protokolant Klaudia Binienda w sprawie K.S. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 23 września 2026 r. zażalenia oskarżonego K.S. na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2026 r., II KK 275/24, o zastosowaniu wobec oskarżonego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, na podstawie art. 437 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 538 § 2 zdanie drugie k.p.k. postanowił uchylić zastosowany wobec K.S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2026 r., II KK 275/24, wydanym po rozpoznaniu kasacji obrońców M.G. i M.R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt VIII AKa 8/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt XVIII K 128/18, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok wobec wyżej wymienionych oskarżonych, a z mocy art. 435 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k., także w II KZ 50/26 2 odniesieniu m.in. do K.S. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Po wydaniu tegoż wyroku kasacyjnego, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2026 r., II KK 275/24, na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 § 2 k.p.k., zastosował m.in. wobec K.S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 3 listopada 2026 r. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku uwzględniającego kasacje skutkuje ustaniem wykonywania orzeczonej wobec oskarżonego K.S. kary 5 lat pozbawienia wolności. Prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił zarzucane mu przestępstwa jest zaś duże. Ponadto - mając na uwadze karę wymierzoną przez Sąd Okręgowy w Warszawie (częściowo obniżoną w wyniku rozpoznania apelacji w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie) - realne jest orzeczenie wobec oskarżonego surowej kary izolacyjnej. Powyższe okoliczności nakazywały zastosowanie wobec tego oskarżonego tymczasowego aresztowania dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, celem wyeliminowania możliwości podejmowania przez niego bezprawnych działań związanych z grożącą mu surową karą i tym samym wyeliminowanie ryzyka utrudniania przez oskarżonego ponowionego postępowania odwoławczego. Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę, że z informacji z systemu NOE-SAD wynika, iż ww. oskarżony pozostaje w izolacji od dnia 8 kwietnia 2024 r. W konkluzji Sąd Najwyższy stwierdził, że podstawy tymczasowego aresztowania określone w art. 258 § 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek z art. 249 § 1 k.p.k. oraz przy braku negatywnych okoliczności z art. 257 § 1 k.p.k. i z art. 259 § 1 k.p.k., stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tego środka zapobiegawczego. Powyższe postanowienie zaskarżył osobiście oskarżony K.S. Skarżący wskazał, że w postępowaniu zakończonym uchylonym przez Sąd Najwyższy wyrokiem od dnia 8 kwietnia 2024 r. odbywa orzeczoną karę pozbawienia wolności. W sprawie było wobec niego zastosowane tymczasowe aresztowanie od września 2017 r. do grudnia 2018 r., a następnie ten środek zapobiegawczy został zamieniony na poręczenie majątkowe w wysokości 20.000,00 zł. W momencie ogłaszania wyroków zarówno przez Sąd Okręgowy, jak i Sąd Apelacyjny oskarżony pozostawał II KZ 50/26 3 na wolności. W żaden sposób nie utrudniał prowadzonego postępowania karnego oraz nie złamał warunków poręczenia majątkowego, które zostało mu zwrócone. Po zapadnięciu prawomocnego wyroku, na wezwanie Sądu Okręgowego dobrowolnie w dniu 8 kwietnia 2024 r. stawił się do zakładu karnego celem odbycia orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. Oskarżony zaznaczył, że jest to kara za przestępstwa popełnione 21 oraz 10 lat temu. W międzyczasie, w 2021 roku założył rodzinę, ma żonę i córkę. Chciał odbyć karę pozbawienia wolności i wrócić do normalnego życia. Nie składał żadnych wniosków, a o przeprowadzeniu rozprawy kasacyjnej dowiedział się w momencie informacji o tymczasowym aresztowaniu, które przekazał mu wychowawca oddziału penitencjarnego w Zakładzie Karnym w C. w dniu 5 sierpnia 2026 r. Od sierpnia roku poprzedzającego odbywał karę w zakładzie typu półotwartego, co umożliwiało mu codzienny kontakt z żoną i córką. Tymczasowe aresztowanie było równoważne z cofnięciem go do zakładu typu zamkniętego, co ma negatywny wpływ na te kontakty. Ma dobre opinie w zakładzie karnym, cały czas pracował, nie był karany dyscyplinarnie. Podał, że chce tylko odbyć karę i zamknąć ten zły rozdział swojego życia. W jego ocenie nie jest konieczne stosowanie najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, bowiem w żaden sposób nie unikał odpowiedzialności karnej, nie utrudniał postępowania karnego w pierwszej i drugiej instancji, ani nie przedłużał tego postępowania, a po zapadnięciu prawomocnego wyroku niezwłocznie stawił się do odbycia kary. Zdaniem skarżącego wolnościowe środki zapobiegawcze byłyby w jego ocenie wystarczające, bowiem były już wobec niego stosowane i w żaden sposób nie złamał ich warunków. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie okazało się uzasadnione. Zgodnie z art. 258 § 2 k.p.k. jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą. W razie zapadnięcia chociażby nieprawomocnego wyroku rozstrzygające znaczenie ma więc kara orzeczona, nie zaś prognozowana (zob. post. SN z II KZ 50/26 4 29.09.2021 r., V KZ 47/21; post. SA w Rzeszowie z 10.11.1998 r., II AKz 126/98, Prok. i Pr.- wkł. 1999/6, poz. 23; R. A. Stefański [w:] R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz do art. 167-296, Warszawa 2019, s. 1009; P. Hofmański [red.], E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Tom I, Warszawa 2007, s. 1169; D. Dudek, Konstytucyjna wolność człowieka a tymczasowe aresztowanie, Lublin 1999, s. 290). Nawet jednak wówczas decyzja o tymczasowym aresztowaniu na tej podstawie nie może być podejmowana automatycznie, ale trzeba rozważyć, czy nie zachodzą w sprawie takie okoliczności, które wskazują, że w rzeczywistości pomimo grożącej oskarżonemu surowej kary w danym wypadku nie występuje uzasadniona obawa uchylania się przez niego od wymiaru sprawiedliwości (zob. A. Murzynowski, Węzłowe problemy tymczasowego aresztowania w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania karnego [w:] Nowy kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, Kraków 1998, s. 14; J. Grajewski, Sądowa ingerencja w postępowanie przygotowawcze [w:] Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego, z. 8, Warszawa 1998, s. 33–34; J. Izydorczyk, Stosowanie tymczasowego aresztowania w polskim postępowaniu karnym, Kraków 2002, s. 130). Kara, o której mowa w końcowej części przepisu wciąż ma bowiem nosić miano „grożącej”, co – także w kontekście kary nieprawomocnie orzeczonej – nakazuje badać i brać pod uwagę realnie grożącą oskarżonemu dolegliwość, będącą konsekwencją przyszłego prawomocnego skazania (realny wymiar kary, która podlegać może wykonaniu). W szczególności następuje to z uwzględnieniem długości kary pozostałej do obycia po zaliczeniu na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania (zob. R. A. Stefański, S. Zabłocki [w:] R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz do art. 167-296, Warszawa 2019, s. 1010). Analogiczny pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. postanowienia: SA w Krakowie z 22.04.2009 r., II AKz 155/09, KZS 2009, z. 4, poz. 38; SA w Krakowie z 22.03.2010 r., II AKz 106/10, Prok. i Pr.-wkł. 2010, z. 12, poz. 21). Przesłanka szczególna, o której mowa w art. 258 § 2 k.p.k. nie zaktualizuje się więc wówczas, gdy w momencie podejmowania decyzji w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania, na skutek wcześniejszego odbycia części kary pozbawienia wolności lub zaliczenia na jej poczet okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, przy uwzględnieniu specyfiki danego układu II KZ 50/26 5 procesowego, realnie grożąca oskarżonemu przyszła kara będzie niższa niż trzy lata pozbawienia wolności. Taki właśnie układ procesowy zaistniał na kanwie sprawy niniejszej. Na skutek apelacji obrony Sąd Apelacyjny złagodził wymierzoną K.S. karę łączną pozbawienia wolności z 6 do 5 lat Oskarżony rozpoczął odbywanie tej kary w dniu 8 kwietnia 2024 r. i odbywał ją nieprzerwanie do 5 sierpnia 2026 r., kiedy to Sąd Najwyższy, korzystając z instytucji gravamen comunae (art. 435 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k.) uchylił wyrok Sądu odwoławczego także w stosunku do jego osoby zastrzegając wyraźnie w uzasadnieniu wyroku, że – pomimo niewniesienia przez wymienionego kasacji – także i jego sytuacja prawna nie może ulec pogorszeniu w jakimkolwiek zakresie w wyniku ponownego orzekania w Sądzie II instancji. Oznacza to, że w postępowaniu ponownym K.S., o ile zostanie prawomocnie skazany, nie tylko nie grozi surowsza kara łączna pozbawienia wolności, ale również, że nie zostanie ona wykonana w pełnym wymiarze 5 lat, albowiem na jej poczet zaliczeniu z mocy art. 63 § 1 k.k. będzie podlegał okres rzeczywistego pozbawienia wolności – w toku postępowania oraz począwszy od 8 kwietnia 2024 r., kiedy to skazany rozpoczął odbywanie kary w następstwie wydania przez Sąd Apelacyjny prawomocnego wyroku. Istniejąca obecnie prognoza wskazuje więc, że in concreto wobec oskarżonego, o ile oczywiście zakładać jego prawomocne skazanie, pozostanie do odbycia kara nie w wymiarze 5 lat pozbawienia wolności lecz w wymiarze niższym aniżeli 3 lata pozbawienia wolności. Z tego względu nie można przyjąć, by wobec K.S. spełniona została przesłanka „grożącej oskarżonemu surowej kary” (art. 258 § 2 k.p.k.). Nie są przy tym bez znaczenia także pozostałe okoliczności wskazywane przez skarżącego. Bezspornie już w toku postępowania przed Sądem I instancji zastosowany wobec oskarżonego izolacyjny środek zapobiegawczy został zamieniony na poręczenie majątkowe (zob. postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt XVIII K 128/18). Pomimo tego oskarżony w żaden bezprawny sposób nie utrudniał prowadzonego postępowania, jak również stawił się do odbycia prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Także materiał dowodowy został skompletowany, a sama postawa oskarżonego, który – pomimo trwającego postępowania – zdołał ustabilizować swoje życie, a w warunkach izolacji penitencjarnej funkcjonuje poprawnie, nie wskazują na istnienie z jego strony zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania. Na II KZ 50/26 6 zupełnym marginesie trudno odmówić racjonalności argumentacji skarżącego sprowadzającej się do tego, że pomimo, iż K.S. nie zdecydował się na wniesienie kasacji w swojej sprawie, to w następstwie wniesienia tego środka przez współoskarżonych oraz rozstrzygnięcia kasacyjnego po myśli art. 435 k.p.k. miałby obecnie ponosić negatywne dla jego i rodziny następstwa wynikające z tymczasowego aresztowania, wiążącego się przecież z większymi dolegliwościami w porównaniu z wykonywaniem kary pozbawienia wolności. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [a.ł]