III K 514/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski.Sędziowie: P. Ławacz, J. Dankowski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: M. Rzeszowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana S., syna Antoniego, i Stefana S., syna Stefana, oskarżonych z art. 1 § 1 u.k.d. z dnia 28 marca 1952 r., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.,przyjmując w myśl art. 2 § 1 k.k., że przypisane oskarżonym czyny stanowią obecnie przestępstwa przewidziane w art. 45 § 1 u.k.s., wymierzył oskarżonym na podstawie tego przepisu: Stefanowi S. (ojcu) karę 1 roku więzienia i 20.000 zł grzywny, a Stefanowi S. (synowi) karę 1 roku więzienia i 15.000 zł grzywny; wykonanie kar pozbawienia wolności wymierzonych obu oskarżonym zawiesił warunkowo na okres 2 lat; w razie nieuiszczenia wymierzonych grzywien w terminie zamienił je na więzienie zastępcze, przyjmując jako równoważnik 200 zł za jeden dzień więzienia; na podstawie art. 15 § 1 u.k.s. zaliczył na poczet grzywny wymierzonej oskarżonemu Stefanowi S. (ojcu) okres tymczasowego aresztowania od dnia 10 października 1959 r. do dnia 20 stycznia 1960 r., uznając tym samym karę grzywny za wykonaną w stosunku do tego oskarżonego; nakazał wydać oskarżonemu Stefanowi S. (ojcu) cztery zegarki marki "Delbana", zegarek damski "Jaznar" z bransoletką, bransoletkę złotą, dwie grube złote obrączki, zegarek "Pobieda", sygnet i kolczyki; na podstawie art. 62 u.k.s. orzekł przepadek 34 dolarów USA (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 1960 r. skazani zostali z mocy art. 1 § 1 u.k.d.:1) Stefan S. (ojciec) - na 2 lata więzienia i 30.000 zł grzywny za to, że w latach 1950-1959 r. w L. i G., bez zezwolenia władz dewizowych, dokonywał obrotu wartościami dewizowymi, a w szczególności:a) sprzedawał bliżej nie ustalonym odbiorcom małe ilości dolarów USA i dolarów kanadyjskich,b) działając w porozumieniu z synem swym Stefanem sprzedał Michałowi I. 102 dolary USA za kwotę 25.000 zł,c) wymienił bliżej nieznanemu cudzoziemcowi 10 jednodolarówek na 2 pięciodolarówki, zarabiając na tej wymianie 1 dolarówkę,d) wręczył synowi Stefanowi celem dalszej sprzedaży co najmniej 118 dolarów;2) Stefan S. (syn) - 2 lata więzienia i 20.000 zł grzywny za to, że w latach 1954-1959 w G. i L., bez zezwolenia władz dewizowych, dokonywał obrotu wartościami dewizowymi, a w szczególności:a) działając w porozumieniu ze swym ojcem Stefanem S. sprzedał Michałowi I. 102 dolary USA za 25.000 zł,b) przyjął od swego ojca co najmniej 118 dolarów USA celem ich dalszej sprzedaży.Wykonanie kar pozbawienia wolności wymierzonych obu oskarżonym Sąd Wojewódzki warunkowo zawiesił na okres 3 lat.Od tego wyroku założyli rewizje obaj oskarżeni, zarzucając:oskarżony Stefan S. (syn):1) obrazę art. 94 k.p.k., polegającą na odczytaniu wyjaśnień współoskarżonego (ojca), złożonych w śledztwie a dotyczących oskarżonego (syna), pomimo późniejszej odmowy przez współoskarżonego (ojca) składania wyjaśnień, które mogłyby dotyczyć oskarżonego (syna),2) obrazę art. 300 § 6 k.p.k., polegającą na odczytaniu w tym trybie zeznań świadka L. mimo że świadek ten został przesłuchany pod nieobecność oskarżonego i mimo że oskarżony sprzeciwił się odczytaniu tych zeznań,3) obrazę art. 339 k.p.k., polegającą na bezkrytycznym uznaniu, że zapiski w brulionie współoskarżonego mogą być traktowane jako dowód przeciwko oskarżonemu.Rewizja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uniewinnienie oskarżonego;oskarżony Stefan S. (ojciec):1) obrazę art. 299 § 4 k.p.k., polegającą na odczytaniu protokołu przesłuchania oskarżonego przez IKR bez uwidocznienia w protokole rozprawy głównej powodu tego odczytania oraz mimo tego, że wspomniany protokół przesłuchania jest w istocie rzeczy nie poświadczonym odpisem oryginału tego dokumentu;2) błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku co do pktu a), b) i d) sentencji, przez uznanie, jakoby wyjaśnienia oskarżonego złożone w śledztwie oraz zapiski oskarżonego w notesie stanowiły dostateczne dowody winy, mimo że wspomniane wyjaśnienia są niejednolite, a ponadto mimo że oskarżony następnie je odwołał, zapiski zaś mogą dotyczyć zupełnie innych transakcji niż te, o które chodzi w niniejszej sprawie;3) rażącą niewspółmierność kary grzywny w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia tego, że oskarżony żadnego własnego majątku nieruchomego nie posiada (dzierżawi gospodarstwo o powierzchni 2,5 ha) i że stracił ostatnio część inwentarza.Ponadto rewizja tegoż oskarżonego Stefana S. (ojca) zarzuca, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie orzekł przepadek 34 dolarów USA zamiast 11 dolarów, ponieważ nie zostało podważone wyjaśnienie oskarżonego, iż dolary miał jeszcze z okresu okupacji. Rewizja zawiera wniosek:1. o uchylenie zaskarżonego wyroku w stosunku do oskarżonego Stefana S. (ojca) w części skazującej go za czyny opisane w pkt II lit. a), b) i d) sentencji wyroku i o uniewinnienie oskarżonego w tej części z zarzuconych mu czynów,2. w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku - o zmianę zaskarżonego wyroku w tej części przez obniżenie oskarżonemu Stefanowi S. (ojcu) wymierzonej mu grzywny,3. o modyfikację zaskarżonego wyroku w części skazującej oskarżonego Stefana S. (ojca) za czyn opisany w oskarżeniu pod pkt I lit. c przez uznanie tego czynu za przypadek małej wagi z art. 1 § 3 ustawy karnej dewizowej i o wymierzenie oskarżonemu odpowiedniej kary z tego artykułu,4. o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 5 w ten sposób, że orzeka się przepadek 11 dolarów USA, zarządza zaś wydanie oskarżonemu Stefanowi S. (ojcu) 23 dolarów USA.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji oskarżonego Stefana S. (syna).ad 1). Zarzut obrazy art. 94 k.p.k. jest bezzasadny.Sąd Wojewódzki miał prawo odczytać na rozprawie złożone w śledztwie wyjaśnienia ojca dotyczące syna, chociaż następnie ojciec oświadczył, iż nie chce składać wyjaśnień na temat czynu zarzucanego synowi.Zakaz, o którym mowa w art. 94 i 95 k.p.k., powinien być oceniany w świetle podstawowej zasady dążenia do wykrycia prawdy obiektywnej. W prawie procesowym obowiązuje reguła, że nie należy interpretować rozszerzająco instytucji prawnych o charakterze wyjątkowym. Wynika stąd, że sformułowanie przepisu art. 95 k.p.k., w którym jest mowa tylko o zakazie posłużenia się - jako dowodem - poprzednimi zeznaniami osoby wymienionej w art. 94 k.p.k., nie oznacza, żeby nie wolno było posłużyć się poprzednimi wyjaśnieniami takiej osoby. Skoro bowiem wyjaśnienia oskarżonego stanowią z istoty rzeczy niepodzielną całość, to niemożność ich ujawnienia byłaby, jeśli chodzi o czyn zarzucany współoskarżonemu, równoznaczna z niemożnością ujawnienia ich w stosunku do czynu zarzucanego samemu oskarżonemu, a przecież ustawa nie przewiduje takiego zakazu.ad 2). Istotnie, nastąpiła obraza art. 300 § 6 i art. 307 § 2 k.p.k., skoro Sąd Wojewódzki, zlecając przewodniczącemu rozprawy przesłuchanie świadka I., nie zawiadomił jednego z oskarżonych i jego obrońcy o terminie tej czynności (choć mógł to uczynić), a następnie posłużył się wynikami tego przesłuchania jako dowodem. Jednakże uchybienie to nie mogło mieć wpływu na treść zaskarżonego wyroku, bo gdyby nawet wyeliminować z materiału dowodowego wspomniane zeznania, to fakt ten nie spowodowałby zmiany ustaleń, gdyż wynikłyby one w niezmiennej postaci z pozostałych dowodów, a w szczególności z wyjaśnień obu oskarżonych, które złożyli w śledztwie, oraz z listu napisanego przez jednego z oskarżonych do drugiego z nich.ad 3). Uznanie, że zapiski w brulionie współoskarżonego stanowią jeden z dowodów przemawiających przeciwko oskarżonemu, nie jest bezkrytyczne, lecz jest uzasadnione faktem, iż w śledztwie sam współoskarżony przyznał tę okoliczność.II. Co do rewizji oskarżonego Stefana S. (ojca).ad 1). Wbrew twierdzeniu rewizji w aktach sprawy znajdują się nie tylko nie poświadczone odpisy protokołów przesłuchania oskarżonego przez IKR, lecz także oryginały tych protokołów. Z protokołu rozprawy głównej wyraźnie wynika, że Sąd Wojewódzki odczytał te zeznania dlatego, iż wobec Sądu oskarżony zeznał inaczej.ad 2). Oceniając materiał dowodowy sprawy, Sąd Wojewódzki, nie popełnił żadnego błędu. W szczególności uzasadnione było danie wiary wyjaśnieniom, które oskarżeni złożyli w śledztwie, skoro zostały one potwierdzone treścią listu, a z dowodów tych jednoznacznie wynika wina oskarżonych w zakresie ustalonym w zaskarżonym wyroku.Wobec prawidłowości wspomnianych ustaleń należy również uznać za bezpodstawny zarzut dotyczący orzeczenia przepadku dolarów.III. Co do obu oskarżonych.W myśl art. 2 § 1 k.k. Sąd Najwyższy zastosował do czynów przypisanych obu oskarżonym przepis art. 45 § 1 u.k.s., ponieważ jest on względniejszy od przepisu ustawy poprzednio obowiązującej. W następstwie tego oraz wobec tego, że od czasu popełnienia przestępstw upłynęło 6 lat, Sąd Najwyższy złagodził wymierzone oskarżonym kary, a wykonanie kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił.