III K 743/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec (sprawozdawca).Sędziowie: F. Korzeń, J. Dankowski.Prokurator: W. Furmankiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława W. i Emilii P., oskarżonych z art. 225 § 1 k.k. i 27 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 października 1962 roku, na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 października 1962 roku uznano Stanisława W. za winnego tego, że zabił swą żonę Helenę, uderzając ją łomem żelaznym w głowę, oraz dwoje swoich dzieci, Piotra i Dorotę, wzniecając pożar w domu i powodując zatrucie ich tlenkiem węgla, tj. za winnego zbrodni z art. 225 § 1 k.k., i na zasadzie tego przepisu skazał oskarżonego W. na karę śmierci z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze.Tymże wyrokiem Sąd Wojewódzki uznał Emilię P. za winną tego, że udzieliła pomocy Stanisławowi W. do zabicia jego żony Heleny w ten sposób, że wiedząc o tym zamiarze, wytworzyła atmosferę aprobaty dla tego czynu, a nadto dostarczając bańkę z benzyną, stworzyła warunki do popełnienia przestępstwa i zatarcia jego śladów, tj. zbrodni z art. 27 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k., i na zasadzie tych przepisów skazał oskarżoną P. na karę 15 lat więzienia.Od wyroku tego założyli rewizję obrońcy obojga oskarżonych (...).Rewizja osk. Emilii P., wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku przez znaczne złagodzenie kary, zarzuca:1. obrazę art. 2 § 1 k.p.k. (rewizja mylnie wskazuje na obrazą art. 247 lit. d k.p.k.) przez skazanie oskarżonej za inny czyn, niż zarzucał jej akt oskarżenia;2. błędną ocenę okoliczności faktycznych przez niesłuszne przyjęcie, że oskarżona udzieliła pomocy Stanisławowi W. do zabicia Heleny W., wytwarzając atmosferę aprobaty dla tego czynu oraz dostarczając mu przed dokonaniem zbrodni bańkę z benzyną dla zatarcia śladów przestępstwa przez spalenie zwłok ofiary zabójstwa, mimo że materiał dowodowy ujawniony w toku przewodu sądowego zezwala jedynie na przyjęcie, iż oskarżona była tylko biernym słuchaczem wypowiedzi W. na temat zamiaru zgładzenia swej żony i - być może - o realizacji tych wypowiedzi nie była całkowicie przekonana, bańkę z benzyną zaś dostarczyła oskarżonemu na usilne naleganie z jego strony, przy czym - wobec tego że benzyna ta miała służyć do zatarcia śladów przestępstwa - oskarżona mogłaby odpowiadać tylko za pomocnictwo do występku z art. 148 k.k.;3. rażąco surowy wymiar kary w wyniku niedostatecznego uwzględnienia tego, że oskarżona padła ofiarą zbrodniczych instynktów tkwiących we współoskarżonym Stanisławie W., jak również niedostatecznego uwzględnienia jej niskiego poziomu intelektualnego i trudnych warunków rodzinnych (jest ona wdową i matką czworga dzieci).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:(...) Zarzuty rewizji oskarżonej Emilii P. nie zasługują na uwzględnienie.1. Zarówno w nauce prawa, jak i w orzecznictwie sądowym od dawna już ustalił się pogląd, że nie stanowi naruszenia zasady skargowości, wynikającej z przepisu art. 2 § 1 k.p.k., odmienne - niż uczynił to oskarżyciel - ustalenie przez sąd okoliczności zarzucanego czynu, jeśli tylko zachowana jest przy tym faktyczna jedność między czynem będącym przedmiotem oskarżenia a czynem przypisanym przez sąd. Przedmiotem oskarżenia jest zachowanie się sprawcy czynu przestępnego zawierające się w ramach konkretnego zdarzenia faktycznego. Sąd nie może tylko wyjść poza granice tego zdarzenia, może jednak, a nawet ma obowiązek - w imię dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej - osądzenia całego czynu sprawcy, choćby nawet w akcie oskarżenia czyn ten podany był niewyczerpująco lub został przedstawiony w postaci odmiennej niż w rzeczywistości. Innymi słowy, ocena sędziowska powinna dotyczyć takiego postępowania oskarżonego w ramach zarzucanego mu czynu, jakie wynika z ustaleń dokonanych w toku przewodu sądowego, natomiast nie powinna się ograniczać jedynie do sformułowania tego postępowania przyjętego w zarzucie aktu oskarżenia.Akt oskarżenia zarzucał Stanisławowi W., że po zabiciu swej żony Heleny za pomocą uderzenia jej w głowę łomem żelaznym, chcąc zatrzeć następnie ślady dokonanej zbrodni, podlał - godząc się przy tym na ewentualną śmierć śpiących w przyległym pokoju dzieci - zwłoki swej ofiary piętnastoma litrami benzyny i podpalił je, powodując pożar, w wyniku którego dwoje jego dzieci poniosło śmierć.Natomiast Emilia P. została oskarżona o to, że udzieliła W. pomocy do wyżej wymienionego czynu przez to, że wiedząc o jego zbrodniczym zamiarze, dostarczyła mu zbiornik zawierający 15 litrów benzyny, o którą uprzednio wystarała się i którą przechowywała.Sąd Wojewódzki, rozpatrując w świetle wyników przewodu sądowego działanie oskarżonej Emilii P., uznał ją za winną tego, że w ciągu kilku miesięcy udzielała pomocy Stanisławowi W. do zabicia jego żony Heleny w ten sposób, że wiedząc o tym zamiarze, wytworzyła atmosferę aprobaty, a nadto dostarczając bańkę z benzyną, stworzyła warunki do popełnienia przestępstwa i zatarcia jego śladów.Z porównania brzmienia zarzutu aktu oskarżenia i sentencji wyroku wynika wyraźnie, że chodzi tu o jedno i to samo zdarzenie faktyczne, polegające na udzieleniu przez oskarżoną Emilię P. współoskarżonemu Stanisławowi W. pomocy do zabójstwa żony i spalenia jej zwłok. Kwalifikacja prawna tego działania jest w obu wypadkach jednakowa (art. 27 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k.).Sąd skazał więc oskarżoną za ten sam czyn, o jaki była oskarżona, a tylko odmiennie ustalił niektóre okoliczności tego czynu, gdyż z jednej strony przyjął, że pomoc udzielona przez oskarżoną Stanisławowi W. trwała przez dłuższy czas i polegała również na wytworzeniu atmosfery aprobaty dla zamierzonego przezeń czynu, a z drugiej strony stwierdził, że zamiar oskarżonej nie rozciągał się na udzieleniu Stanisławowi W. pomocy do spowodowania śmierci również dwojga jego dzieci.Tego rodzaju zmiany w określeniu przestępnego działania oskarżonej Emilii P., w świetle podanych na wstępie rozważań, nie stanowią naruszenia zasady skargowości.2. Wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w rewizji Sąd Wojewódzki miał wszelkie podstawy do przypisania oskarżonej, że swoim zachowaniem się podtrzymywała Stanisława W. w powziętym przez niego zamiarze zabójstwa swej żony, nie tylko bowiem nie sprzeciwiała się tym zamierzeniom, mimo że ofiarą zbrodni miała paść jej siostra, lecz - co więcej - w sposób dostatecznie wyraźny dawała mu do zrozumienia, iż zamierzenia jego w pełni aprobuje.Z wyjaśnień współoskarżonego Stanisława W. wynika, że uzgodnił on z Emilią P. sposób dokonania zbrodni, że nie odwodziła go ona od tego zamiaru, a tylko wskazywała na pewne trudności przy jego realizacji, oraz że gdy urzeczywistnienie zbrodniczych zamierzeń przewlekało się, wyraziła się do niego, że prędzej żona Stanisława W. (jej siostra) zabije ją, niż on zabije swą żonę, co w zestawieniu z faktem dostarczenia benzyny przez oskarżoną Emilię P. wskazuje wyraźnie na jej zamiar skłonienia oskarżonego Stanisława W. do przyśpieszenia dokonania zbrodni.Te wyjaśnienia Stanisława W. potwierdziła w zasadzie sama oskarżona, przyznając zarówno w śledztwie, jak i na rozprawie, że niejednokrotnie rozmawiała ze Stanisławem W. na temat zabójstwa Heleny W. oraz że ani go od tego zamiaru nie odwodziła, ani też nie ostrzegła swej siostry przed grożącym jej niebezpieczeństwem.Z wyjaśnień obojga oskarżonych wynika też wyraźnie, że niezbędnym warunkiem do realizacji zbrodniczego zamiaru było posiadanie przez Stanisława W. odpowiedniej ilości benzyny, gdyż bez możliwości zatarcia śladów zbrodni za pomocą spalenia zwłok ofiary nie zdecydowałby się on na popełnienie zabójstwa żony, oraz że o benzynę w tym celu wystarała się Emilia P. i ona też dostarczyła ją Stanisławowi W. na umówione miejsce. W tego rodzaju działaniu oskarżonej mieszczą się wszelkie cechy nie tylko pomocnictwa do zatarcia śladów zbrodni, lecz również do popełnienia samej zbrodni. Z tego względu przyjęta przez Sąd kwalifikacja z art. 27 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k. jest prawidłowa.3. Wymierzona oskarżonej kara nie może być uznana za rażąco surową już choćby z tego względu, że właśnie jej postępowanie przyczyniło się w głównej mierze do popełnienia zbrodni przypisanej oskarżonemu Stanisławowi W. Winę oskarżonej powiększa nadto fakt, że ofiarą wspólnie ukartowanej zbrodni padła jej własna siostra, matka 7 dzieci.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.