III KK 543/22

Sygn. akt III KK 543/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz Protokolant Katarzyna Gajewska w sprawie K. K. skazanego za czyn art. 231§2 k.k. w zb. z art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 grudnia 2022r. na posiedzeniu w trybie art. 535§5 k.p.k. kasacji wniesionej – na korzyść – przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 lipca 2015r., sygn. akt IV Ka 191/15, zmieniającego w części wyrok Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 22 stycznia 2014r., sygn. akt II K 216/1 1. uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o wymierzeniu skazanemu kary grzywny, jak również, w tym zakresie (punkt XXXV) wyrok Sądu Rejonowego, 2 2. uchyla powiązane z powyższym rozstrzygnięcia zawarte w pkt III e i VI f zaskarżonego wyroku; 3. obciąża Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE K. K. stanął pod zarzutem tego, że w dniu 15 listopada 2007r., w miejscowości R., pełniąc służbę jako asystent Zespołu [...] Komisariatu Policji w S., przekraczając swoje uprawnienia w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz osobistej przez R. K., działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, że w notatce urzędowej sporządzonej na okoliczność realizowanej przez siebie kontroli drogowej samochodu m-ki V. o nr rej. […] poświadczył nieprawdę, wpisując informację o wydaniu przedmiotowego samochodu dla T. T. jako jego właściciela, podczas gdy w rzeczywistości w/w-y nie był właścicielem tego auta, a wskazany pojazd wydano dla R. K., tj. czynu z art. 231§2 k.k. w zb. z art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 22 stycznia 2014r., sygn. akt II K 216/10, K. K. został uznany za winnego tego, że w dniu 15 listopada 2007r., w miejscowości R., pełniąc służbę jako asystent Zespołu [...] Komisariatu Policji w S., przekroczył swoje uprawnienia w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz osobistej przez R. K., w ten sposób, że w notatce urzędowej sporządzonej na okoliczność realizowanej przez siebie kontroli drogowej samochodu marki V. […] o nr rej. […] poświadczył nieprawdę, wpisując informację o wydaniu przedmiotowego samochodu T. T. jako jego właścicielowi, którym w rzeczywistości nigdy nie był, a jednocześnie zezwolił na wydanie przedmiotowego pojazdu R. K., czym działał na szkodę interesu publicznego, tj. prawidłowości i legalności obrotu pojazdami mechanicznymi. Za tak opisany czyn, wyczerpujący znamiona występku z art. 231§2 k.k. w zb. z art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k., Sąd, na postawie art. 231§2 k.k. w zw. z art. 11§3 k.k., wymierzył skazanemu karę roku pozbawienia wolności, a na podstawie art. 33§2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 40 stawek dziennych, przyjmując wartość jednej stawki za 25 złotych (pkt XXXV 3 sentencji wyroku). Wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił na okres 4 lat próby (pkt XXXVI sentencji wyroku). Nadto Sąd orzekł o zaliczeniu na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt LXIV ppkt 8) sentencji wyroku) oraz o kosztach postępowania. Apelację od powyższego wyroku złożył obrońca skazanego, zarzucając mu obrazę przepisów postępowania karnego, tj. art. 7 k.p.k., oraz błąd w ustaleniach faktycznych, a także prokurator, podnosząc zarzut rażącej niewspółmierności kary poprzez nieorzeczenie zakazu wykonywania zawodu i zajmowania stanowisk skutkujących pełnieniem funkcji funkcjonariusza publicznego. Wyrokiem z dnia 3 lipca 2015r., sygn. akt IV Ka 191/15, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim zmienił zaskarżony wyrok wobec K. K. w ten sposób, że z opisu przypisanego mu przestępstwa wyeliminował działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zaś okres warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, określony w punkcie XXXVI części dyspozytywnej wyroku Sądu I instancji, skrócił do 3 lat (pkt II lit. h. sentencji orzeczenia). W pkt III lit. c. części dyspozytywnej wyroku Sąd Odwoławczy zmienił orzeczenie Sądu I instancji w ten sposób, że okres zatrzymania K. K. zaliczył na poczet kary grzywny. W pozostałej części zaskarżony wyrok Sąd utrzymał w mocy (pkt IV sentencji orzeczenia), a także orzekł w kwestii kosztów postępowania odwoławczego (pkt VI sentencji orzeczenia). Obecnie kasację od przedmiotowego wyroku, na korzyść skazanego, wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając orzeczenie w zakresie punktu IV sentencji wyroku, w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o wymierzeniu K. K. kary grzywny kumulatywnej, zawarte w punkcie XXXV sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 22 stycznia 2014r., sygn. akt II K 216/10, zarzucając mu rażącą i mającą istotny wpływ na treść skarżonego wyroku obrazę prawa procesowego, tj. art. 433§2 k.p.k., polegającą na przeprowadzeniu wadliwej, niepełnej kontroli odwoławczej orzeczenia pierwszoinstancyjnego, skutkującej utrzymaniem w mocy przez sąd ad quem rozstrzygnięcia o wymierzeniu skazanemu K. K. kary grzywny orzeczonej w oparciu o art. 33§2 k.k., mimo uprzedniego, częściowego uwzględnienia apelacji obrończej i dokonania w jego 4 następstwie zmiany ustaleń faktycznych, skutkujących wyeliminowaniem przez sąd ad quem ustalenia co do działania tego skazanego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, co w konsekwencji eliminowało możliwość orzeczenia grzywny w oparciu o wskazaną podstawę prawną. Stawiając powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia sądu odwoławczego w zakresie punktu IV sentencji, w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o wymierzeniu skazanemu kary grzywny, zawarte w punkcie XXXV sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu oraz o uchylenie rozstrzygnięcia o wymierzeniu skazanemu K. K. kary grzywny, zawarte w punkcie XXXV sentencji tego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535§5 k.p.k., co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu. Przeprowadzona w przedmiotowym postępowaniu kontrola odwoławcza w istocie nie została przeprowadzona w sposób wolny od uchybień, co skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy orzeczenia Sądu I instancji w części, w jakiej wymierzył on skazanemu K. K. karę grzywny na podstawie art. 33§2 k.k., przy jednoczesnym wyeliminowaniu z opisu przypisanego czynu działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, który to element determinował de facto orzeczenie kary grzywny na wspomnianej podstawie prawnej. Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 33§2 k.k. sąd może wymierzyć na jego podstawie karę grzywny (obok kary pozbawienia wolności wymienionej w art. 32 pkt 3), wyłącznie wtedy, gdy sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął. Wyeliminowanie z opisu czynu znamienia działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej pozbawiało Sąd możliwości wymierzenia kary o charakterze finansowym na tej podstawie. Biorąc pod uwagę powyższe, nie można podzielić wypowiedzi Sądu II instancji, że dokonana zmiana wyroku nie miała wpływu na pozostałe rozstrzygnięcia dotyczące skazanego, w szczególności właśnie w kontekście wskazanej wyżej możliwości orzeczenia kary grzywny. 5 Istniała co prawda możliwość orzeczenia grzywny na innej podstawie prawnej - art. 71 k.k., lecz zważywszy na kierunek wniesionych środków odwoławczych, skoro nie uczynił tego Sąd Odwoławczy, obecnie ingerencja w tę sferę naruszałaby zakaz reformationis in peius. Co także istotne, wymierzenie skazanemu kary grzywny miało bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcia w przedmiocie zaliczenia okresu zatrzymania, a także o kosztach postępowania, a konkretnie ustalenie wysokości opłaty (art. 3 Ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych, Dz.U.1983.49.223 t.j.). Sąd Odwoławczy, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Sądu I instancji w zakresie wymierzonej kary grzywny, dopuścił się rażącego uchybienia art. 433§2 k.p.k., którego następstwem było naruszenie w przestrzeni prawa materialnego. Tym samym kasację Rzecznika Praw Obywatelskich należało uznać za oczywiście zasadną i uchylić zaskarżone orzeczenie w częściach dotkniętych rażącymi naruszeniami przepisów prawa, jak również wyrok Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 22 stycznia 2014r., sygn. akt II K 216/10, w zakresie rozstrzygnięcia o wymierzeniu wobec skazanego K. K., na podstawie art. 33§2 k.k., kary grzywny, zawarte w punkcie XXXV jego części dyspozytywnej. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. l.n