III KK 591/23

III KK 591/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Stępka SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Protokolant Monika Zawadzka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego w sprawie J. W. skazanego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Limanowej z dnia 3 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 546/22, uchyla zaskarżony wyrok nakazowy co do braku rozstrzygnięcia o środku karnym i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Limanowej do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE III KK 591/23 2 Sąd Rejonowy w Limanowej, wyrokiem nakazowym z dnia 3 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 546/22, uznał oskarżonego J. W. za winnego przestępstwa z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. z wymierzeniem mu za to kary 100 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda (pkt I), na mocy art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec tego oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 5.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (pkt II), a także orzekł o dowodach rzeczowych (pkt III) i kosztach sądowych (pkt IV). Wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżenia w dniu 17 stycznia 2023 r. Kasację od prawomocnego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w części niezawierającej obligatoryjnego rozstrzygnięcia o środku karnym w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów lub działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi, na niekorzyść oskarżonego J.W. Autor kasacji podniósł zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 41 § 1a zd. drugie k.k., polegającego na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego J. W. jako sprawcy, któremu przypisano odpowiedzialność karną za występek z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., środka karnego w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów lub działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi, w sytuacji gdy z treści art. 41 § 1a k.k. zd. drugie (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r., a po tej dacie - z treści art. 41 § 1a pkt 2 k.k.), wynika, że w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, orzeczenie tego środka karnego na czas określony albo dożywotnio jest obligatoryjne. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Limanowej do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Kasacja jest zasadna. Zaskarżone orzeczenie zostało bowiem wydane z rażącym naruszeniem prawa karnego materialnego, o jakim mowa w zarzucie kasacji. Od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2023 r. przepis art. 41 § 1a zdanie drugie k.k. stanowił, że sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub III KK 591/23 3 określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Natomiast ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2600), przepis art. 41 § 1a k.k., od dnia 1 października 2023 r., otrzymał następujące brzmienie: sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania: 1) na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na szkodę małoletniego; 2) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Powyższe wskazuje, że w poprzednim stanie prawnym, jak i obecnie, ustawodawca nie pozostawił sądowi rozpoznającemu sprawę swobody decyzyjnej, a zatem w każdej sytuacji procesowej skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, koniecznym jest orzeczenie w przedmiocie wskazanego środka karnego. W odniesieniu do oskarżonego J. W. zaktualizowały się wszelkie przesłanki obligujące Sąd Rejonowy do zawarcia w wyroku skazującym rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego, o którym mowa w obowiązującym wówczas art. 41 § 1a zdanie drugie k.k. Wszak na mocy wyroku tegoż Sądu przypisano oskarżonemu popełnienie występku z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., ujętego w rozdziale XXV Kodeksu karnego: Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Jednocześnie w dacie popełnienia przypisanego czynu („w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2022 roku do 16 czerwca 2022 roku”), jak również w chwili wyrokowania, brzmienie przepisu art. 41 § 1a k.k. przewidywało obligatoryjne orzeczenie omawianego zakazu, nie ustanawiając w tym zakresie żadnych wyjątków lub ograniczeń oraz nie uzależniając zastosowania owej regulacji od zaistnienia jakichkolwiek dalszych przesłanek. Słusznie zwraca przy tym uwagę autor kasacji, że orzeczenie w przedmiocie opisanego środka karnego ma charakter III KK 591/23 4 obligatoryjny niezależnie od tego, czy sprawca przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności dokonanego na szkodę małoletniego uprzednio zajmował tego rodzaju stanowisko lub wykonywał zawód tego rodzaju, a popełniony czyn pozostawał w związku z funkcjonalnym zakresem prowadzonej przez niego działalności. Regulacja ta znajduje ponadto zastosowanie również w przypadku pierwszego skazania za przestępstwo o charakterze pedofilskim. Nadto, czyn J. W. nosił znamiona przestępstwa podjętego na szkodę małoletniego. Jego zachowanie zostało bowiem podjęte z pobudek o charakterze seksualnym. W związku z powyższym przypisany skazanemu czyn mógł spowodować poważne zagrożenie dla osoby małoletniej poniżej 15 lat, gdyby faktycznie prowadził on rozmowę z osobą w tym wieku. Tym samym popełnienie przestępstwa w formie stadialnej usiłowania nieudolnego nie stanowi przeszkody do orzeczenia tego środka karnego także z uwagi na jego charakter ochronny. Reasumując powyższe rozważania uznać należało, że Sąd meriti zobligowany był do orzeczenia wobec oskarżonego J. W. omawianego środka karnego, a brak w powyższym zakresie doprowadził do rażącego naruszenia prawa materialnego, o jakim mowa w zarzucie kasacji. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok nakazowy co do braku rozstrzygnięcia o przedmiotowym środku karnym i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Limanowej do ponownego rozpoznania. Zakres przekazania sprawy umożliwia ponowne wydanie wyroku nakazowego tylko co do tego środka karnego. Wszystkie te zapatrywania Sąd Rejonowy uwzględni w postępowaniu ponownym. Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w wyroku. [J.J.] [ał] Andrzej Stępka Dariusz Świecki Małgorzata Wąsek-Wiaderek