III KO 180/26

III KO 180/26 POSTANOWIENIE Dnia 3 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka w sprawie pokrzywdzonego M.M. po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 3 września 2026 r. wniosku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt II Kp 580/26/K), na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Jaworznie do rozpoznania. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 24 lipca 2026 r., Sąd Rejonowy dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 23 lutego 2026 r., sygn. akt […], prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków - Krowodrza w Krakowie, odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie zarzucanych 17 czynów zabronionych, kwalifikowanych z art. 233 § 1 i § 4 k.k., art. 271 § 1 i § 3 k.k., art. 234 § 1 k.k., art. 235 k.k., art. 288 § 1 k.k. i art. 212 § 1 k.k., wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego, a to na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. Zażalenie na to postanowienie złożył pokrzywdzony M. M. III KO 180/26 2 Wnioskujący Sąd zauważył, że od rozpoznania niniejszej sprawy zostało wyłączonych 3 sędziów Sądu Rejonowego. Zwrócił też uwagę, iż pokrzywdzony wielokrotnie wyrażał „niezadowolenie z działalności orzeczniczej tut. Sądu”, a wobec jednego z sędziów wniósł sprawę o popełnienie przestępstwa urzędniczego. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie jest zasadny i należało go uwzględnić. Wypada oczywiście zauważyć, że instytucja określona w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątkowy, zaś odstąpienie od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy może nastąpić tylko w razie zaistnienia sytuacji jednoznacznie świadczącej o tym, iż pozostawienie sprawy w gestii tego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Rolą art. 37 k.p.k. jest zabezpieczenie obiektywizmu i bezstronności sądu, ale dopiero wówczas, gdy inne instytucje służące temu celowi, np. wyłączenia sędziego, są niewystarczające. Instytucja forum extraordinatum nie ma charakteru alternatywnego względem instytucji wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy z uwagi na istnienie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 41 § 1 k.p.k.), a w wypadku, w którym ze względu na wyłączenie sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie okazałoby się niemożliwe - także regulacji art. 43 k.p.k. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 września 2023 r., IV KO 57/23, LEX nr 3604345; z dnia 7 września 2023 r., IV KO 57/23, LEX nr 3604345). Wśród okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji z art. 37 k.p.k. słusznie wskazuje się na sytuację, gdy sędzia sądu właściwego lub nadrzędnego jest uczestnikiem postępowania, np. pokrzywdzonym, czy też przeciwko któremu skierowano zarzuty (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 lutego 2022 r., I KO 10/22; z dnia 28 grudnia 2021 r., V KO 94/21; z dnia 25 stycznia 2007 r., IV KO 3/07; z dnia 25 czerwca 2005 r., II KO 22/05). Tego rodzaju sytuacji, mogących rodzić, choćby nawet nieuzasadniony, negatywny społeczny wydźwięk, czy też ingerować w swobodę orzekania, w interesie dobra wymiaru sprawiedliwości, należy unikać poprzez dopuszczalną w drodze wyjątku zmianę właściwości miejscowej sądu. Dobro wymiaru III KO 180/26 3 sprawiedliwości we wskazanych przez sąd wnioskujący okolicznościach postrzegać bowiem należy zarówno jako potrzebę zagwarantowania warunków bezstronności orzekania, jak również utwierdzenia opinii społecznej w przekonaniu, że jedynymi względami mającymi wpływ na treść orzeczenia w kwestii zażalenia strony, pozostają kryteria merytoryczne. Należy stwierdzić, że okoliczności faktyczne wskazane przez wnioskujący Sąd przemawiają za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Występujący w sprawie kontekst sytuacyjny powoduje, że z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości jest rzeczą niepożądaną, aby w przedmiotowej sprawie orzekali sędziowie wnioskującego Sądu. Zewnętrzny wizerunek funkcjonowania sądów wymaga, aby unikać wszelkich sytuacji mogących stwarzać zagrożenie formułowania racjonalnych opinii, że nie tylko względy merytoryczne decydują o sposobie rozstrzygnięcia sprawy. Toteż należy uwzględnić wniosek złożony w trybie art. 37 k.p.k., jeżeli zachodzą uzasadnione podejrzenia, że postronny, ale i obiektywny obserwator określonego postępowania sądowego mógłby powziąć wątpliwości co do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny i bezstronny w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy. Stanowi to przejaw dbałości o owo dobro wymiaru sprawiedliwości, jakim jest z jednej strony efektywność postępowania (zaistniałe wyłączenia poszczególnych sędziów od rozpoznania sprawy) oraz wizerunek sądu jako organu niezależnego, w którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami. W rezultacie Sąd Najwyższy uznał, że w zaistniałej sytuacji, przekazanie sprawy winno nastąpić do Sądu Rejonowego w Jaworznie. [WB] [r.g.] III KO 180/26 4