III KO 52/17

Sygn. akt III KO 52/17 POSTANOWIENIE Dnia 21 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Henryk Gradzik (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk w sprawie skazanego M.B. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 21 listopada 2017r., bez udziału stron, w trybie art. 544§3 kpk, wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt II AKzw (…), utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 16 września 2013r., sygn. akt V Kow (…) p o s t a n o w i ł 1. oddalić wniosek 2. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. A.G.S. – Kancelaria Adwokacka „C.” w W., jako obrońcy z urzędu, kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie wniosku o wznowienie postępowania; 3. zwolnić skazanego od ponoszenia kosztów postępowania wznowieniowego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 16 września 2013r., sygn. V Kow (… ) Sąd Okręgowy w B. V Wydział Penitencjarny odwołał warunkowe przedterminowe zwolnienie udzielone skazanemu M.B. postanowieniem Sądu Okręgowego w B. z dnia 6 października 2011 r., sygn. V Kow (…) i zarządził wykonanie reszty 2 nieodbytych kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w B. z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. III K (…). Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez skazanego Sąd Apelacyjny w G. postanowieniem z dnia 29 października 2013 r., sygn. II AKzw (…) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 7 sierpnia 2017 r. obrońca skazanego M.B. adw. A. G. – S. złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego. Domagała się uchylenia tego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Okręgowego i przekazania sprawy w kwestii odwołania warunkowego zwolnienia – temu Sądowi do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji. Jako podstawę prawną wskazano we wniosku przepis art. 540 § 2 k.p.k. Zgodnie z jego brzmieniem postępowanie wznawia się na korzyść strony, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Autorka wniosku odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, w którym orzeczono, że „art. 75 § 1 k.k. ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości odstąpienia przez sąd od zarządzenia wykonania kary w sytuacji, gdy wobec skazanego ponownie orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” (Z.U. 2013/6A/79). Zdaniem skarżącej wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien odnosić się także do art. 160 § 1 k.k.w. Oba bowiem przepisy, czyli art. 75 § 1 kk, którego wyrok TK dotyczy bezpośrednio, jak i art. 160 § 1 k.k.w., regulują podobne sytuacje prawne, tj. formułują przesłanki odwołania korzystnych dla skazanego orzeczeń, w pierwszym wypadku – warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, w drugim – warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. W stanie prawnym obowiązującym w czasie orzekania wobec skazanego M.B. w przedmiocie odwołania warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności oba te przepisy zawierały analogiczne uregulowania. Przewidywały odpowiednio – 3 zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności oraz odwołanie warunkowego zwolnienia z reszty kary, jeśli w okresie próby skazany popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. Była jedna tylko różnica wyrażająca się w tym, że w art. 75 § 1 k.k., przesłankę zarządzenia wykonania kary stanowiło popełnienie przez skazanego w okresie próby przestępstwa podobnego. Obrońca skazanego M.B. utrzymywała, że pomimo, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 9/10 dotyczy wprost art. 75 § 1 k.k., to podstawa wznowienia postępowania określona w art. 540 § 2 k.p.k. powinna być interpretowana szeroko, a zatem dotyczyć „tożsamych przepisów wykonawczych”. Odnosząc się do wniosku obrońcy skazanego prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o jego oddalenie. Rozpoznając wniosek Sąd Najwyższy zważył: Jeśli przesłanką upatrywania powodu wznowienia postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 540 § 2 k.k. jest treść przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to już na wstępie należy zauważyć, że skarżąca pomija istotny jego fragment. W wyroku nie stwierdza się przecież, że przepis art. 75 § 1 k.k. (w ówczesnym brzmieniu) jest generalnie sprzeczny z Konstytucją. Wszak wynika z niego to tylko, że niekonstytucyjność przepisu przejawia się w tym, iż nie dopuszczał on możliwości odstąpienia od obligatoryjnego zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności, gdy przemawiałyby za tym szczególne względy. W tym właśnie zakresie wyrok TK podważał konstytucyjność obligatoryjnego, wręcz automatycznego zarządzania wykonania kary w razie popełnienia przez skazanego podobnego przestępstwa umyślnego, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. Dążąc zatem do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem w przedmiocie odwołania warunkowego zwolnienia, per analogiam do wyroku TK, skarżąca powinna była wykazać, że „szczególne względy” przemawiały za odstąpieniem od obligatoryjnego odwołania warunkowego zwolnienia wobec skazanego M.B.. Na tego rodzaju okoliczności w ogóle nie wskazuje się we wniosku. Już w tym aspekcie interpretacja art. 540 § 2 k.p.k. w nawiązaniu do wyroku TK jest w realiach sprawy nieuprawniona. 4 Wniosek o wznowienie postępowania nie zasługuje jednak na uwzględnienie z przyczyn zasadniczych. Trzeba podkreślić, że zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności (art. 75 § 1 k.k.) i odwołanie warunkowego zwolnienia z reszty kary pozbawienia wolności (art. 160 § 1 k.k.w.) są odrębnymi instytucjami prawnymi regulowanymi w różnych ustawach. Przesłanki zastosowania obu tych przepisów były podobne, ale jednak różniły się w istotnej mierze. Odwołanie warunkowego zwolnienia następowało w zakresie szerszym, gdyż obejmowało wszystkie sytuacje ponownego skazania za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności, a nie wyłącznie za umyślne przestępstwo podobne, co przewidywał przepis dotyczący zarządzenia wykonania kary. Taka była wola ustawodawcy. Nie można więc rozciągać znaczenia i mocy oddziaływania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, którego przedmiotem była tylko kwestia konstytucyjności art. 75 § 1 k.k., na przepis regulujący inną, choćby w pewnym sensie podobną instytucję prawną. Stanowiłoby to nadużycie, nie znajdujące uzasadnienia w obowiązującym prawie. Należy więc przyjąć przy stosowaniu prawa, że każdemu przepisowi prawa przysługuje domniemanie zgodności z Konstytucją, o ile nie zostanie ono podważone w sposób wyraźny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Raz jeszcze zatem należy stwierdzić, że w czasie podejmowania prawomocnego rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy postanowienia odwołującego warunkowe zwolnienie skazanego M.B. z reszty kary pozbawienia wolności, nie było prawnej możliwości odstąpienia od takiego orzeczenia, skoro skazany w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. Upatrywanie przez skarżącą podstawy do wznowienia postępowania w art. 540 § 2 k.p.k. było nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy wniosek podlegał oddaleniu. Orzeczenie o zasądzeniu na rzecz obrońcy z urzędu skazanego wynagrodzenia za sporządzenie wniosku o wznowienie postępowania wydano na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 16 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, a o zwolnieniu skazanego od kosztów postępowania wznowieniowego – na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k. as 5