III KR 39/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański. Sędziowie: dr K. Mioduski (sprawozdawca), Z. Krauze.Prokurator Prokuratury Generalnej: F. Pasturczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Jana K., oskarżonego z art. 148 § 2 k.k. w związku z art. 22 § 3 i art. 25 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońcę oskarżonego i prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 13 grudnia 1972 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, przy czym na poczet wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności zaliczył dodatkowo okres pobytu oskarżonego w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w C. od dnia 30 listopada 1971 r. do dnia 7 lutego 1972 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 13 grudnia 1972 r. uznał Jana K. za winnego tego, że w nocy z dnia 20 na dzień 21 sierpnia 1970 r. w L., mając ograniczoną poczytalność, przekroczył granice obrony koniecznej i godząc się z pozbawieniem życia Ludwika Z. pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami uderzył go metalowymi widłami w głowę, powodując ciężkie uszkodzenie ciała w postaci kilkakrotnego złamania pokrywy czaszki i mechanicznego uszkodzenia mózgu, w następstwie czego Ludwik Z. zmarł w dniu 18 listopada 1970 r. Za ten czyn sąd na podstawie art. 148 § 2 k.k. w związku z art. 22 § 3, art. 25 § 2 oraz art. 57 § 1 i 3 pkt 2 k.k. skazał oskarżonego na 11 miesięcy pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet wymierzonej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 20 lutego do dnia 13 grudnia 1972 r.Od powyższego wyroku wnieśli rewizję obrońca oskarżonego i prokurator.Rewizja obrońcy wnosi, aby sąd rewizyjny zmienił zaskarżony wyrok przez odstąpienie od wymierzenia oskarżonemu kary stosownie do art. 22 § 3 k.k.Rewizja wywodzi, że ze względu na osobę oskarżonego i okoliczności czynu nie jest potrzebne wymierzenie oskarżonemu jakiejkolwiek kary.Oskarżony działał w zamiarze doprowadzenia przestępcy na posterunek MO w celu wdrożenia przeciwko niemu postępowania karnego, a nie z zemsty lub innej niskiej pobudki.Sam oskarżony jest strażnikiem ochrony mienia społecznego, spokojnym i porządnym obywatelem, a do tego inwalidą wojennym, przeto nie wymaga on jakiejkolwiek reedukacji, i dlatego należało zastosować względem niego najdalej idące dobrodziejstwo na podstawie art. 22 § 3 k.k.Prokurator zarzuca wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, polegający na uznaniu, że oskarżony przypisanego mu przestępstwa dopuścił się pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, mimo iż przyjęte przez sąd na podstawie tych ustaleń uszkodzenie centralnego układu nerwowego, zmiany miażdżycowe oraz otępienne cechy charakteropatyczne stwierdzone u oskarżonego stanowiły podstawę do przyjęcia u niego zmniejszonej poczytalności w stopniu znacznym. Skoro wady psychiki oskarżonego - wywodzi prokurator - leżały u podstaw zarówno zmniejszonej poczytalności, jak i silnego wzburzenia, to nie można było powołując się na wzburzenie przyjąć kwalifikacji z art. 148 § 2 k.k., a następnie karę tam przewidzianą nadzwyczajnie złagodzić. W konkluzji rewizja prokuratora domaga się zmiany wyroku przez uznanie oskarżonego za winnego przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k. i wymierzenia mu - stosując art. 57 § 3 pkt 1 k.k. oraz uwzględniając art. 408 k.p.k. - kary 2 lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Rewizja obrońców oskarżonego nie zasługuje na uwzględnienie. Wszystkie okoliczności w niej poniesione maił już na względzie Sąd Wojewódzki wymierzając oskarżonemu za zabicie człowieka jedynie karę 11 miesięcy pozbawienia wolności. Odstąpienie od wymierzenia kary w myśl art. 22 § 3 k.k. może następować w wypadkach, gdy przekroczenie granic obrony koniecznej oceniać należy jako zupełnie nikłe, w związku z czym nieznacznie tylko odbiega od zgodnego z prawem działania, przewidzianego w art. 22 § 1 k.k.W konkretnej sprawie ze względu na z jednej strony użyte przez oskarżonego narzędzie, siłę i umiejscowienie ciosu oraz z drugiej - niezbyt wielkie niebezpieczeństwo zamachu ocenić należy przekroczenie granic obrony koniecznej jako wyraźne, a to przemawia przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.2. Wywody rewizji prokuratora i zawarte w niej wnioski są niezasadne.Niezasadnie w szczególności kwestionuje rewizja prokuratora kwalifikację czynu oskarżonego z art. 148 § 2 k.k.Oskarżony krytycznej nocy przychwycił Ludwika Z. na gorącym uczynku kradzieży kartofli z działki oskarżonego, przy czym kradzieże te trwały już od dłuższego czasu. Oskarżony zdecydował doprowadzić przestępcę na posterunek MO, a Ludwik Z. używał najrozmaitszych wybiegów, aby do tego nie dopuścić, a nawet podejmował dwukrotnie próbę ucieczki, jednakże oskarżonemu udawało się go dogonić. W pewnym momencie Ludwik Z. rzucił się na oskarżonego i wówczas oskarżony uderzył go w lewą stronę głowy widłami tak mocno, że ten padł na ziemię bez przytomności.Oskarżony pobiegł wtedy na posterunek MO i zgłosił o wypadku.Jest niewątpliwe, że zadając cios oskarżony działał w stanie silnego wzburzenia, na które składały się uczucia gniewu z jednej strony i obawy przed domniemanymi wspólnikami kradzieży, o których wspominał Ludwik Z., oraz przed samym Ludwikiem Z. z drugiej strony. Oskarżony, skrzywdzony przez Ludwika Z., pragnął, aby ten ostatni nie uniknął kary za popełniony czyn, i chciał doprowadzić go na posterunek MO.W tych warunkach stan silnego wzburzenia oskarżonego jest nie tylko całkowicie zrozumiały, ale ponadto w pełni usprawiedliwiony okolicznościami sprawy.Dlatego niesłuszne byłoby kwalifikowanie czynu oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., a nie z art. 148 § 2 k.k. z tej tylko racji, że niezależnie od silnego wzburzenia oskarżony jest człowiekiem o ograniczonej poczytalności ze względu na zespół psychoorganiczny charakteropatyczno-otępienny, wiążący się z doznanym w czasie działań wojennych postrzałem czaszki.Gdyby nawet uznać za trafny pogląd wyrażony w rewizji prokuratora, że przyjęcie kwalifikacji czynu z art. 148 § 2 k.k. wyłącza możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie przepisu art. 25 § 2 k.k., wówczas oskarżony mógłby skorzystać z nadzwyczajnego złagodzenia ze względu na przesłanki określone w art. 22 § 3 k.k.Jednakże poglądowi prawnemu wyrażonemu w rewizji prokuratora nie można przyznać racji, gdyż uznanie jego zasadności prowadziłoby do konsekwencji, których akceptować się nie da. W myśl tego poglądu korzystałby z uprzywilejowanej kwalifikacji z art. 148 § 2 k.k. sprawca w pełni zdrowy psychicznie, który dopuścił się zabójstwa pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami.Jeżeli natomiast takiegoż zabójstwa dopuścił się sprawca niepełnowartościowy psychicznie, o znacznie ograniczonych zdolnościach, o których mowa w art. 25 k.k., to musiałby on - w myśl wywodów rewizji prokuratora - odpowiadać surowiej, bo z art. 148 § 1 k.k. z możliwością jedynie nadzwyczajnego złagodzenia kary, a w żadnym przypadku nie poniżej 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności (art. 57 § 3 pkt 1 k.k.). Byłoby jednak niezrozumiałe, dlaczego ustawa karna w opisanej sytuacji traktować każe łagodniej osobę w pełni poczytalną niż sprawcę o poczytalności ograniczonej. Pogląd prawny zatem wyrażony w rewizji prokuratora należy odrzucić i uznać, że jeżeli sprawca zabójstwa dopuścił się czynu pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami sprawy, przy czym jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była znacznym stopniu ograniczona z powodów wskazanych w art. 25 k.k., to czyn jego kwalifikować należy z art. 148 § 2 k.k. z możnością zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w myśl art. 57 § 1 i 3 pkt 2 k.k.3. Z urzędu zaliczył Sąd Najwyższy na poczet wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności dodatkowo okres pobytu oskarżonego (na zarządzenie prokuratora) w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w C. od dnia 30 listopada 1971 r. do dnia 7 lutego 1972 r., co powoduje uznanie wymierzonej oskarżonemu kary za odbytą w całości. Stosując przez analogię przepis art. 83 § 1 k.k. w sytuacji przetrzymywania oskarżonego na zarządzenie właściwego organu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, Sąd Najwyższy uznał, że taka wykładnia zgodna jest zarówno z orzecznictwem ustalonym pod rządem kodeksu karnego z 1932 r., jak i z ogólnym kierunkiem rozwiązań przyjętych w art. 83 § 1-3 k.k. z 1969 r., rozwiązań korzystniejszych dla oskarżonego niż przewidziane w dawnym kodeksie.Uznać wypada, że wszelkie pozbawienie oskarżonego przez organ władzy wolności w związku z toczącym się przeciwko oskarżonemu postępowaniem karnym powinno ulegać zaliczeniu na poczet wymierzonej mu następnie kary w myśl zasad przewidzianych w art. 83 k.k.