III KRn 948/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wincentego K. oskarżonego z art. 251 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 1957 r. na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 2 i 3, 397 k.p.k. ustalił, że Sąd Wojewódzki w Poznaniu wydając wyrok w sprawie Wincentego K. dopuścił się uchybienia, polegającego na niesłusznym, w wyniku błędnego poglądu co do charakteru przestępstwa z art. 251 k.k., umorzeniu postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej, której w danym wypadku nie było.Uzasadnienie faktyczneWincenty K. był oskarżony o to, że wyrzucił meble swemu współlokatorowi z kuchni, pozbawiając go przez to używalności kuchni oraz dostępu do wody, został wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 28 stycznia 1956 r. uniewinniony. Jak wynika z motywów tego wyroku, który wobec niezaskarżenia go przez prokuratora uprawomocnił się, sąd orzekający nie dopatrzył się w działaniu oskarżonego, do którego tenże przyznał się, cech przestępstwa, ponieważ ani pokrzywdzony Wojciech Z., ani mieszkający z nim Ignacy S. nie posiadali przydziału na mieszkanie.W październiku 1956 r. wpłynął do sądu nowy akt oskarżenia, zarzucający oskarżonemu Wincentemu K. że od dnia 28 stycznia 1956 r. zmuszał Wojciecha Z. do zaniechania korzystania z wody pieca i zlewu przez to, że samowolnie zabił drzwi gwoździami i uniemożliwił mu dostęp do kuchni.Sąd Powiatowy dla miasta Poznania, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 6 listopada 1956 r. uznał oskarżonego Wincentego K. za winnego przestępstwa z art. 251 k.k. i skazał go na 1 miesiąc aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary. W założonej od tego wyroku rewizji oskarżony, powołując się na fakt prawomocnego uniewinnienia go z zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 251 k.k., dowodził, iż zachodzi powaga rzeczy osądzonej i wnosił o umorzenie postępowania.Sąd Wojewódzki rewizję oskarżonego uwzględnił i postępowanie na podstawie art. 3 lit. c k.p.k. umorzył, wychodząc z założenia, iż przestępstwo z art. 251 k.k. jest czynem jednorazowym o trwałych skutkach, skoro zatem zabicie drzwi nastąpiło w dniu 10 czerwca 1955 r., oskarżony w dniu tym dokonał przestępstwa.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, oskarżony przez zabicie gwoździami drzwi w dniu 10 czerwca 1955 r. cel swój, jakim było uniemożliwienie pokrzywdzonemu korzystania z kuchni, osiągnął i od tego dnia żadnego innego działania nie przedsięwziął. Tak więc - twierdzi dalej sąd - przemoc ze strony oskarżonego przejawiła się tylko jeden raz i była elementem składowym czynu oskarżonego prawomocnie już osądzonego.Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 1957 r. założył na niekorzyść oskarżonego, po upływie ustawowego okresu, określonego w art. 397 k.p.k., rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 251 k.k. przez przyjęcie, iż przestępstwo w tymże przepisie określone jest czynem jednorazowym o skutkach trwałych, a nie przestępstwem trwałym, co doprowadziło do niesłusznego umorzenia postępowania w stosunku do oskarżonego Wincentego K. na podstawie art. 3 pkt c k.p.k. o przestępstwo z art. 151 k.k. z powodu prawomocnego osądzenia tegoż, wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 28 stycznia 1956 r.W konkluzji rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o ustalenie, iż Sąd Wojewódzki w Poznaniu wydając wyrok w sprawie Wincentego K., dopuścił się uchybienia, polegającego na niesłusznym, w wyniku błędnego poglądu co do charakteru przestępstwa z art. 251 k.k., umorzeniu postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej, której w danym wypadku nie było.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rewizji nadzwyczajnej jest zasadny. Pogląd Sądu Wojewódzkiego, streszczony powyżej, jest błędny i doprowadził w następstwie do niesłusznego umorzenia postępowania.Przestępstwo z art. 251 k.k. nie jest przestępstwem o skutkach trwałych, a więc o takich skutkach wytworzonych bezprawnym działaniem sprawcy, których odwrócić się nie da (np. spowodowanie trwałego kalectwa). Przy przestępstwie z art. 251 k.k. stan, jaki działaniem sprawcy został wywołany, w każdej chwili może być przez niego przerwany. Rzecz jasna, że w konkretnym wypadku zmuszenie do działania, zaniechania czy znoszenia może być czynem jednorazowym (np. zmuszenie do konkretnej czynności). Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy sprawca przemocą lub groźbą karalną zmusza sprawcę do takiego czy innego powtarzającego zachowania się. Wówczas jednorazowy nawet akt przemocy ze strony sprawcy ma charakter przestępstwa trwałego, stwarza bowiem pewien stan bezprawny, trwający aż do momentu jego przerwania.Oskarżony Wincenty K. zabijając drzwi celem uniemożliwienia Ignacemu S. korzystania z kuchni i wody tamże znajdującej się, zmusza w ten sposób pokrzywdzonego do znoszenia tego stanu rzeczy tak długo, jak długo dostęp do kuchni był uniemożliwiony.Bezprawne działanie w tym wypadku polega nie na samym zabiciu gwoździami drzwi, lecz na krępowaniu woli pokrzywdzonego i niedopuszczeniu go w ten sposób do korzystania z urządzeń domowych.Akt przemocy trwał tu tak długo, jak długo trwał stan uniemożliwiający pokrzywdzonemu dojście do kuchni. Dlatego też w danym wypadku mamy do czynienia nie z przestępstwem o skutkach trwałych, lecz z przestępstwem trwałym.Ma to istotne znaczenie w sprawie, albowiem w takim wypadku fakt prawomocnego skazania czy uniewinnienia nie stanowi powagi rzeczy osądzonej.Skoro po wyroku sądowym, sprawca w dalszym ciągu stan bezprawny utrzymuje i poprzez, jak w tym wypadku, zamknięcie drzwi zmusza pokrzywdzonego w dalszym ciągu do znoszenia tego stanu rzeczy, mamy do czynienia z nowym przestępstwem podlegającym osądzeniu.Tak było w tym wypadku i dlatego też, abstrahując już od tego, czy wyrok uniewinniający był słuszny czy nie (brak przydziału na mieszkanie nie wyłącza bezprawności czynu, noszącego znamiona przestępstwa z art. 251 k.k.), umorzenie postępowania przez Sąd Wojewódzki uznać należy za niezasadne.Wyrok o którym mowa zapadł w dniu 21 stycznia 1957 r. sześciomiesięczny termin do złożenia rewizji na niekorzyść oskarżonego już upłynął tak, że uwzględnienie rewizji nie będzie miało dla sprawy praktycznego znaczenia.Niemniej jednak, ponieważ poruszona wyżej kwestia może mieć dla praktyki sądowej zasadnicze znaczenie, a właściwe jej rozstrzygnięcie nie jest również obojętne dla samego pokrzywdzonego, ustalenie uchybień w myśl art. 397 k.p.k. jest konieczne.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.