III KS 10/23

III KS 10/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący) SSN Małgorzata Bednarek SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca) w sprawie E. M. oskarżonej o czyn z art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 czerwca 2023 r., skargi obrońcy oskarżonej na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Kielcach z 21 grudnia 2022 r. sygn. akt IX Ka 436/22 uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z 10 grudnia 2021 roku sygn. akt II K 490/20 i przekazującego sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania, 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zarządza zwrot oskarżonej E. M. opłaty od skargi w wysokości 450 (czterystu pięćdziesięciu) złotych. UZASADNIENIE III KS 10/23 2 Wyrokiem z 21 grudnia 2022 r. o sygn. akt IX Ka 436/22, Sąd Okręgowy w Kielcach uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju z 10 grudnia 2021 r. sygn. akt II K 490/20, uniewinniający oskarżoną E. M. od popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Busku - Zdroju do ponownego rozpoznania. Od wyroku tego skargę wniósł obrońca oskarżonej E. M. adw. M. K. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia pomimo braku ku temu przesłanek. Obrońca wniósł o uchylenie wyroku sądu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest zasadna w zakresie, w jakim wskazywała na naruszenie art. 437 § 2 k.p.k., dlatego też doprowadziła do uchylenia wyroku kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Zasadny okazał się bowiem zarzut naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem, do którego w istocie odwołuje wskazany art. 539a § 3 k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. To na tej ostatniej przesłance organ ad quem oparł swe rozstrzygnięcie o uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju i przekazaniu sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania (vide punkt 5.3. formularza uzasadnienia). Tymczasem rację ma skarżący, że okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie skutkowały koniecznością przeprowadzenia przewodu sądowego w całości. W uchwale z 22 maja 2018 r. Sąd Najwyższy wskazał, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego III KS 10/23 3 wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwała SN z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019, nr 6, poz. 31). Z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Z uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego wynika, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku była konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, gdyż dowody poszlakowe zgromadzone w sprawie ocenione zostały z naruszeniem art. 7 k.p.k., a ocena ta jest oceną co najmniej przedwczesną. Spośród zaś dowodów koniecznych do przeprowadzenia ze względu na swoją procesową istotność, sąd ad quem wskazał jedynie ustalenie wartości pojazdu (…). Zauważyć jednocześnie należy, że sąd odwoławczy nie zakwestionował w istocie formalnoprawnej poprawności żadnego z dowodów przeprowadzonych na etapie pierwszoinstancyjnym, w szczególności nie wskazał na nieprawidłowości podczas ich przeprowadzania, ani gromadzenia, które uzasadniałyby powtórzenie przewodu sądowego w całości. Zatem brak jest podstaw, aby powtarzać te dowody przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W obecnie obowiązującym modelu postępowania apelacyjnego to sąd drugiej instancji jest zobowiązany do konwalidowania braków postępowania dowodowego, jeśli nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 437 § 2 k.p.k., w szczególności konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, również konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie mieści się w kręgu podstaw wyroku kasatoryjnego (wyrok SN z 9 grudnia 2016 r., IV KS 5/16; postanowienie SN z 23 maja 2017 r., III KS 2/17; wyrok SN z 12 lipca 2017 r., III KS 4/17; wyrok SN z 12 września 2017 r., III KS 7/17; wyrok SN z 26 września 2018 r., IV KS 14/18; wyrok SN z 1 lutego 2020 r., I KS 2/20; wyrok SN z 21 maja 2020 r., IV KS 9/20). Nie ma przy tym znaczenia czy jedynie część, czy też całość dowodów została oceniona nieprawidłowo (zob. wskazana wyżej uchwała SN z 22 maja 2019 r., I KZP 3/19). III KS 10/23 4 Niezależnie od powyższego na uwadze mieć należy również i tę okoliczność, iż stwierdzona przez sąd kontrolujący przedwczesność oceny dowodów zaprezentowanej przez sąd rejonowy oznacza, że sąd odwoławczy nie przesądził, że prawidłowo dokonana ocena tych dowodów powinna skutkować wydaniem wyroku skazującego, a tylko w takiej sytuacji, wobec niezaistnienia przesłanki w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, dopuszczalne było w niniejszej sprawie wydanie wyroku kasatoryjnego wobec wystąpienia reguły ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sad odwoławczy- w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k., sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. Przeszkoda w orzekaniu po rozpoznaniu apelacji przez sąd odwoławczy w postaci reguły ne peius aktualizuje się dopiero wtedy, gdy ten sąd po przeprowadzeniu postępowania apelacyjnego dochodzi do wniosku, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego. Tylko potrzeba skazania oskarżonego uniewinnionego w pierwszej instancji daje podstawę wydania wyroku kasatoryjnego. Samo zatem stwierdzenie, że apelacja jest zasadna, a zaskarżony wyrok uniewinniający jest w określonym stanie sprawy błędny (przedwczesny), jest jeszcze niewystarczające do uchylenia wyroku. Zazwyczaj potrzeba skazania będzie wynikała z usunięcia przez sąd odwoławczy dostrzeżonych uchybień przez uzupełnienie postępowania dowodowego, dokonanie oceny dowodów zgodnie z art. 7 k.p.k., czy poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych” (wyrok SN z 28 listopada 2018 r., V KS 24/18). Reasumując, uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania było nieuzasadnione, albowiem wskazane przez sąd odwoławczy przyczyny wydania wyroku III KS 10/23 5 kasatoryjnego nie mieściły się w katalogu określonym w art. 437 zd. drugie k.p.k., w tym nie uzasadniały przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Przy ponownym badaniu sprawy organ ad quem, kierując się wskazaniami Sądu Najwyższego, dokona pełnej i rzetelnej kontroli podniesionych w apelacji zarzutów, przeprowadzając – w razie zaktualizowania się takiej konieczności – uzupełniające postępowanie dowodowe. Następnie wyda orzeczenie, mając na względzie brzmienie art. 437 § 2 k.p.k. i pamiętając, iż możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy stwierdzi, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony we wskazanym przepisie. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca (vide uchwała SN z 20 września 2018 r., I KZP 10/18). Kierując się powyższą argumentacją, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku. O zwrocie oskarżonej opłaty od skargi orzeczono na podstawie art. 527 § 4 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.