III KS 14/22

Sygn. akt III KS 14/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Antoni Bojańczyk SSN Marek Siwek (sprawozdawca) w sprawie D. M. oskarżonego z art. 270 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 kwietnia 2022 r. skarg obrońców oskarżonego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 2 grudnia 2021 r, sygn. akt II AKa (…) uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt II K (…) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowania odwoławczym. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z 19 marca 2021 r., sygn. akt II K (…), D. M. został uniewinniony od zarzutów popełnienia czynów wyczerpujących znamiona: 2 - art. 270 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt I), oraz - art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt II). Sąd Apelacyjny w (…) po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz pełnomocnika oskarżycielski posiłkowej, wyrokiem z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa (…), zaskarżony wyrok Sądu I instancji uchylił i sprawę M. M. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. Skargi na podstawie art. 539a § 1 k.p.k. od wyroku Sądu odwoławczego w imieniu oskarżonego wnieśli jego obrońcy. Adwokat M. C., orzeczeniu temu zarzucił naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., polegające na uchyleniu wyroku Sąd Okręgowego w G. przez Sąd Apelacyjny w (…) i przekazaniu sprawy D. M. do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, poprzez rozpoznanie spawy w zakresie wykraczającym poza zakres zarzutów podniesiony przez autorów obu apelacji wywiedzionych w sprawie, a także mimo zgromadzenia przez Sąd Okręgowy w G. kompletnego materiału dowodowego - co również znalazło potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjnego w (…). Na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. obrońca ten wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu. Adwokat R. A. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisu art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 434 § 1 pkt. 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w G. z 19 marca 2021 r. wydanego w sprawie II K (…) oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, co stanowiło orzekanie na niekorzyść oskarżonego uprzednio uniewinnionego przez Sąd I instancji od popełnienia zarzucanych mu czynów, na skutek rozpoznania sprawy przez Sąd II instancji na niekorzyść oskarżonego w zakresie wykraczającym poza zakres zarzutów podnoszonych w środkach odwoławczych wniesionych przez oskarżyciela publicznego oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej oraz pomimo zgromadzenia przez Sąd I instancji materiału dowodowego w pełni 3 wystarczającego do wydania rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym, a w szczególności: 1. bez uwzględnienia faktu, że oskarżyciel publiczny nie kwestionował w apelacji rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Sądu I instancji w zakresie dotyczącym uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu mającego wyczerpywać znamiona art. 270 § 1 k.k., co z kolei wyklucza możliwość skutecznego przypisania oskarżonemu zachowań kwalifikowanych z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., które nie mogłyby zostać popełnione inaczej jak tylko poprzez uprzednie wyczerpanie przez oskarżonego znamion czynu z art. 270 § 1 k.k., 2. bez uwzględnienia faktu, że pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej formułował ogólny zarzut naruszenia zasady procesowej wskazanej w przepisie art. 7 k.p.k., wiążąc to uchybienie z wadami uzasadnienia wyroku, które to uchybienie zgodnie z przepisem art. 455a k.p.k. nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku, jak również z przepisem art. 410 k.p.k. odnoszącym się wyłącznie do zagadnienia wydania wyroku w oparciu o inne dowody aniżeli całokształt dowodów ujawnionych w sprawie (tj. o dowody nie znajdujące się w materiale dowodowym sprawy lub selektywnie przez Sąd wybrane), co w postępowaniu niniejszym nie miało miejsca, zwłaszcza że Sąd II instancji wprost przyznał, że Sąd Okręgowy zgromadził kompletny materiał dowodowy, a wadliwość zaskarżonego wyroku miałaby sprowadzać się tylko do kwestii dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów, 3. bez uwzględnienia faktu, że podnoszony przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia skonstruowany jest w sposób cząstkowy i niepełny, bez wykazania, na czym polegać miałby błąd logiczny w rozumowaniu Sądu I instancji, prowadzący do wyprowadzenia błędnego wniosku w przedmiocie braku winy oskarżonego w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy, a ponadto bez uwzględnienia oczywistej bezskuteczności tego rodzaju zarzutu w sytuacji równoczesnego podnoszenia zarzutu obrazy prawa procesowego. 4 Podnosząc powyższy zarzut obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (...) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W pisemnych odpowiedziach na skargi zarówno Prokurator Rejonowy w M. jak i pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wnieśli o ich oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skargi obrońców D. M. są zasadne w zakresie, w jakim skarżący kwestionują zastosowanie art. 437 § 2 k.p.k. w kontekście wywodów Sądu odwoławczego. Zgodnie z art. 539a § 3 k.pk. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Zawarty w tym przepisie zwrot „wyłącznie” oznacza, że określony w nim katalog podstaw wniesienia skargi ma charakter zamknięty i ogranicza się do dwóch uchybień: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych oraz naruszenia art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. Obaj obrońcy nie podnieśli wprawdzie żadnej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych lecz trafnie co do zasady wywiedli, że orzeczenie Sądu odwoławczego – Sądu Apelacyjnego w (…) zapadło z rażącą obrazą art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. Zgodnie z tym bowiem przepisem, uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 k.p.k., art. 454 lub jeśli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości zachodzi wówczas, gdy każdy z dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej oskarżonego wymaga ponowienia, gdyż pomimo potencjalnej możliwości uzyskania z tego dowodu określonych, doniosłych procesowo treści, treści tych nie uzyskano, względnie wtedy, gdy sąd meriti naruszył przepisy prawa procesowego o podstawowym wręcz charakterze i w takim stopniu, że w następstwie tych uchybień nie można mówić o realizacji prawa do sądu. Nie ma wątpliwości również co do tego, że sąd odwoławczy w treści 5 uzasadnia wyroku uchylającego powinien wskazać nie tylko konkretną przesłankę, która legła u postaw wydanego orzeczenia kasatoryjnego, ale także uzasadnić na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku, a więc wywiódł istnienie takiej przesłanki. W praktyce, przy uwzględnieniu rozważanej przyczyny uchylenia wyroku na podstawie art. 437 § 2 k.p.k., oznacza to konieczność wykazania braków treściowych wszystkich doniosłych procesowo dowodów, których potrzeba uzupełnienia istnieje lub też wskazania uchybień procesowych dyskwalifikujących dotychczasowe postępowanie w całości. Jak wynika natomiast z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania było wprawdzie stwierdzenie potrzeby przeprowadzenia przewodu na nowo, w całości przed Sądem I instancji, jednak potrzeba ta miała wynikać z dokonanej przez ten Sąd z naruszeniem art. 7 k.p.k. wybiórczej, pobieżnej i nieprzekonywającej oceny materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny wskazał wprawdzie szczegółowo w czym dostrzegł naruszenie art. 7 k.p.k. wytykając Sądowi I instancji błędy i niedopatrzenia z tym związane, jednak wywody te nie tyle obejmują konkretne zarzuty co do przeprowadzonego w I instancji postępowania dowodowego, ile oceny konkretnych dowodów, w tym wyjaśnień oskarżonego, pokrzywdzonej oraz wielu innych wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu świadków, którzy dysponowali wiedzą na temat inkryminowanych zdarzeń. Zauważyć tymczasem należy, że odmienna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego samoistnie nie jest podstawą do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż sama przez się nie skutkuje koniecznością ponowienia przewodu sądowego w całości. Sąd Apelacyjny stwierdził ponadto stanowczo, że w sprawie został skoncentrowany kompletny materiał dowodowy, choć nie został oceniony zgodnie ze standardem wynikającym z art. 7 k.p.k. Uwagi Sądu, które skupione zostały w głównej mierze na odmiennej aniżeli uczynił to Sąd I instancji ocenie poszczególnych źródeł, zawierały jednocześnie niewielkie wskazania co do potrzeby uzupełnienia postępowania, w tym np. o ustalenie czy oskarżony wypłacił kwotę z banku i czy ewentualnie oraz skąd byłby w stanie zdobyć jeszcze 100.000 zł, czy też o dopełniające 6 przesłuchanie B. G. na okoliczność naniesienia oznaczeń na koperty adresowane do Sądu Okręgowego w S. W tej sytuacji, nie można zasadnie twierdzić o istnieniu realnej przesłanki konieczności ponownego rozpoznania sprawy, tylko o niewykorzystaniu przez Sąd II instancji inicjatywy dowodowej nadanej mu przez treść art. 452 § 2 k.p.k. Zwraca uwagę fakt, że Sąd Apelacyjny wskazując na naruszenie art. 7 k.p.k. i jego powód, nie wyraził kategorycznego stanowiska, że prawidłowa ocena dowodów w sprawie powinna prowadzić do wydania wyroku skazującego, co z kolei upoważniałoby do stwierdzenia powodu uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w G. określonego w art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k. W sytuacji, kiedy został zaskarżony wyrok sądu I instancji uniewinniający oskarżonego od stawianych mu zarzutów, obowiązkiem sądu odwoławczego jest samodzielne dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów, w razie potrzeby uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie poddanie analizie całości tego materiału celem oceny, czy zaskarżony wyrok jest prawidłowy, czy też w sprawie istnieją podstawy do wydania wyroku skazującego. Dopiero stwierdzenie tej ostatniej okoliczności może być podstawą uchylenia wyroku uniewinniającego, z powodu obowiązywania reguły ne peius z art. 454 k.p.k. Nie jest natomiast powodem uzasadniającym uchylenie wyroku uniewinniającego stwierdzenie naruszeń w zakresie oceny dowodów, o ile prawidłowa ich ocena nadal nie jest wystarczająca do dokonania ustaleń uzasadniających skazanie. Do stwierdzenia tego rodzaju naruszeń, przynajmniej w aktualnym stanie sprawy, sprowadzają się wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i z tego powodu należało go uchylić. Ubocznie należy tylko zauważyć, w kontekście pozostałych uwag zawartych we wniesionych skargach, że przedmiotem postępowania skargowego nie może być merytoryczna ocena prawidłowości dokonanej kontroli instancyjnej tak w aspekcie uchybień zarzucanych w apelacji, jak również stwierdzonych przez sam sąd odwoławczy. Określone w przepisie art. 539a § 1 k.p.k. podstawy skargi na wyrok kasatoryjny nie uprawniają bowiem Sądu Najwyższego do badania naruszenia przez sąd II instancji przepisów wyznaczających granice rozpoznania 7 środka odwoławczego oraz granice możliwych następstw tego rozpoznania (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., I KZP 1/19). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.