III KS 19/21

Sygn. akt III KS 19/21 POSTANOWIENIE Dnia 3 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 3 listopada 2021 r., skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego A. B., na wyrok Sądu Okręgowego w Z. z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt II Ka (…), uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II K (…) i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k p o s t a n o w i ł: 1) oddalić skargę; 2) obciążyć oskarżonego A.B. kosztami postępowania skargowego. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. II K (…), w następstwie uwzględnienia wniosku złożonego przez oskarżonego w trybie art. 387 § 1 k.k., A. B. został skazany za to, że w dniu 8 sierpnia 2020 r. w Z., woj. (…), na ulicy H., będąc uprzednio prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, orzeczonego na okres 4 lat wyrokiem Sądu Rejonowego w H. z dnia 10 lipca 2018 r. w sprawie sygn. akt II K (…), prowadził samochód osobowy marki A. nr rej. (…) w ruchu lądowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości - 1,00 mg/1 alkoholu w 2 wydychanym powietrzu, tj. za czyn z art. 178a § 4 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 69 § 1, 2 i 4 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres 2 próby; na podstawie art. 71 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonego grzywnę w wysokości 150 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej dziennej stawki na kwotę 10 zł; na podstawie art. 42 § 3 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonego środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 6 lat; na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzeczono od oskarżonego na rzecz Funduszu P. świadczenie pieniężne w kwocie 10.000 zł; na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej grzywny zaliczono oskarżonemu okres zatrzymania; orzeczono w przedmiocie kosztów sądowych. Od tego wyroku apelację złożył prokurator, który zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego, zarzucając: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 69 § 4 k.k. poprzez orzeczenie wobec oskarżonego A. B. na podstawie tego przepisu warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy, w sytuacji gdy wskazany w nim „szczególnie uzasadniony wypadek”, umożliwiający warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w niniejszej sprawie nie zaistniał; 2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 § 3 k.k. poprzez zaniechanie orzeczenia wobec oskarżonego A. B. na podstawie tego przepisu dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, w sytuacji gdy wskazany w nim „szczególnie uzasadniony wypadek”, umożliwiający odstąpienie od zastosowania tego środka karnego w niniejszej sprawie nie zaistniał; 3. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż sytuacja osobista oskarżonego, jego postawa prezentowana w czasie postępowania, incydentalność zachowania przestępczego, stanowią „szczególnie uzasadniony wypadek”, umożliwiający warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy oraz zaniechanie orzeczenia dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich 3 pojazdów mechanicznych, podczas gdy właściwa ocena przyjętych przez Sąd okoliczności nie może być uznana za szczególnie uzasadniony wypadek; 4. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 387 § 2 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku oskarżonego i jego obrońcy o wydanie wyroku bez przeprowadzania postępowania dowodowego, pomimo nieuzyskania stanowiska prokuratora o braku sprzeciwu co do wydania wyroku skazującego w trybie przewidzianym przez ten przepis. Formułując powyższe zarzuty autor apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 5 maja 2021 r., sygn. II Ka (…), Sąd Okręgowy w Z. na podstawie art. 440 k.p.k., stwierdzając istnienie podstawy określonej w art. 437 § 2 k.p.k., tj. konieczności przeprowadzenia przewodu sadowego na nowo w całości, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania. Na ten wyrok obrońca oskarżonego złożył skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k., zarzucając orzeczeniu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 27 września 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1247) i uchylenie wyroku Sądu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji, gdy w sprawie niniejszej nie zachodziły okoliczności pozwalające na wydanie wyroku kasatoryjnego, tj. brak konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz dokonania ponownie oceny ustaleń faktycznych w sprawie, mając jednocześnie na względzie, że uwzględnienie wniosku w trybie art. 387 k.p.k. uniemożliwia w swej istocie przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. W konsekwencji autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy oskarżonego A. b. Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga nie była zasadna. Stwierdzając konieczność uchylenia wyroku Sądu I instancji, Sąd ad quem ustalił potrzebę przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, nie dopuszczając się – wbrew twierdzeniu obrońcy – obrazy art. 437 § 2 k.p.k. Nie jest trafny pogląd, że wydanie wyroku w trybie konsensualnym (art. 387 § 1 k.p.k.), uniemożliwia ponowienie tego przewodu oraz przeprowadzenie w całości postępowania dowodowego. Dokonując kontroli wyroku w aspekcie art. 440 k.p.k., Sąd Okręgowy nie był niczym ograniczony w stwierdzeniu takiej konieczności, skoro w toku postępowania odwoławczego wykazano wystąpienie istotnych dla treści orzeczenia uchybień, skutkujących jego rażącą niesprawiedliwością w rozumieniu powyższego przepisu. Błędnie interpretuje autor skargi intencje Sądu II instancji, podnosząc, że „wytyka” Sądowi Rejonowemu nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, w sytuacji gdy było to konsekwencją procedowania na podstawie art. 387 § 1 k.p.k., który to tryb wykluczał taką możliwość. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepis powyższy faktycznie stwarza warunki do ograniczenia przewodu sądowego i wydania wyroku skazującego bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego. Jednakże możliwość jego zastosowania uzależniona została od konieczności spełnienia szeregu warunków (art. 387 § 1 – 3 k.p.k.), wśród których niezbędnym jest wzgląd na osiągnięcie celów procesu karnego (art. 2 § 1 k.p.k.), mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Jednym z tych celów jest zasada trafnej reakcji karnej, określanej w doktrynie również zasadą sprawiedliwości oraz - w dalszej kolejności - zasada prewencji ogólnej. Każdorazowe badanie przesłanek dobrowolnego poddania się karze obejmować musi te aspekty, a dla czuwania przez Sąd meriti nad właściwą realizacją powyższych zasad, ustawodawca stworzył możliwość między innymi uzależnienia uwzględnienia wniosku od jego modyfikacji we wskazanym przez Sąd kierunku (art. 387 § 3 k.p.k.) lub w ostateczności skierowania sprawy do rozpoznania na zasadach ogólnych. 5 Stwierdzona przez Sąd odwoławczy potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego stanowiła konsekwencję dostrzeżenia nieprawidłowości, które implikowały budzącą wątpliwości ocenę klauzuli „wyjątkowego przypadku uzasadnionego szczególnymi okolicznościami” w odniesieniu tak do względnego zakazu zawieszenia kary pozbawienia wolności (art. 69 § 4 k.k.), jak też względnie obligatoryjnego dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (art. 42 § 3 k.k.). Sąd odwoławczy miał również na uwadze wadliwie skonstruowaną apelację oraz ograniczenia wynikające z art. 447 § 5 k.p.k., lecz o wydaniu wyroku kasatoryjnego zadecydowała podstawa, podlegająca uwzględnieniu z urzędu, a więc niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 440 k.p.k.) Wynikająca z dostrzeżenia uchybień rażąca niesprawiedliwość orzeczenia, w pełni wykazana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skutkowała - po myśli powyższego przepisu oraz zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k. - uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Wydanie orzeczenia reformatoryjnego nie było przed Sądem II instancji możliwe, nie tylko z uwagi na brzmienie art. 440 k.p.k., ale przede wszystkim dlatego, że zachodziła jedna z określonych w art. 437 § 2 k.p.k. przesłanek, tj. konieczność ponowienia przewodu sądowego w pełnym zakresie. Jedynie bowiem taki sposób procedowania będzie stanowił maksymalną gwarancję ponownej, kompleksowej i rzetelnej, oceny całokształtu materiału dowodowego oraz wydania orzeczenia czyniącego zadość ustawowym celom postępowania karnego. Sąd ad quem wyraził oczywiście odmienne zapatrywania w kwestii adekwatnego wymiaru kary, słusznie jednak wskazał prokurator, że nie jest to tożsame z bezwzględnym związaniem Sądu niższej instancji w zakresie wydania mniej korzystnego dla oskarżonego rozstrzygnięcia. Byłoby to bowiem co najmniej przedwczesne i pozostawało w sprzeczności ze stwierdzoną koniecznością ponowienia przewodu sądowego, a w jego ramach przeprowadzenia postępowania dowodowego. Wszakże dopiero po zrealizowaniu tego warunku możliwą będzie holistyczna ocena podanych w wątpliwość w toku postępowania odwoławczego aspektów. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy orzekł 6 o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.), obciążając oskarżonego kosztami sadowymi postępowania skargowego.