IV KS 4/19

Sygn. akt IV KS 4/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący) SSN Przemysław Kalinowski SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) Protokolant Małgorzata Gierczak w sprawie M. B. oskarżonej z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 6 lutego 2019 r. skargi wniesionej w trybie art. 539a k.p.k. i art. 539b § 1 k.p.k. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt XXIII Ka […], uchyla zaskarżony wyrok w części uchylającej wyrok Sądu I instancji co do M. B. i przekazuje w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII K […] M. B. została uznana za winną popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. i za to Sąd ten wymierzył jej 2 karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, zobowiązując oskarżoną do naprawienia w całości wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie z G. S. i P. P.. Od wyroku tego apelacje wnieśli obrońca M. B. oraz obrońca P. P.. Obrońca oskarżonej M. B. zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonej i zarzucił: 1. obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, a to art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. poprzez przeprowadzenie rozprawy w dniu 15 stycznia 2018 r. wskutek nie uwzględnienia wniosku obrońcy o odroczenie rozprawy, podczas gdy niestawiennictwo oskarżonej na wskazanej rozprawie nastąpiło z przyczyn usprawiedliwionych zatrzymaniem i zastosowaniem tymczasowego aresztowania, zaś wskazanie na tymczasowe aresztowanie oskarżonej stanowiło należyte usprawiedliwienie jej niestawiennictwa na rozprawie; 2. naruszenie przepisów postępowania art. 4, 5 § 2, 7 k.p.k. i błędne ustalenia faktyczne poprzez orzeczenie z naruszeniem zasady obiektywizmu oraz poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania; 3. obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, a to art. 391 § 1 i 2 k.p.k. poprzez odczytanie zeznań świadka G. S. złożonych w postępowaniu przygotowawczym, z uwagi na fakt jego rzekomego pobytu zagranicą, podczas gdy świadek według wiedzy oskarżonej przebywał cały czas w kraju, zaś Sąd I instancji nie dołożył należytej staranności celem ustalenia aktualnego miejsca pobytu świadka; 4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez ustalenie, że oskarżona dopuściła się czynu zarzucanego jej aktem oskarżenia; 5. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 46 § 1 k.k. poprzez zobowiązanie oskarżonej do naprawienia wyrządzonej szkody solidarnie z P. P. i G. S. poprzez dokonanie na rzecz pokrzywdzonego kwoty 52 224,37 zł, która to wysokość poniesionej przez pokrzywdzonego szkody jest zawyżona, bowiem pokrzywdzony poniósł rzeczywistą stratę w wysokości 27 000 zł (faktyczna wysokość udzielonej pożyczki), nad Sąd nie powinien orzekać obowiązku 3 naprawienia szkody solidarnie, ale w częściach. Po rozpoznaniu wniesionych apelacji Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt XXIII Ka […] na zasadzie art. 437, 438, 449, 456 k.p.k. uchylił wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 kwietnia 2018 r. w części dotyczącej oskarżonej M. B. i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd nie uwzględnił apelacji obrońcy oskarżonego P. P. i wyrok w tej części utrzymano w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd I instancji w sposób niezasadny odczytał zeznania G. S. bez wcześniejszego potwierdzenia, że istotnie przebywa on za granicą. W ocenie Sądu odwoławczego Sąd Rejonowy winien był również uwzględnić wniosek obrońcy o odroczenie rozprawy, ponieważ niestawiennictwo oskarżonej na rozprawie zostało należycie usprawiedliwione. Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd meriti winien dołożyć starań, aby bezpośrednio przesłuchać świadka G. S. i skonfrontować go z oskarżoną oraz P. P.. Skargę na wyrok Sądu Odwoławczego wniósł prokurator Prokuratury Rejonowej w B., który na podstawie art. 539a § 3 k.p.k. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że zachodzi jedna z podstaw uzasadniających uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a to konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, statuowana powołanym wyżej przepisem. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Zasadność powołania się przez Sąd Okręgowy w K. na pierwszy z tych przepisów, jako przyczynę uprawniającą go do wydania wyroku kasatoryjnego, 4 została podważona w przedmiotowej skardze. Jej autor zarzucił bowiem naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że w wyniku stwierdzonych uchybień i wyłącznie wskazanych przez Sąd Odwoławczy zaleceń, co do dalszego postępowania, rzeczywiście trafna jest ocena tego Sądu o konieczności przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy na nowo przewodu w całości. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego w istocie nie przekonuje, że w sprawie zaistniała potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Powodem uchylenia do ponownego rozpoznania sprawy we wskazanym zakresie było nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego przez Sąd meriti. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę w szczególności na fakt, że w trybie art. 391 § 1 i 2 k.p.k. Sąd I instancji odczytał zeznania świadka G. S. złożone w postępowaniu przygotowawczym, podczas gdy w aktach sprawy brak jest informacji, że świadek w istocie przebywa poza granicami Polski. Sąd Okręgowy wskazał nadto, że Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. poprzez przeprowadzenie rozprawy w dniu 15 stycznia 2018 r. wskutek nie uwzględnienia wniosku obrońcy o jej odroczenie, podczas gdy niestawiennictwo oskarżonej nastąpiło z przyczyn nieusprawiedliwionych. W wytycznych dla ponownego postępowania Sąd II instancji nakazał m.in. bezpośrednie przesłuchanie świadka G. S. i skonfrontowanie go z oskarżoną oraz P. P.. Jak trafnie wskazuje w swej skardze prokurator, odnośnie kwestii ustalenia, czy świadek G. S. przebywa za granicą, Sąd Okręgowy winien poczynić własne ustalenia i zwrócić się do właściwej Policji o wskazanie, czy świadek przebywa w miejscu zamieszkania. Gdyby bowiem okazało się, że w istocie świadek przebywa poza granicami Polski, to ponownie rozpoznający Sąd Rejonowy zmuszony będzie po raz kolejny wykorzystać tryb art. 391 § 1 i 2 k.p.k., a konfrontacja byłaby i tak niemożliwa. Niewątpliwie Sąd odwoławczy powinien się baczniej przyjrzeć pierwszemu zarzutowi odwoławczemu podniesionemu w apelacji obrońcy oskarżonej M. B., opartemu na obrazie art. 6 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. i ocenić zasadność postanowienia Sądu Rejonowego w B., wydanego w tym zakresie na rozprawie 5 w dniu 15 stycznia 2018 r., który uznał, że oskarżona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku powiadomienia organu prowadzącego postępowanie, że przebywa w jednostce penitencjarnej w związku z osadzeniem w innej sprawie, (k.735 T. IV) oraz przeanalizować w tym kontekście zakres czynności podejmowanych przez oskarżoną i jej obrońcę na kolejnych terminach rozprawy. Powyższe stwierdzenia przeczą stanowisku Sądu odwoławczego, że w sprawie zaistniały okoliczności z art. 437 § 2 k.p.k., czyniące koniecznym uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego. W szczególności Sąd ad quem nie uznał za niezbędne przeprowadzenie na nowo pierwszoinstancyjnego przewodu sądowego w całości, skoro wskazał jedynie na konieczność bezpośredniego przesłuchania świadka G. S. i konfrontacji tych zeznań z oskarżoną i P. P.. To zaś prowadzi do wniosku, że jeżeli Sąd Okręgowy dostrzegał potrzebę uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego we wskazanym zakresie, to samodzielnie powinien ten materiał uzupełnić i dokonać jego oceny. Takiemu postąpieniu nie sprzeciwia się przepis art. 452 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się bowiem, że konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie mieści się w kręgu podstaw wyroku kasatoryjnego; także wówczas, gdy sąd odwoławczy zasadnie wskaże, jakich to kardynalnych uchybień art. 7 k.p.k. dopuścił się sąd meriti (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 r., IV KS 5/16, LEX nr 2165596). To z kolei prowadzi do wniosku, że w zakresie zarzucanego oskarżonej czynu nie wskazano na żadną z podstaw uchylenia wyroku określonych w art. 437 § 2 k.p.k. ,a w szczególności na konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Sąd odwoławczy, uchylając wyrok, nie powołał się również na podstawę określoną w art. 454 § 1 k.p.k., czy też wystąpienie jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych określonych w art. 439 k.p.k. Mając powyższe na uwadze za trafny należało uznać postawiony w skardze zarzut naruszenia przez Sąd ad quem art. 437 § 2 k.p.k. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.