V KS 32/22

Sygn. akt V KS 32/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący) SSN Dariusz Kala SSN Marek Siwek (sprawozdawca) w sprawie K. G. oskarżonego z art. 200 § 1 k.k. w zb. z art. 200 § 3 k.k. w zb. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 grudnia 2022 r. skargi Prokuratora Rejonowego w Wejherowie, od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt V Ka 1993/21 uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Sopocie z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt II K 561/19 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowania odwoławczym. UZASADNIENIE K. G. został oskarżony o to, że: 2 1. w okresie od 10 do 12 kwietnia 2019 r. w S. i K. (gm. […]), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, posługując się komunikatorem internetowym „[…]”, prezentował treści pornograficzne małoletniej J. P. (lat […]) oraz składał jej propozycje wykonania innych czynności seksualnych oraz doprowadził pokrzywdzoną do wykonania innej czynności seksualnej polegającej na dotykaniu ręką własnych organów płciowych, tj. o przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. w zb. z § 3 k.k. w zb. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., 2. w dniu 29 kwietnia 2019 r. w S. posiadał na twardym dysku 28 plików graficznych zawierających treści pornograficzne z udziałem małoletnich, tj. o przestępstwo z art. 202 § 4a k.k. Sąd Rejonowy w Sopocie wyrokiem z 6 maja 2021 r., sygn. akt II K 561/19, uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt. 1 aktu oskarżenia z tym ustaleniem, iż dopuścił się on go mając ograniczoną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w stopniu znacznym i czyn ten zakwalifikował z art. 200 § 1 k.k. w zb. z art. 200 § 3 k.k. w zb. z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., wymierzając oskarżonemu karę 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I). Sąd ten uznał także oskarżonego za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt. 2 aktu oskarżenia, z tym ustaleniem, że dopuścił się on go mając ograniczoną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w stopniu znacznym i czyn ten zakwalifikował z art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., wymierzając oskarżonemu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II). Orzeczone kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył K. G. karę łączną 3 lat pozbawienia wolności (pkt. III), wskazując, iż kara ta powinna być wykonywana w systemie terapeutycznym, a także orzekł wobec oskarżonego zakaz kontaktowania się z małoletnią pokrzywdzoną przez okres 10 lat (pkt. IV), zaliczając na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt. V). Rozstrzygnął o dowodach rzeczowych i kosztach postępowania (pkt VI – VIII). 3 Sąd Okręgowy w Gdańsku, po rozpoznaniu apelacji prokuratora oraz obrońcy oskarżonego, wyrokiem z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt V Ka 1993/21, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał celem jej ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sopocie. Skargę od wyroku Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Rejonowy w Wejherowie, który zaskarżając to orzeczenie na niekorzyść oskarżonego w całości, podniósł zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego, a to art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., polegającego na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Sopocie z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie II K 561/19 i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podczas gdy w realiach sprawy nie zachodziła konieczność ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości albowiem zdecydowana większość dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy została już przeprowadzona przez Sąd I instancji, a zarazem brak jest powodów, dla których wymagałyby one powtórnego przeprowadzenia. Skarżący w konkluzji wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Obrońca K. G. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga prokuratora jest zasadna. Trafnie w niej bowiem podniesiono, że wydany przez Sąd II instancji wyrok uchylający zapadł z rażącą obrazą przepisu prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. Przypomnieć należy, że skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 539a § 3 k.p.k.). Katalog podstaw wniesienia skargi ma zatem charakter zamknięty, przy czym w realiach niniejszej sprawę podstawą taką, według Sądu odwoławczego, była potrzeba przeprowadzenia przewodu w całości (art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k.). 4 Należy natomiast wskazać, że przesłanka uchylenia wyroku z tego powodu zachodzi wówczas, gdy doszło do istotnego, a zarazem rażącego naruszenia przepisów procesowych o fundamentalnym charakterze, odnoszących się do prawidłowego przebiegu postępowania, co wymaga powtórzenia przewodu w całości, a także w sytuacji, kiedy całość dowodów została zarówno przeprowadzona, jak i oceniona wadliwie i w związku z tym powstała potrzeba ich ponowienia przed sądem I instancji. W tym ostatnim przypadku chodzi o sytuacje, kiedy każdy dowód przeprowadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym zawiera braki treściowe, a więc z istoty tych braków wynika konieczność ponowienia postępowania dowodowego. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, w której wskazano, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd I instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało w realiach sprawy nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie I instancji. Sąd odwoławczy w treści uzasadnia wyroku uchylającego powinien wskazać przesłankę, która legła u postaw orzeczenia kasatoryjnego, jak również przekonująco przedstawić powody jej ustalenia. W praktyce, przy uwzględnieniu rozważanej przyczyny uchylenia wyroku, tj. potrzeby przeprowadzenia przewodu w całości (art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k.) oznaczać to będzie konieczność wykazania braków treściowych wszystkich doniosłych procesowo dowodów, których potrzeba uzupełnienia jest oczywista lub też powołania i jednocześnie wykazania takich uchybień procesowych, które unicestwiają dotychczasowe postępowanie w całości. Przyczyną uchylenia wyroku na rozważanej podstawie nie jest natomiast konieczność uzupełnienia przewodu sądowego, potrzeba przeprowadzenia części 5 dowodów celem uzupełnienia materiału dowodowego, nawet gdy miałoby to być powodem dokonania nowych ustaleń faktycznych w części lub w całości. Sąd Okręgowy w Gdańsku odwołując się do treści przepisu art. 437 § 2 k.p.k. nie wykazał, aby zaistniała potrzeba przeprowadzenia przewodu w całości. Jak podkreślał, Sąd Rejonowy miał dokonać dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, nie czyniąc tym samym zadość wymogom art. 7 k.p.k. Zdaniem Sądu Okręgowego, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie przysłużyło się kategorycznym wnioskom odnośnie winy i sprawstwa oskarżonego, a za takim stanem rzeczy stały istotne braki przedmiotowego postępowania. Sąd odwoławczy wyeksponował przy tym konkretne zaniechania Sądu Rejonowego, w tym wskazał na brak inicjatywy dowodowej pozwalającej ustalić stan psychologiczny pokrzywdzonej w związku z koniecznością jej powtórnego przesłuchania, także brak dowodu z uzupełniającej opinii antropologicznej na okoliczność przyjętej przez biegłego metodologii badań prowadzącej do ustalenia wieku osób znajdujących się na zabezpieczonych nośnikach w wieku od 14-16 lat, a także niepozyskanie opinii biegłych z Aresztu Śledczego w Szczecinie na okoliczność poziomu intelektualnego oskarżonego czy brak przesłuchania w charakterze świadka brata pokrzywdzonej. Powodem uchylenia wyroku było również niepozyskanie informacji na temat aktualnego etapu postępowania dotyczącego małoletniej pokrzywdzonej, prowadzonego przed Sądem rodzinnym - Sądem Rejonowym w Wejherowie. Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dowodów pozwoli dopiero na całościową ich analizę i dokonanie poprawnej oceny. Z przytoczonej argumentacji wynika jednak bez wątpienia, że zdiagnozowana przez Sąd II instancji wadliwość postępowania dowodowego odnosiła się jedynie do jego częściowej tylko niekompletności, która mogła i powinna być przedmiotem uzupełnienia na etapie postępowania odwoławczego. Zauważyć należy, że większość dowodów, których brak przeprowadzenia Sąd odwoławczy zarzucił Sądowi Rejonowemu mogła być uzyskana nawet w trakcie przerwy w rozprawie apelacyjnej. Zarzutem skierowanym do Sądu Rejonowego była nadto wadliwa ocena dowodów, co jak wskazano wyżej, może wprawdzie niekiedy stanowić powód uchylenia wyroku, jednak nie w sytuacji, gdy występuje 6 jako uchybienie samoistne i również nie wtedy, gdy jest następstwem częściowej niekompletności materiału dowodowego. Stwierdzenie wadliwości dokonanej oceny dowodów, a także relatywnie niewielki zakres czynności wyliczonych przez Sąd odwoławczy jako koniecznych do przeprowadzenia, które miałyby wyłącznie charakter uzupełniający dotychczasowe postępowanie dowodowe, w żadnym wypadku nie przekonują o istnieniu przesłanki uchylenia wyroku, jaką jest konieczność ponownego przeprowadzenia przewodu w całości. Okoliczności te wskazują jedynie na niewykorzystania przez Sąd II instancji inicjatywy dowodowej przewidzianej w art. 452 § 2 k.p.k. Jak słusznie zauważył w skardze prokurator, uzupełniające przesłuchanie biegłych, którzy wydali już w tej sprawie opinie, czy ewentualnie dodatkowe przesłuchanie zaledwie dwóch świadków, w tym pokrzywdzonej oraz zażądanie informacji od Sądu Rejonowego nie nastręczyłoby wielu dodatkowych czynności ani również nie przedłużyłoby postępowania odwoławczego ponad miarę. W aktualnym stanie prawnym zasadą jest bowiem to, że Sąd II instancji uzupełnia postępowanie dowodowe przeprowadzając samodzielnie dowody, a nie w celu ich przeprowadzenia uchyla wyrok Sądu I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Ta sama uwaga dotyczy argumentów Sądu Okręgowego odnoszących się do ewentualnej przyszłej reakcji karnej wobec oskarżonego, w tym potrzeby zastosowania wobec niego odpowiednich środków karnych czy zabezpieczających, które okażą się adekwatne do jego warunków i właściwości osobowych. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. [as]