IV K 22/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: T. Gdowski, S. Kotowski (sprawozdawca).Prokurator: Cz. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Michała B. oskarżonego z art. 230 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 5 października 1961 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 5 października 1961 r. Michał B. na podstawie art. 230 § 2 k.k. został skazany na karę czterech lat więzienia za to, że nieumyślnie spowodował śmierć Adama Z., uderzając go ostrym narzędziem w przyśrodkową część uda i powodując ranę kłutą połączoną z uszkodzeniem tętnicy, w wyniku czego na skutek wykrwawienia Adam Z. tego samego dnia zmarł; jednocześnie na podstawie art. 80 § 1 k.k. zarządzono umieszczenie oskarżonego Michała B. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony Michał B., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku, uznanie oskarżonego Michała B. za winnego uszkodzenia ciała Adama Z. i skazanie go z art. 237 § 1 k.k. na niską karę aresztu przy zastosowaniu przepisu art. 18 § 1 k.k.Michał B. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę przepisu art. 230 § 2 k.k. przez zakwalifikowanie z tego przepisu jego czynu polegającego, zdaniem rewizji, na zadaniu denatowi rany kłutej uda;2) błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, w szczególności przez ustalenie, że mógł on przewidzieć śmierć denata wskutek swego czynu.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd I instancji słusznie ustalił, że oskarżony Michał B. zadał Adamowi Z. cios w udo lewej nogi. Sąd nie zajął się jednak ustaleniem ważnej okoliczności, a mianowicie, jakim narzędziem oskarżony Michał B. zadał cios denatowi.Powyższa okoliczność ma poważne znaczenie dla dalszych ustaleń Sądu I instancji, gdyż oskarżony Michał B. wyjaśnił, że miał przy sobie śrubokręt, a świadek Maria Z. zeznała o dużym nożu posiadanym przez oskarżonego Michała B. Wyjaśnienie okoliczności, jakiego narzędzia użył oskarżony Michał B. (do czego może być pomocny protokół oględzin i sekcji zwłok Adama Z., gdzie mówi się o rozmiarze i wyglądzie rany śmiertelnej), pozwoli na bezbłędne ustalenie, czy oskarżony Michał B., zadając takim narzędziem cios w udo Adama Z., mógł przewidzieć, że spowoduje jego śmierć. Inaczej bowiem trzeba ocenić zamiar sprawcy, który używa narzędzia powszechnie uznanego za groźne, mianowicie w postaci dużego noża, a inaczej, jeżeli sprawca używa narzędzia pracy (śrubokrętu), nie uznawanego powszechnie za groźne narzędzie walki, szczególnie w sytuacji, gdy cios zadany został w taką okolicę ciała, z obrażenia której bardzo rzadko następuje skutek śmiertelny.Skoro więc sąd I instancji nie rozważył szczegółowo całokształtu materiału dowodowego w sprawie, nie rozważył dostatecznie wyjaśnień oskarżonego Michała B. oraz protokołu oględzin i sekcji zwłok Adama Z., to należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, tym bardziej że orzeczenie w części dotyczącej zastosowania środka zabezpieczającego budzi poważne zastrzeżenia.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy przede wszystkim zasięgnąć opinii biegłych lekarzy-psychiatrów, czy pozostawienie oskarżonego Michała B. na wolności zagraża porządkowi prawnemu, gdyż w motywach zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wręcz stwierdza, że "stan psychiczny oskarżonego w połączeniu z użyciem alkoholu może być groźny dla porządku prawnego". A więc Sąd I instancji nie stwierdza, że pozostawanie oskarżonego Michała B. na wolności zagraża porządkowi prawnemu, co jest warunkiem niezbędnym do stosowania przepisu art. 80 § 1 k.k., lecz jedynie dopuszczał możliwość takiego zagrożenia, powołując się przy tym na opinię biegłych. Jednakże opinia ta nie zawiera takiego ustalenia. W opinii swej biegli wręcz negatywnie ustosunkowują się do ewentualnego umieszczenia oskarżonego Michała B. w zakładzie dla psychicznie chorych, wskazując jedynie na konieczność umieszczenia go w szpitalu neurochirurgicznym, gdzie mógłby być poddany zabiegowi chirurgicznemu.W tym stanie rzeczy, skoro Sąd I instancji nie umotywował dostatecznie, z jakiego powodu uważa pozostawanie na wolności oskarżonego Michała B. za zagrażające porządkowi prawnemu, ani też nie uzasadnił, dlaczego nie podziela opinii biegłych lekarzy-psychiatrów - należy przy ponownym rozpoznaniu sprawy zasięgnąć w tej kwestii dokładnej opinii biegłych i dopiero po jej rozważeniu zdecydować o zastosowaniu środka zabezpieczającego.Sąd I instancji wyraził pogląd, że umieszczenie oskarżonego Michała B. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych jest uzasadnione względem na jego dobro. Pogląd ten jest wątpliwy z powodów merytorycznych, biegli lekarze bowiem wypowiedzieli się w swej opinii, że umieszczenie oskarżonego Michała B. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych nie jest pożądane, gdyż zakłady takie nie rozporządzają możliwościami stosowania wobec oskarżonego Michała B. potrzebnego mu leczenia chirurgicznego. Pogląd ten budzi wątpliwości również z punktu widzenia prawnego. Przepis art. 80 k.k. ma na celu zabezpieczenie porządku prawnego niezbędnego dla społeczeństwa, środkiem zaś zmierzającym do tego celu jest możliwość umieszczenia przestępcy, którego uznano za mającego zmniejszoną zdolność rozpoznawania lub kierowania postępowaniem (art. 18 § 1 k.k.), w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych albo w innym zakładzie leczniczym.Powołany w przepisie art. 80 k.k. przepis art. 18 § 1 k.k. ma na względzie tzw. poczytalność zmniejszoną. Stan tej częściowej anormalności psychicznej może być u sprawcy stały lub występować chwilowo (tempore criminis) w wyniku czasowo ograniczonego zaburzenia czynności psychicznych.W wypadku stanu częściowej anormalności psychicznej o charakterze stałym, a przynajmniej utrzymującym się od chwili popełnienia przestępstwa do czasu wyrokowania w sprawie, sąd orzekający może, uznając sprawcę za winnego przestępstwa i wymierzając mu karę, zająć stanowisko, że samo wykonanie wymierzonej kary nie zabezpiecza dostatecznie społeczeństwa przed ponownym zakłócaniem porządku prawnego przez sprawcę dotkniętego stałą anormalnością. W takim wypadku sąd może wybrać środek zabezpieczający przewidziany w art. 80 k.k.Ustawodawca powierzył rozwadze sądu wybór środka, jaki zabezpieczyć ma porządek prawny przed zagrożeniem ze strony sprawcy przestępstwa dotkniętego częściową anormalnością psychiczną. Ocenie więc sądu poddane jest zagadnienie, czy wymierzona takiemu przestępcy kara, z ewentualnym nadzwyczajnym złagodzeniem, da dostateczne wyniki wychowawcze i powstrzyma sprawcę od popełnienia nowych przestępstw, czy też - właśnie ze względu na częściową anormalność psychiczną sprawcy - należy wybrać w tym celu inny środek, a mianowicie leczenie w zakładach wskazanych w przepisie art. 80 § 1 k.k. lub oba te środki.Przesłankami do stosowania środka zabezpieczającego przewidzianego w art. 80 k.k. są: ustalenie stanu częściowej anormalności psychicznej powodującej ograniczenie w znacznym stopniu zdolności przestępcy do rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem oraz ustalenie, że przebywanie jego na wolności zagraża porządkowi prawnemu. Dopiero ustalenie obu tych okoliczności może dać podstawę do umieszczenia przestępcy w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych albo w innym zakładzie leczniczym. Umieszczenie to następuje przed wykonaniem orzeczonej kary, przepis zaś § 2 art. 80 k.k. pozostawia sądowi decyzję co do wykonania orzeczonej kary dopiero po zwolnieniu z zakładu leczniczego, albowiem sąd może uznać, że po zwolnieniu z zakładu leczniczego wykonanie orzeczonej kary może być niecelowe, jeżeli samo leczenie i jego wyniki sąd uzna za dostateczny środek zapewniający, że przestępca nie zagrozi porządkowi prawnemu mimo niewykonania orzeczonej kary.Zaznaczyć należy, że niebezpieczeństwo dla porządku prawnego wskutek pozostawania przestępcy na wolności powinno być stwierdzone przez biegłych, jak to wynika z ustalonego już w tej mierze orzecznictwa sądu Najwyższego (OSN/77/54).Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.