IV K 911/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: M. Barciszewski, A. Kafarski (sprawozdawca). Prokurator: J. Sztumpf.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Hipolita K., osk. z art. 1 pkt 1 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 25 października 1956 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej i sprawę przekazał temuż sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 27 października 1956 r. oskarżony Hipolit K. został uznany za winnego, że idąc na rękę władzy państwa niemieckiego:dnia 4.I.1943 r. w K. ujął rodzinę żydowską złożoną z 3 osób, doprowadził na posterunek PP. w R., a następnie wziął udział w ich rozstrzelaniu w dniu 5 stycznia 1943 r., orazdnia 13 maja 1943 r. w K. wraz z innymi funkcjonariuszami PP. wziął udział w ujęciu, a następnie rozstrzelaniu 4 osób narodowości żydowskiej, ukrywających się we dworze Zofii W.Za każdy z tych czynów, zakwalifikowanych z art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 31.VIII.1944 r., i łącznie oskarżony został skazany na piętnaście lat więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres dziesięciu lat.Wyrok ten zaskarżył oskarżony, zarzucając w rewizji:1.obrazę art. 37 k.p.k. przez rozpoznanie sprawy z udziałem sędziego podlegającego wyłączeniu,2. obrazę art. 299 k.p.k. przez odczytanie zeznań świadka W. ze sprawy nr IV K. 32/54,3. obrazę art. 339 § 1 lit. a) wyrażającą się w sprzeczności między ustaleniem zawartym w sentencji wyroku co do zabójstwa rodziny M. a treścią uzasadnienia wyroku w tej części,4. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegającą na przyjęciu na podstawie zeznań świadków Franciszka B., Kazimierza C., Romana T., Tadeusza P., Jana B. i Zdzisława R., że oskarżony Hipolit K. był sprawcą zabójstwa M., gdy dowody te nie dają podstawy do takiego ustalenia.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i "wydanie orzeczenia na zasadzie art. 386 k.p.k.".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny.I.Przewodniczący kompletu sądzącego w sprawie niniejszej brał udział w takim samym charakterze w sprawie nr IV K. 32/54. W tej ostatniej sprawie zapadł wyrok zawierający ustalenia, że zabójstwa czterech osób narodowości żydowskiej dokonał oskarżony Hipolit K., choć wymieniony w sprawie tej nie występował w żadnym charakterze. Oskarżeni o ten czyn w sprawie IV K. 32/54 Jan B. i Kazimierz O., którzy nie zostali wydanym wówczas wyrokiem (w dniu 31.3.1954 r.) skazani za udział w dokonaniu zabójstwa, występowali w sprawie niniejszej w charakterze świadków i mogli mieć interes w przerzuceniu winy na oskarżonego Hipolita K. lub w zwiększeniu jej stopnia.Na tle wymienionych wyżej okoliczności rewizja podniosła zarzut obrazy art. 37 k.p.k. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 37 k.p.k. powinien być zgłoszony przez strony najpóźniej do chwili rozpoczęcia przewodu sądowego, a późniejsze zgłoszenie takiego wniosku jest bezskuteczne (art. 38 k.p.k.). W sprawie niniejszej wniosek taki zgłoszony nie został. Jednakże przepis art. 37 k.p.k. stanowi nie tylko o prawie zgłoszenia przez strony wniosku o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie, gdy między nim a jedną ze stron zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego, ale nakłada również na sędziego obowiązek wyłączania się w tych wypadkach. Niedopełnienie tego obowiązku przez sędziego, mimo że strony nie skorzystały z prawa złożenia wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 37 k.p.k., może być przedmiotem zarzutu rewizyjnego.Art. 34 § 1 k.p.k. przewiduje obligatoryjne wyłączenie od udziału w sprawie sędziego, jeżeli brał udział w tej samej sprawie jako prokurator, obrońca albo jako pełnomocnik oskarżyciela lub powoda cywilnego, jeżeli w tej samej sprawie prowadził śledztwo, jeżeli w niższej instancji brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia i - w razie uchylenia wyroku - jeżeli brał udział w jego wydaniu, o ile ustawa inaczej nie stanowi.Obligatoryjne wyłączenie sędziego we wskazanych wyżej wypadkach ustawa wprowadziła dla zabezpieczenia prawidłowego wymiaru sprawiedliwości, gdyż w licznych wypadkach sędzia, co do którego zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane wyżej, mógłby nie być obiektywny przy rozstrzyganiu sprawy, a zawsze u stron procesowych i osób postronnych mogłoby powstać podejrzenie co do bezstronności takiego sędziego.Podobnie przedstawia się sytuacja w sprawie niniejszej. Przewodniczący kompletu sądzącego już poprzednio w uzasadnieniu wyroku w sprawie IV K. 32/54 wziął udział w dokonaniu ustalenia, że sprawcą zabójstwa Z. i W. był oskarżony Hipolit K., wobec czego rozpoznając sprawę niniejszą miał już ustalony pogląd w kwestii winy oskarżonego, a zatem ten jego stosunek do oskarżonego mógł w sposób istotny wpłynąć na treść wyroku co do tego czynu. Dlatego już z tego względu należało zaskarżony wyrok uchylić.II.Zgodnie z art. 299 § 2 k.p.k. wolno jest odczytywać na rozprawie protokoły przesłuchania świadków, sporządzone w śledztwie lub na rozprawie w innej sprawie, jeżeli świadkowie byli badani w danej sprawie, a zachodzą warunki przewidziane w § 1 art. 299 k.p.k.Świadek Zofia W. nie była badana w sprawie niniejszej, dlatego też nie zachodziły warunki do odczytania jej zeznań ze sprawy nr IV K. 32/54.Niezależnie od wskazanych wyżej względów procesowych należy, podobnie jak w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego, podkreślić, że przesłuchanie świadka Zofii W. jest konieczne do ustalenia kwestii posiadania radiowego aparatu nadawczego, obaw co do szantażu ze strony Z. i W., wydanego jakoby w stosunku do wymienionych wyroku śmierci przez sąd podziemny, a nadto roli w tej sprawie Jana B.III.Sąd Wojewódzki przypisał oskarżonemu udział w zabójstwie rodziny M., natomiast w uzasadnieniu wyroku ustalił, że oskarżony, biorąc udział w rozstrzelaniu rodziny M., zabił tylko jednego z jej członków.Przy tym ustaleniu brak jest podstaw do przyjęcia istnienia sprzeczności między sentencją a uzasadnieniem wyroku.IV.Zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych opiera się na kwestionowaniu wiarogodnych zeznań świadków i przyjęciu za wiarogodne wyjaśnień oskarżonego.Zarzut ten nie jest słuszny ze względu na zeznania świadka Franciszka B., który stwierdził, że oskarżony dobił M., a nadto ze względu na odmienne zeznania oskarżonego złożone w śledztwie.Z przyczyn wymienionych w punktach I i II Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok co do przypisanego oskarżonemu udziału w zabójstwie Z. i W., a nadto i co do drugiego z przypisanych oskarżonemu czynów, gdyż ewentualne ustalenie, że oskarżony dopuścił się jednego przestępstwa, a nie dwóch, może mieć wpływ na wysokość kary, jaką mu należało wymierzyć za ten czyn.