IV KB 2/24

IV KB 2/24 POSTANOWIENIE Dnia 13 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie M. K., M. L. i D. K. uniewinnionych od popełnienia czynu z art. 212 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 marca 2024 r., wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej K. Ś. o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec i SSN Mirosława Sadowskiego od udziału w sprawie przeprowadzenia testu bezstronności i niezawisłości SSN Marka Siwka (IV KB 2/24) na podstawie art. 41 § 1 i 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jednolity Dz. U. 2023.1093) p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN Marię Szczepaniec i SSN Mirosława Sadowskiego od udziału w sprawie z wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej K. Ś. o zbadanie w trybie art. 29 § 5 i 9 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności (KB 2/24). UZASADNIENIE W dniu 12 grudnia 2023 r. zarejestrowana została w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą IV KK 563/23 kasacja pełnomocnika oskarżycielki prywatnej K. Ś. od wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 13 lipca 2023 r., V Ka 543/22, IV KB 2/24 2 którym utrzymano w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 25 maja 2022 r., III K 1303/18. Jednym z podniesionych zarzutów było zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z nienależytą obsadą Sądu odwoławczego. Skarżący wskazał, że w składzie Sądu zasiadała SSO M. Ś., która została powołana na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Sosnowcu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, tj. w wadliwej procedurze. Zarządzeniem z dnia 13 grudnia 2023 r. sprawa przydzielona została do rozpoznania SSN Markowi Siwkowi. W dniu 15 stycznia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika oskarżycielki prywatnej o zbadanie w trybie art. 29 § 5 i 9 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności (sprawę zarejestrowano pod sygnaturą IV KB 2/24). We wniosku wskazano m.in., że rozpoznanie sprawy przez SSN Marka Siwka naruszałoby przepisy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. EKPCz w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ponieważ Sędzia ten objął urząd sędziego Sądu Najwyższego w wyniku tak samo wadliwej procedury, jak orzekająca w drugiej instancji sprawy zasadniczej SSO M. Ś.. 15 lutego 2024 r., stosownie do zarządzenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, przeprowadzone zostało losowanie składu orzekającego do rozpoznania wskazanego wyżej wniosku [zauważyć przy tym trzeba, że jak wynika w protokołu losowania (k – 29), „losowanie przeprowadził Sędzia Sądu Najwyższego Marek Siwek – osoba wyznaczona zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej”]. Z protokołu tego wynika, że do składu orzekającego wylosowano sędziów Sądu Najwyższego: Macieja Pacudę (sprawozdawca), Marię Szczepaniec, Mirosława Sadowskiego, Karola Weitza i Barbarę Skoczkowską (przewodnicząca), a także zastępców członków składu orzekającego SSN Oktawiana Nawrota i SSN Bogdana Bieńka. W dniu 23 lutego 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika oskarżycielki prywatnej o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec i SSN Mirosława Sadowskiego „z przeprowadzenia testu bezstronności i niezawisłości SSN Marka Siwka w sprawie IV KB 2/24”. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sędziowie Sądu Najwyższego, „którzy sami IV KB 2/24 3 zostali powołani na urząd w budzącej wątpliwości procedurze konkursowej, nie powinni przeprowadzać tzw. testu bezstronności i niezawisłości innego sędziego SN, wobec którego wysuwana jest wątpliwość oparta na takim właśnie zarzucie. Sędziowie ocenialiby de facto okoliczności, które bezpośrednio ich dotyczą. Doszłoby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pojęcie „sprawy, o jakim mowa w art. 40 i 41 k.p.k., odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak i postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, której nadano moc zasady prawnej). Uchwała ta jest wiążąca dla wszystkich składów Sądu Najwyższego i oznacza, że dopuszczalne jest składanie wniosków o wyłączenie sędziego także w postępowaniu z wniosku uregulowanego w art. 29 ust. 5 ustawy o Sądzie Najwyższym. Jest bezsporne, że sędziowie Sądu Najwyższego Maria Szczepaniec i Mirosław Sadowski zostali powołani na swój urząd w wyniku wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Tożsame uchybienia w procedurze nominacyjnej stanowiły jedną z podstaw wniesionej w sprawie kasacji oraz wniosku o zbadanie spełnienia przez wyznaczonego do rozpoznania sprawy kasacyjnej SSN Marka Siwka wymogów bezstronności i niezawisłości. Zgodzić się zatem trzeba z autorem wniosku, że branie udziału przez SSN Marię Szczepaniec i SSN Mirosława Sadowskiego w sprawie z wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej, dotyczącego SSN Marka Siwka, byłoby w istocie orzekaniem we własnej sprawie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, w której stwierdzono m.in., że „wniosek o wyłączenie ze składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017r., nie może być IV KB 2/24 4 rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua”. Pogląd ten znajduje zastosowanie także wobec sędziów Sądu Najwyższego, również w postępowaniu testowym przewidzianym w art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym. Stanowisko to wydaje się być oczywiste, jeżeli przypomnieć, że w cytowanej uchwale stwierdzono nadto, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust.1. Nie tracąc z pola widzenia faktu wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie U 2/20, należy opowiedzieć się za aktualnością mającej moc zasady prawnej i wiążącej każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21 i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1. stwierdzono, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3)”. Należy również, potwierdzając myśl o związaniu sądów krajowych interpretacją EKPC przyjętą przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, przywołać – podobnie jak we wspomnianych judykatach Sądu Najwyższego – wyrok tego Trybunału z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), w którym stwierdzono, że z uwagi na udział w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Celowe będzie nadmienić, IV KB 2/24 5 że uchwałę I KZP 2/22 Sąd Najwyższy podjął po wydaniu w dniu 10 marcu 2022 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/21, dotyczącego zgodności z Konstytucją RP art. 6 ust. 1 EKPC. W pkt 2. wymienionej uchwały zanegowano spełnianie standardu bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., a w uzasadnieniu wskazano, że „jako bezskuteczną i sprzeczną z prawem Unii postrzegać należy praktykę Trybunału Konstytucyjnego, której skutkiem miałoby być ograniczenie prawa sądów do badania bezstronności sędziów i należytej obsady sądów, w tym w oparciu o normy art. 41 k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.” (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2013 r., IV KK 279/23). Kierując się powyższym uznać należało, że spełniły się przesłanki wyłączenia sędziego wskazane w treści art. 41 § 1 k.p.k., co pociągnęło za sobą uwzględnienie wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej. [SOP] [ms]