IV KK 151/20

Sygn. akt IV KK 151/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący) SSN Andrzej Tomczyk SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki w sprawie K. P., w przedmiocie wydania wyroku łącznego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 17 czerwca 2020 r., kasacji wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego, od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 maja 2014 r., sygn. akt XI K (…), 1. uchyla pkt 3 zaskarżonego wyroku łącznego i na podstawie art. 572 k.p.k. postępowanie w tym zakresie umarza; 2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE W dniu 24 maja 2014 r. Sąd Rejonowy w C. wydał wobec K. P. wyrok łączny o sygn. akt XI K (…), w którego części opisowej podał, że wyżej wymieniony został skazany prawomocnymi wyrokami: 2 1. Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 maja 2007 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k., co do którego na podstawie art. 50 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2013 r., poz. 1247), postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 9 listopada 2013 r. o sygn. XI Ko (…) zamieniono karę pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy na karę 30 dni aresztu; 2. Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt IV K (…), za czyn z art. 280 § 1 k.k., popełniony w dniu 25 lipca 2007 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 5 lat próby, zarządzoną do wykonania prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt XIV Ko (…); postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z dnia 29 października 2011 r., sygn. akt Kow (…) skazany został warunkowo przedterminowo zwolniony; postanowieniem Sądu Okręgowego w C. z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt III Kow (…), warunkowe zwolnienie zostało odwołane; 3. Sądu Rejonowego w C. z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt XI K (…), za czyn z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełniony w dniu 23 lutego 2012 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat tytułem próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 30 stawek dziennych, ustalając wymiar jednej stawki na kwotę 10 zł; prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt XIV Ko (…), zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności; 4. Sądu Rejonowego w C. z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. art. 11 § 2 k.k., popełniony w dniu 15 września 2010 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2-letni okres próby i na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych, ustalając wymiar jednej stawki na kwotę 10 zł; postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt Ko (…), zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności; 3 5. Sądu Rejonowego w C. z dnia 7 sierpnia 2013 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 158 § 1 k.k., popełniony w dniu 10 marca 2012 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 5-letni okres próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł; prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 17 września 2015 r. o sygn. XIV Ko (…) wykonanie kary pozbawienia wolności zostało zarządzone; 6. Sądu Rejonowego w C. z dnia 14 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełniony w dniu 11 maja 2014 r., na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 2-letni okres próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł; 7. Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyny z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełnione w dniach 3 i 18 września 2014 r. w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 3-letni okres próby i na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k.; 8. Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 lutego 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 19 sierpnia 2014 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; 9. Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 kwietnia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyny z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w dniach: 5, 15, 20 i 28 sierpnia 2014 r. i 15 września 2014 r. w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 2 lat pozbawienia wolności i na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł oraz za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 12 k.k., popełniony w okresie od 20 sierpnia 2014 r. do 15 września 2014 r., na karę roku pozbawienia wolności i na karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po 10 zł, z orzeczeniem kar łącznych: 2 lat pozbawienia wolności oraz kary grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł; 4 10. Sądu Rejonowego w C. z dnia 28 kwietnia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w okresie pomiędzy majem 2014 r. a 23 lipca 2014 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. W części dyspozytywnej wyroku łącznego Sąd Rejonowy w C.: - na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.) i art. 89 § 1a k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary pozbawienia wolności opisane w punktach: trzecim, czwartym i piątym, orzeczone wobec skazanego K. P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn. XI K (…), III K (…) i XI K (…) i wymierzył mu karę łączną 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1); - na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 89 § 1a k.k. i art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary pozbawienia wolności opisane w punktach: szóstym, siódmym, ósmym, dziewiątym i dziesiątym, orzeczone wobec skazanego K. P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn. XI K (…), XI K (…), XI K (…), XI K (…) i XI K (…) i wymierzył mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności (pkt 2); - na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 i 2 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.) w zw. art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary grzywny opisane w punktach szóstym i siódmym, orzeczone wobec skazanego K. P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn. XI K (…) i XI K (…) i orzekł karę łączną grzywny w wymiarze 80 stawek dziennych po 10 zł (pkt 3); - na mocy art. 577 k.p.k. zaliczył skazanemu K. P. na poczet orzeczonych kar łącznych pozbawienia wolności okres zatrzymania w dniu 23 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. XI K (…); okres odbytej w całości kary w sprawie o sygn. XI K (…), zaś w sprawie o sygn. XI K (…) okres odbytej kary od dnia 19 maja 2016 r. do dnia 24 maja 2016 r., a także okresy zatrzymania w sprawach o sygn. XI K (…), XI K (…), w dniach: 29-31 sierpnia 2014 r. oraz 15-17 września 2014 r. (pkt 4); - na mocy art. 572 k.p.k. postępowanie o wydanie wyroku łącznego w pozostałej części umorzył (pkt 5); 5 Sąd Rejonowy stwierdził, że rozstrzygnięcia połączonych wyroków w zakresie nieobjętym wyrokiem łącznym podlegają odrębnemu wykonaniu (pkt 6) i orzekł o kosztach sądowych postępowania. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 15 czerwca 2016 r. Od tego wyroku kasację na korzyść skazanego wywiódł Prokurator Generalny, zarzucając mu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 85 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. oraz art. 71 § 2 k.k., polegające na połączeniu jednostkowych kar grzywny orzeczonych wobec skazanego K. P. na podstawie art. 71 § 1 k.k., na mocy wyroków Sądu Rejonowego w C.: o sygn. XI K (…) z dnia 14 stycznia 2015 r. i o sygn. XI K (…) z dnia 20 stycznia 2015 r. mimo, iż kary te nie podlegały wykonaniu z uwagi na to, iż probacyjne kary pozbawienia wolności, obok których wskazane kary grzywny zostały wymierzone, stały się podstawą orzeczenia w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym”. W związku z podniesionym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie wyroku łącznego w zaskarżonej części i umorzenie w tym zakresie postępowania na podstawie art. 572 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Zasadny jest podniesiony w kasacji zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. i art. 71 § 2 k.k. Zgodnie z art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., warunki do wymierzenia kary łącznej zachodziły w sytuacji, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu. Przepis art. 71 § 2 k.k. stanowi, że w razie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, grzywna orzeczona na podstawie art. 71 § 1 k.k. nie podlega wykonaniu, a w sytuacji 6 uprzedniego wykonania tej kary w całości lub w części, kara pozbawienia wolności ulega stosownemu skróceniu. Sąd Rejonowy w C. w pkt 3 wyroku łącznego połączył karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 14 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), oraz grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł, wymierzoną wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…). Wskazane grzywny zostały wymierzone na podstawie art. 71 § 1 k.k., obok kar pozbawienia wolności, których wykonanie Sądy warunkowo zawiesiły. Wymiar kary łącznej grzywny ustalono w wysokości 80 stawek dziennych, przy czym wysokość jednej stawki dziennej określono na kwotę 10 zł. Kluczową kwestią, istotną z punktu widzenia oczywistej zasadności kasacji było to, że jednocześnie w pkt 2 wyroku łącznego Sąd Rejonowy połączył kary bezwzględne orzeczone w sprawach o sygnaturach akt: IX K (…), XI K (…) i XI K (…), z karami pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawieszono, a które orzeczono w wymienionych wcześniej sprawach o sygnaturach akt: XI K (…) i XI K (…). Po połączeniu kar jednostkowych, Sąd wymierzył skazanemu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności. Orzekając w przedmiocie łącznej kary grzywny, Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę charakteru grzywny orzeczonej na podstawie art. 71 § 1 k.k., a mianowicie tego, że posiada ona charakter akcesoryjny i jest ściśle związana z karą pozbawienia wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W sytuacji zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności grzywna ta nie podlegała wykonaniu. Połączenie w punkcie 2 zaskarżonego wyroku łącznego bezwzględnych kar pozbawienia wolności z karami orzeczonymi z warunkowym zawieszeniem ich wykonania w sprawach XI K (…) i XI K (…) spowodowało, że kara łączna pozbawienia wolności ukształtowana w oparciu o kary bezwzględne jak i zawieszone, stała się karą realnie wykonywaną. Słusznie argumentuje autor kasacji, że taką sytuację procesową należy utożsamiać z tą, w której dochodzi do zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności. Kara grzywny wymierzona na podstawie art. 71 § 1 k.k. w takim układzie procesowym przestaje być karą orzeczoną obok warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, traci 7 swój akcesoryjny charakter i realnie przestaje funkcjonować jako sankcja, co w konsekwencji uniemożliwia objęcie jej węzłem kary łącznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2019 r., III KK 48/19). W świetle powyższych rozważań stwierdzić należało, że Sąd Rejonowy w C., obejmując węzłem kary łącznej grzywny orzeczone wobec K. P. w sprawach o sygn. XI K (…) i XI K (…), rażąco naruszył przepis art. 71 § 2 k.k. Konsekwencją obrazy ww. przepisu było rażące naruszenie art. 85 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., ponieważ wbrew treści tego przepisu połączył kary, które nie podlegały łączeniu, mimo że przestępstwa, za które je orzeczono pozostawały w realnym zbiegu. W tej sytuacji należało uznać oczywistą zasadność rozpoznawanej kasacji i uchylić wyrok w zaskarżonej części (czyli rozstrzygnięcia zawartego punkcie 3 wyroku Sądu Rejonowego) i umorzyć w tym zakresie postępowanie na podstawie art. 572 k.p.k., ponieważ wymierzenie kary łącznej grzywny było bezpodstawne.