IV KK 222/22

Sygn. akt IV KK 222/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jarosław Matras SSN Waldemar Płóciennik Protokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie D. H. skazanego wyrokiem łącznym po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 14 września 2022 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt II K 170/21, 1. uchyla zaskarżony wyrok łączny i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego; 2. kosztami procesu, w tym wydatkami postępowania kasacyjnego, obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Wyrokiem łącznym z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt II K 170/21 Sąd Rejonowy w Raciborzu połączył skazanemu D. H. kary jednostkowe pozbawienia 2 wolności orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 8 lutego 2021 r. sygn. II K 423/20 (5 miesięcy) oraz Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., sygn. V K 1155/20 (4 miesiące) i wymierzył mu w pkt I tego wyroku łącznego karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności. Wobec niezaskarżenia przez żadną ze stron powołany wyrok uprawomocnił się w dniu 17 września 2021 r. Kasację od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu złożył Prokurator Generalny. Zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego, zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie art. art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., polegające na wydaniu wobec D. H. przez Sąd Rejonowy w Raciborzu w dniu 9 września 2021 r. wyroku łącznego o sygn. II K 170/21 w sytuacji, kiedy kwestia połączenia skazań na mocy tych samych orzeczeń, wydanych wobec tego samego skazanego została już wcześniej rozstrzygnięta wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 8 marca 2021 r., sygn. V K 2015/20, który uprawomocnił się w dniu 24 sierpnia 2021 r., w związku z wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. X Ka 544/21. W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Wobec wyczerpującej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu przez skarżącego brak konieczności szerszego przytaczania w tym miejscu jej wywodów. Wskazać jedynie należy, co następuje. Stosownie do treści art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone (res iudicatae) albo wcześniej wszczęte toczy się (lis pendens). Wskazana przeszkoda procesowa, ma pełne odniesienie do postępowań w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Warunkiem zachowania wymaganej w takim wypadku tożsamości podmiotowo-przedmiotowej, poza tą 3 samą osobą skazanego, jest to, aby prowadzone postępowania odnosiły się do tych samych wyroków jednostkowych, a więc orzeczeń obejmujących te same czyny tego samego skazanego. Na organie procesowym zaś spoczywa obowiązek rozważenia wystąpienia, określonych w art. 17 § 1 k.p.k., przesłanek warunkujących dopuszczalność postępowania karnego, na każdym etapie postępowania karnego, bez konieczności odsyłania do odpowiedniego stosowania przepisów wskazanych w art. 574 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., sygn. V KK 151/05). Wobec D. H. zapadły dwa prawomocne wyroki łączne. Jako pierwszy został wydany przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie wyrok z dnia 8 marca 2021 r., sygn. V K 2015/20, w ramach którego Sąd ten połączył węzłem kary łącznej (pkt I wyroku łącznego) karę jednostkową (4 miesięcy) pozbawienia wolności wymierzoną wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., sygn. V K 1155/20, z karą łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 17 marca 2020 r., II K 1054/19 (k. 91-92 akt II K 170/21). Po rozpoznania apelacji wniesionej od tego orzeczenia przez obrońcę skazanego D. H. sąd odwoławczy – Sąd Okręgowy w Warszawie – wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. X Ka 544/21, zmienił zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego w ten sposób, że uchylił orzeczenie o karze łącznej z pkt. I i w to miejsce połączył karę łączną wymierzoną powołanym wyżej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Raciborzu z karami jednostkowymi orzeczonymi: wspomnianym wcześniej wyrokiem z dnia 29 września 2020 r., sygn. V K 1155/20 oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 8 kutego 2021 r., sygn. II 423/20 (5 miesięcy pozbawienia wolności) i wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności. Jako drugi w niniejszej sprawie w kolejności zapadł powołany na wstępie i zaskarżony podlegającą rozpoznaniu kasacją wyrok łączny Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt II K 170/21. W świetle powołanych zaszłości nie ulega wątpliwości, że w obu wyrokach łącznych objęto węzłem kary łącznej kary wymierzone tymi samymi wyrokami jednostkowymi, tj. wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 29 4 września 2020 r., sygn. akt V K 1155/20 oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 8 lutego 2021 r., sygn. akt II K 423/20. Nie ma przy tym znaczenia, że wcześniejszy i prawomocny z dniem 24 sierpnia 2021 r. (data wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt X Ka 544/21) wyrok łączny obejmował również skazanie wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 17 marca 2020 r., sygn. akt II K 1054/19, na karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, gdyż – jak to słusznie wywiódł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 2020 r., V KK 414/19 – dla zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. nie jest konieczne, aby wydany później wyrok łączny obejmował karą łączną wszystkie te kary, które zostały orzeczone w wyrokach stanowiących podstawę orzeczenia kary łącznej w wydanym wcześniej wyroku łącznym. Mając na względzie, że wobec tej samej osoby, skazanego D. H., zapadły dwa opisane wyżej prawomocne wyroki łączne, w których węzłem kar łącznych objęto te same skazania (w sprawach: Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie o sygn. V KK 1155/55 i Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 8 lutego 2021 r. o sygn. II K 423/20), to jako oczywiste jawi się, że później wydany wyrok łączny Sądu Rejonowego w Raciborzu był dotknięty bezwzględnym uchybieniem przewidzianym w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. (powagą rzeczy osądzonej - art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.). Trafnie też Prokurator Generalny określił kierunek wniesionej kasacji – na korzyść skazanego. Wynika to z oceny sytuacji prawnej skazanego, która bez wątpienia jest ukształtowana korzystniej w sytuacji pozostania w obrocie prawnym pierwszego chronologicznie wyroku łącznego i to pomimo orzeczenia nim kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności. Takie wnioskowanie wynika m.in. z porównania okresów pozostałych do odbycia kar, przy uwzględnieniu okresów kar już odbytych, w tym zaliczonych okresów rzeczywistego pozbawienia wolności. W przypadku pierwszego z wyroków łącznych po wykonaniu w dniu 16 maja 2021 r. całości kary łącznej roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 17 marca 2020 r., sygn. akt II K 1054/19, oraz uwzględnieniu mającego miejsce po tej dacie okresu rzeczywistego pozbawienia wolności do dnia wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie X 5 Ka 544/21 (24 sierpnia 2021 r.) D. H. pozostawała do odbycia kara pozbawienia wolności w rozmiarze niespełna 3 miesięcy. W wypadku wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Raciborzu w sprawie o sygn. II K 170/21 i orzeczeniu kary łącznej 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz zaliczeniu okresu wykonania kary w sprawie V K 1155/20 tj. od dnia 16 maja 2021 r. do dnia 9 września 2021 r. (pkt II zaskarżonego kasacją wyroku łącznego) pozostała do wykonania kara pozbawienia wolności kształtowałaby się w wymiarze ponad 4 miesięcy. Uwzględniając całokształt przeprowadzonych wyżej rozważań, zgodnie z treścią art. 537 § 2 k.p.k. należało uchylić zaskarżony wyrok łączny Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt II K 170/21 i umorzyć postępowanie. Wykonaniu podlegał będzie natomiast wyrok łączny z dnia 8 marca 2021 r., sygn. V K 2015/20, zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. X Ka 544/21 (wykonanie tego wyroku nastąpiło zresztą w dniu 16 listopada 2021 r. – k. 13 akt Sądu Najwyższego), nie utracił on bowiem mocy na podstawie art. 575 § 1 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2021 r., II KK 419/20). W myśl przepisu art. 626 § 1 k.p.k., przy uwzględnieniu charakteru wydanego orzeczenia następczego, rozstrzygnięto o kosztach procesu w przedmiocie wyroku łącznego, w tym wydatkach postępowania kasacyjnego, obciążając nimi Skarb Państwa. Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. [as]