IV KK 312/23

WyrokIzba Karna2024-07-05

Skład orzekający: Antoni Bojańczyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Sąd Apelacyjny, uniewinniając oskarżonego od zarzutów popełnienia przestępstw, dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zasad oceny dowodów i prawidłowego wykorzystania zeznań świadka, które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku?
Ratio decidendi
Sąd Najwyższy oddalił kasację prokuratora, uznając ją za oczywiście bezzasadną. Stwierdzono, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił materiał dowodowy, w tym zeznania pokrzywdzonej, uwzględniając ich niespójności i brak potwierdzenia w innych dowodach. Sąd odwoławczy nie dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, a jego rozstrzygnięcie reformatoryjne było uzasadnione analizą całokształtu materiału dowodowego.
Stan faktyczny
Prokurator wniósł kasację na niekorzyść oskarżonego D.C. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który uniewinnił go od zarzutów popełnienia trzech przestępstw, w tym z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. Kasacja zarzucała Sądowi Apelacyjnemu rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i art. 186 § 1 k.p.k. poprzez włączenie do podstawy dowodowej zeznań świadka, który odmówił ich złożenia na rozprawie.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił kasację prokuratora jako oczywiście bezzasadną i obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

IV KK 312/23 POSTANOWIENIE Dnia 5 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2024 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.), sprawy D. C. oskarżonego z art. 197 § 1 k.k. i in., z powodu kasacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. II AKa 548/22, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 21 września 2022 r., sygn. II K 196/21, p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. [PGW] UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 21 września 2022 r., sygn. II K 196/21, oskarżony D.C. został uznany winnym popełnienia trzech występków, przy czym pierwszy z nich sąd zakwalifikował z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k. i IV KK 312/23 2 wymierzył oskarżonemu karę 11 miesięcy pozbawienia wolności, drugi zakwalifikował z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i wymierzył mu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności zobowiązując oskarżonego do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie, a trzeci zakwalifikował z art. 152 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i wymierzył karę 1 miesiąca ograniczenia wolności zobowiązując oskarżonego do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie. Na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 k.k. i art. 87 § 1 k.k. sąd ten połączył orzeczoną wobec oskarżonego karę pozbawienia wolności i kary ograniczenia wolności i wymierzył mu karę łączną 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił tytułem próby na okres 4 lat (art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 2 k.k.). Jednocześnie sąd zobowiązał oskarżonego do przeproszenia pokrzywdzonej J.C. (art. 72 § 1 pkt 2 k.k.), a w okresie próby oddał go pod dozór kuratora sądowego (art. 73 § 2 k.k.). Ponadto orzekł wobec oskarżonego środek zabezpieczający w postaci terapii (art. 93a § 1 pkt 2 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 2 k.k.), a także rozstrzygnął w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu, wydatków poniesionych przez obrońcę oraz kosztów postępowania. Po przeprowadzeniu kontroli apelacyjnej — zainicjowanej wniesieniem w sprawie środka odwoławczego przez prokuratora i obrońcę oskarżonego — Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. II AKa 548/22, zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że uniewinnił D.C. od zarzutów popełnienia czynów z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 189 § 1 k.k. i art. 11 § 1 k.k. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., z art. 207 § 1 k.k. w zw. art. 31 § 2 k.k. i z art. 152 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., opisanych w punktach od I do III aktu oskarżenia. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach został zaskarżony kasacją prokuratora w całości na niekorzyść oskarżonego D.C. We wniesionym środku zaskarżenia oskarżyciel publiczny, na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 1 k.p.k. zarzuciła orzeczeniu sądu drugiej instancji rażące naruszenie przepisów postępowania: IV KK 312/23 3 1. art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść wyroku, a polegało na tym, iż Sąd Apelacyjny w Katowicach orzekając na skutek rozpoznania apelacji obrońcy oskarżonego, dokonał samodzielnej, odmiennej od sądu pierwszej instancji, błędnej oceny tego samego materiału dowodowego i opierając rozstrzygnięcie reformatoryjne wyłącznie na odmówieniu zeznaniom pokrzywdzonej waloru wiarygodności, dokonując tej oceny z naruszeniem zasady swobodnej oceny to jest z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia, że tak oceniony materiał dowodowy jest niewystarczający do przypisania oskarżonemu zarzucanych mu przestępstw, a w konsekwencji do niezasadnego jego uniewinnienia, bez jednoczesnego przedstawienia własnych ustaleń wraz z przekonującą argumentacją potwierdzającą zajęte stanowisko, które to uchybienia doprowadziły do niezasadnego uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu przestępstw; 2. art. 186 § 1 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść wyroku polegające na włączeniu do podstawy dowodowej zeznań świadka D.C. złożonych w toku postępowania przygotowawczego, dotyczących przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k., który to świadek na rozprawie w dniu 11 maja 2022 r. odmówił złożenia zeznań, tym samym jego depozycje nie mogły służyć za dowód w sprawie. W konsekwencji autorka kasacji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja prokuratora jest bezzasadna i to w stopniu oczywistym. Taka ocena nadzwyczajnego środka zaskarżenia umożliwiła oddalenie go w trybie art. 535 § 3 k.p.k. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że nadzwyczajny środek zaskarżenia unormowany w przepisach Rozdziału 55 — Kasacja Kodeksu IV KK 312/23 4 postępowania karnego nie jest nakierowany na wywołanie i przeprowadzenie w procesie kolejnej kontroli o charakterze apelacyjnym (nie jest to postępowanie „trzecio-instancyjne”, którego celem miałoby być ponowne, „apelacyjne” weryfikowanie orzeczenia sądu pierwszej instancji). Kasacja i jej zarzuty mogą być skierowane wyłącznie przeciwko prawomocnemu orzeczeniu sądu ad quem (art. 519 k.p.k.), a zatem w nadzwyczajnym środku zaskarżenia — co do zasady — wolno „atakować” tylko te uchybienia, których dopuścił się sąd w trakcie postępowania odwoławczego. Uchybienia te muszą mieć — nadto — kwalifikowany charakter (muszą to być uchybienia dające się zakwalifikować jako „rażące naruszenia” w rozumieniu przepisu art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.), a ich zmaterializowanie się w postępowaniu odwoławczym (dla skuteczności kasacji) powinno prowadzić do ustalenia, że mogły one mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Trzeba ponadto wskazać, że zgodnie z od dawna ustabilizowaną praktyką orzeczniczą najwyższej instancji sądowej, podstawy kasacji nie może stanowić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, jako niemieszczący się w ramach podstaw kasacyjnych, o których mowa w przepisie art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k. Analiza treści zaskarżonego wyroku w sposób jednoznaczny dowodzi, że Sąd Apelacyjny w Katowicach nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania wskazanych w zarzucie kasacyjnym, tj. naruszenia art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. (pierwszy zarzut petitum kasacji). Skarżąca ⎯ konstruując taki zarzut i prezentując argumentację w uzasadnieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia ⎯prowadzi rozważania niejako obok argumentacji przedstawionej przez sąd ad quem i tego, co sąd ten ustalił w zakresie podstawy faktycznej swojego orzeczenia i z jakich to powodów uznał, że D.C. nie popełnił zarzucanych mu czynów. W nadzwyczajnym środku zaskarżenia atakuje się bezpośrednio dokonane w sprawie ustalenia faktycznewytykającwadliwe przyjęcie braku wyczerpania wszystkich znamion zarzucanych oskarżonemu przestępstw oraz wadliwe ustalenia faktyczne i ocenę materiału dowodowego. Już w samej treści tego zarzutu wskazuje się na to, że cyt.: IV KK 312/23 5 „Sąd Apelacyjny w Katowicach orzekając na skutek rozpoznania apelacji obrońcy oskarżonego, dokonał samodzielnej, odmiennej od sądu pierwszej instancji, błędnej oceny tego samego materiału dowodowego i opierając rozstrzygnięcie reformatoryjne wyłącznie na odmówieniu zeznaniom pokrzywdzonej waloru wiarygodności, dokonując tej oceny z naruszeniem zasady swobodnej oceny to jest z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia, że tak oceniony materiał dowodowy jest niewystarczający do przypisania oskarżonemu zarzucanych mu przestępstw, a w konsekwencji do niezasadnego jego uniewinnienia (…)”. Nietrafne jest wyrażone w kasacji zapatrywanie odnośnie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak też co do wskazania, że sąd odwoławczy oparł rozstrzygnięcie reformatoryjne wyłącznie na odmówieniu waloru wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonej, albowiem ⎯ jak wynika z treści uzasadnienia wyroku tego sądu (s. 2-6) ⎯ dyskredytując walor dowodowy zeznań pokrzywdzonej (wcześniej poddanych szczegółowej analizie) sąd zestawił je z innymi istotnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. W jego polu widzenia – wbrew twierdzeniom skarżącej – pozostawała zarówno opinia sądowo – psychologiczna dotycząca J.C. (k. 266), jak również dokumentacja w postaci Niebieskiej Karty czy protokół zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, a także zeznania pozostałych przesłuchanych w toku postępowania świadków, w tym pracowników MOPS. Nie sposób podzielić stanowiska, że sąd odniósł się do nich „w kontrze” do zeznań pokrzywdzonej J.C.: dokonano ich rzeczowej analizy i oceny w pełni korelującej z zasadą swobodnej oceny dowodów w zakresie każdego z zarzucanych oskarżonemu przestępstw. Czyniąc to sąd odwoławczy dostrzegł wskazywane przez skarżącą nieścisłości m. in. w istotnych z punktu widzenia przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k. zeznaniach brata oskarżonego M.C. (k. 65-66, k. 257), które zestawił z zeznaniami J.C. czy pozycją procesową wyżej wymienionego wskazując, że cyt.: „(…) zeznania M.C. (sąd pierwszej instancji – przyp. SN) uznał za niewiarygodne dlatego, że były sprzeczne z zeznaniami pokrzywdzonej i jako osoba najbliższa miał interes w składaniu korzystnych zeznań dla oskarżonego. Ten ostatni argument jest mało przekonywujący w sytuacji, w której opiera się IV KK 312/23 6 wyłącznie na domniemaniu, zaś przyjęcie, że niezgodność zeznań M.C. z wersją pokrzywdzonej jest wystarczającym argumentem do uznania ich za niewiarygodne, musiało być uwarunkowane niebudzącą wątpliwości wiarygodnością zeznań J.C. Sąd Okręgowy dał taki przymiot jej zeznaniom co do przebiegu zdarzeń w mieszkaniu przy ul. […] pomijając szereg dowodów, które tę wiarygodność podważały”. Czyniąc to spostrzeżenie sąd odwoławczy dokonał rzeczowej analizy zarówno zeznań świadka M.C., jak i zeznań drugiego brata oskarżonego D.C. (czego nie powinien czynić, o czym poniżej w uzasadnieniu w zakresie odnoszącym się do zarzutu z punktu drugiego petitum kasacji) oraz zeznań dzielnicowego M.N. (k. 33), treści protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (k. 1-2), opinii biegłej psycholog W.G. dotyczących J.C.(k. 93-95, k. 264-266), a także wszystkich zeznań pokrzywdzonej (k. 39-43, k. 242-245, 246 (nagranie), k. 261 (nagranie) złożonych w sprawie, słusznie konstatując, że sąd pierwszej instancji dostrzegł jedynie część nieścisłości w zeznaniach/wyjaśnieniach pokrzywdzonej konfrontując je z całokształtem okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, choć jest ich w nich więcej, co szczegółowo przedstawił na s. 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Skarżąca w kasacji wskazuje li tylko na nieścisłości, ale w zeznaniach brata oskarżonego M.C. zestawionych z zeznaniami pokrzywdzonej J.C., sugerując niedostrzeżenie przez sąd odwoławczy „zdolności percepcyjnych świadka” oraz kwestii „ewidentnego interesu świadka w tym, by składać zeznania zaprzeczające twierdzeniom pokrzywdzonej”. Jako przykład wskazuje okoliczność, że wprawdzie brat oskarżonego konsekwentnie podtrzymywał, że podczas spotkania w październiku 2020 r. do niczego między J.C. a jej mężem nie doszło (jego zdaniem), jednak wspomniał on, że wówczas małżonkowie C. kłócili się. Ponadto zeznał, że on i jego brat D.C. przebywali w pokoju, z którego nie widać korytarza, w którym miała miejsce kłótnia, zatem mógł nie być świadomym, że doszło do zdarzenia objętego zarzutem z punktu 1 wyroku, na co wpływ mógł mieć również stan upojenia alkoholowego i chęć złożenia zeznań korzystnych dla brata. Z takim stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić, gdy zauważy się, że świadek M.C. z racji przebywania w pokoju, z którego nie widać było korytarza, w którym miała miejsce IV KK 312/23 7 kłótnia, a nie przedmiotowe zdarzenie (gwałt), do którego ostatecznie miało dojść w łazience, mógł rzeczywiście nie widzieć kłócących się małżonków C., co nie wyklucza tego, że mógł ich słyszeć. Nie wyklucza tego również stan upojenia alkoholowego świadka, który to zgodnie z jego depozycjami wypił jedno piwo (k. 65v, k. 257), a zgodnie z zeznaniami pokrzywdzonej złożonymi do protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa świadek ten „(…) był trzeźwiejszy trochę i bardziej świadomy” (k. 2), zatem nie sposób uznać, aby tak niewielka ilość spożytego alkoholu miała wpływ na jego zdolności percepcyjne. O sugerowanym przez skarżącą braku świadomości świadka o inkryminowanym zdarzeniu w mieszkaniu przy ul. [...] nie może być mowy również w kontekście ostatniej z przytoczonych okoliczności, a mianowicie chęci złożenia przez świadka zeznań korzystnych dla brata, gdy zauważy się, że świadek za każdym razem zeznawał pod przysięgą (tak przed prokuratorem, jak i sądem pierwszej instancji został uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 k.k.) oraz za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu (art. 233 § 1a k.k.). Tym samym żadna z przedstawionych przez skarżącą okoliczności nie wskazuje na nieścisłości w zeznaniach świadka M.C., który nie potwierdził wersji pokrzywdzonej w zakresie gwałtu, jaki miał zostać na niej popełniony w październiku 2020 r. mieszkaniu przy ul. […] w C.. Szereg nieścisłości pojawiło się za to w zeznaniach/wyjaśnieniach pokrzywdzonej J.C., czego nie dostrzega skarżąca, zarzucając przy tym sądowi odwoławczemu nieuzasadnioną odmowę „przydania waloru wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonej z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego” i sugerując mu aby „[] uzupełnić zakres wiedzy informacjami z zakresu psychologii jako wiedzy specjalistycznej, gdyż zarówno pokrzywdzona jak i oskarżony mają deficyty umysłowe.” Wprawdzie skarżąca wskazuje, że „sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że między zeznaniami pokrzywdzonej występowały wyraźne i istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia różnice, pewne sprzeczności i brak podania chronologii zdarzeń”, jednak tłumaczy, że „[z] taką oceną zeznań J.C. nie sposób się zgodzić, gdyż ocena ta, jest po pierwsze błędna z uwagi na brak przekonujących i logicznych argumentów zgodnych z zasadami prawidłowego IV KK 312/23 8 rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a po drugie sąd nie przedstawił własnych ustaleń faktycznych mimo, że miał taki obowiązek wobec wydania wyroku reformatoryjnego.” Nie sposób przyznać rację skarżącej co do błędu w ocenie przez sąd odwoławczy zeznań J.C., który to sąd poddał drobiazgowej, wręcz detalicznej analizie wszystkie depozycje procesowe składane przez pokrzywdzoną, a mianowicie zarówno te pominięte przez sąd pierwszej instancji złożone do protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (k. 1-2), jak i te złożone w postępowaniu przygotowawczym w dniu 2 kwietnia 2021 r. (k. 39-43) i na posiedzeniu w dniu 25 kwietnia 2022 r. (k. 242-245, nagranie k. 246), przedstawiając przekonującą i logiczną argumentację zgodną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Nie chcąc powtarzać całości tej argumentacji za sądem odwoławczym wystarczy wskazać na nieścisłości, różnice w zeznaniach pokrzywdzonej dotyczące zdarzenia z października 2020 r. w mieszkaniu przy ul. […] w C. (czyn z pkt. 1 wyroku), gdzie w protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (k. 1-2) J.C. opisując przebieg zdarzeń wskazuje, że oskarżony D.C. najpierw ją obmacywał w kuchni, a gdy z niej wyszła złapał ją za ramię i rzucił w kierunku drzwi wejściowych mieszkania, a następnie siłą wprowadził do łazienki i zaczął rozbierać. W jej relacji – jak słusznie zauważa sąd odwoławczy – nie ma jednak mowy o innym zachowaniu o charakterze seksualnym oskarżonego zaś kończąc sekwencję opisu tych zdarzeń J.C. nadmieniła, że cyt.: „w trakcie sytuacji z ul. [...] nie doszło do stosunku między nią a D.”. W zeznaniach pokrzywdzonej złożonych w postępowaniu przygotowawczym w dniu 2 kwietnia 2021 r. (k. 39-43) i w postępowaniu sądowym na posiedzeniu w dniu 25 kwietnia 2022 r. (k. 242-245, nagranie k. 246) poza stwierdzeniem J.C., że została wtedy w mieszkaniu zgwałcona w łazience po ściągnięciu spodni i majtek, brak elementów wspólnych opisu tego zdarzenia, a to z uwagi na chaotyczność wypowiedzi pokrzywdzonej. Jak trafnie wskazał sąd odwoławczy, a co znajduje pełne potwierdzenie w protokołach ww. zeznań, w pierwszych z nich gwałt miało poprzedzać duszenie J.C. w mieszkaniu i w korytarzu, rzucanie jej o drzwi drewniane. W łazience oskarżony miał ściągnąć jej spodnie i majtki, docisnąć do wanny i do pralki. Później (po 20 min. od gwałtu) w pokoju przyłożył jej nóż do szyi (zeznania k. 39-43). Na IV KK 312/23 9 posiedzeniu w dniu 25 kwietnia 2022 r. pokrzywdzona najpierw podała, że w mieszkaniu były dwie próby zgwałcenia, w dalszej części zeznań, że trzy. Najpierw oskarżony zaciągnął ją do łazienki, ale się uwolniła. Za drugim razem ją szarpał i przycisnął drzwiami i półką, uderzył pięścią w brzuch. Zgwałcił ją za trzecim razem po wciągnięciu do łazienki oraz ściągnięciu spodni i majtek. Stosunek był dopochwowy, na stojąco. Dopiero po odczytaniu zeznań z postępowania przygotowawczego (protokoły: k. 1-2 i k. 39-43) z uwagi na rozbieżności J.C. stwierdziła, że mąż groził jej nożem, ale nie pamiętała czy było to przed czy po gwałcie. Przyłożył jej nóż do szyi w dużym pokoju i widzieli to jego bracia (zeznania k. 244). Już tylko zestawienie rozbieżności w ww. zeznaniach z rozbieżnościami dostrzeżonymi przez sąd pierwszej instancji w zakresie dotyczącym ilości spożytego alkoholu i pojawienia się w mieszkaniu pracownika socjalnego J.J. czy zażywania amfetaminy przez oskarżonego wraz z braćmi, pozwala uznać zeznania pokrzywdzonej za niespójne, niekonsekwentne i niewiarygodne. Zeznania te zestawione z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, szczegółowo przeanalizowanym i ocenionym przez sąd odwoławczym, bez wątpienia nie mogły stać się samodzielną podstawą ustaleń faktycznych, jak przyjął sąd pierwszej instancji. Dostrzeżonych w tych zeznaniach sprzeczności nie podobna też tłumaczyć – jak sugeruje skarżąca – „nieco odmiennymi czynnikami ocennymi z uwagi na okoliczność zasadniczą, taką, że świadek ten ma stwierdzone upośledzenie umysłowe” czy okolicznością składania zeznań przez pokrzywdzoną w trakcie ciąży (s. 7-8 uzasadnienia kasacji). Sąd Apelacyjny w Poznaniu – wbrew twierdzeniom skarżącej – miał na uwadze opinie sądowo-psychologiczne wydane przez biegłego sadowego z zakresu psychologii W.G. z dnia 16 kwietnia 2021 r. (k. 93-95) i z dnia 17 maja 2022 r. (k. 264-266), w których rozpoznano u pokrzywdzonej deficyt umysłowy odpowiadający upośledzeniu umysłowemu w lekkim stopniu czy brak skłonności do konfabulacji, gdyż osoby upośledzone umysłowo nie są w stanie z uwagi na deficyty poznawcze zmyślać szczegółowo zdarzeń i w sposób konsekwentny podtrzymywać je w dłuższym czasie. Okoliczności te jednak nie tłumaczą wskazanych, istotnych rozbieżności w zeznaniach J.C.. Zeznania te, co należy stanowczo podkreślić, nie znajdują potwierdzenia w żadnym innym bezpośrednim czy pośrednim dowodzie. W tej IV KK 312/23 10 sytuacji stwierdzone u pokrzywdzonej upośledzenie umysłowe w lekkim stopniu, ciąża (przebiegająca bez żadnych problemów zdrowotnych tak u matki, jak i dziecka), brak skłonności do konfabulacji czy też emocje związane z przesłuchaniem przed sądem, nie stanowią okoliczności nakazujących odmienną ⎯ od dokonanej przez sąd odwoławczy ⎯ ocenę zeznań pokrzywdzonej. Słusznie zatem przyjął sąd odwoławczy, że sprzeczności w zeznaniach pokrzywdzonej powyższe „[ni]e zwalniały […] sądu meriti od oceny tego materiału dowodowego i dokonania stanowczych ustaleń w sprawie, co było warunkiem skazania oskarżonego”. Skoro sąd meriti prawidłowo tego obowiązku nie wykonał, a sąd ad quem ⎯ dokonując ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego respektującej wymogi wskazane w przepisie art. 7 k.p.k. i uwzględniającej wymogi z art. 410 k.p.k. ⎯ nie podzielił stanowiska co do wiarygodności zeznań pokrzywdzonej J.C., w zakresie wszystkich zarzucanych oskarżonemu czynów zabronionych, bowiem żaden inny bezpośredni czy pośredni dowód w sprawie ich nie potwierdził, to jedyną słuszną decyzją było uniewinnienie oskarżonego od ich popełnienia. Wbrew wszelkim sugestiom skarżącej, sąd odwoławczy szczegółowo przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy w odniesieniu do każdego z zarzucanych oskarżonemu czynów, w tym wszystkie (a nie wybrane) zeznania pokrzywdzonej złożone na każdym etapie postępowania karnego, kompletną (a nie fragmenty) opinii biegłej psycholog W.G., a także wszystkie zeznania świadków pośrednich zaś dokonując ich oceny w żadnej mierze nie kierował się – jak sugeruje skarżąca - „typowymi a nawet ‘szablonowymi’ przesłankami, które są uniwersalne do dokonania całościowej oceny zeznań świadków pod kątem ich prawdziwości oraz wiarygodności”, o czym dobitnie przekonuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jak wskazano już wyżej, sformułowany zarzut w istocie stanowi polemikę z ustaleniami faktycznymi, poczynionymi przez sąd odwoławczy, który uniewinnił D.C. od popełnienia zarzucanych mu czynów.. W kasacji pominięto argumentację, którą kierował się sąd odwoławczy, wydając wyrok reformatoryjny w tym zakresie. W uzasadnieniu tegoż wyroku (s. 2-6) zostało zaś drobiazgowo wskazane, że w sprawie nie doszło do realizacji znamion zarówno czynu zabronionego z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k., jak i czynu IV KK 312/23 11 zabronionego z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz czynu z art. 152 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., gdyż z akt sprawy nie wynika, aby oskarżony dopuścił się wskazanych czynów, a ponadto sąd okręgowy nie poczynił ustaleń, które prowadziłyby do takiego przekonania. Wskazywane przez skarżącą poszczególne dowody niczego w tym zakresie nie zmieniają, co czyni pierwszy zarzut petitum kasacji całkowicie bezzasadny. Także drugi zarzut z petitum kasacji okazał się bezzasadny. Podnosząc go, skarżąca próbowała dowieść, że sąd odwoławczy dopuścił się obrazy przepisu postępowania, mającej wpływ na treść wyroku, tj. art. 186 § 1 k.p.k. poprzez włączenie do podstawy dowodowej zeznań świadka D.C. złożonych w toku postępowania przygotowawczego, dotyczących przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k., mimo, iż świadek na rozprawie w dniu 11 maja 2022 r. odmówił złożenia zeznań, tym samym jego depozycje nie mogły służyć za dowód w sprawie. Rację ma skarżąca w tym zakresie, w którym w nadzwyczajnym środku zaskarżenia dostrzega okoliczność, iż sąd odwoławczy odnosząc się do ww. przestępstwa stwierdził, że bracia oskarżonego, tj. M.C. i D.C. nie potwierdzili wersji pokrzywdzonej w zakresie gwałtu (w październiku 2020 r. w mieszkaniu przy ul. [...] w C.). D.C. na rozprawie w dniu 11 maja 2022 r. oświadczył jednak, że odmawia składania zeznań. W konsekwencji jego zeznania nie mogły służyć jako dowód w sprawie, dlatego Sąd Okręgowy w Częstochowie słusznie nie wziął ich pod uwagę. Sąd odwoławczy jednak nie dostrzegł tej okoliczności i odniósł się do tych zeznań, co jednak nie miało istotnego wpływu na treść wyroku tego sądu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, z punktu widzenia oceny dowodów przeprowadzonej przez sąd ad quem, która ostatecznie doprowadziła instancję odwoławczą do wydania rozstrzygnięcia uniewinniającego oskarżonego, zeznania złożone przez świadka D.C. miały wybitnie drugorzędne znaczenie. Nie negując tego, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Katowicach, którym D.C. został uniewinniony kwestia zeznań złożonych przez D.C. rzeczywiście się pojawia, to jednak orzeczenie reformatoryjne zostało oparte na drobiazgowej, detalicznej analizie depozycji procesowych składanych przez pokrzywdzoną, i to właśnie dostrzeżone w tych zeznaniach niekonsekwencje i niespójności miały pierwszoplanowe IV KK 312/23 12 znaczenie i finalnie stały się podstawą dla sądu odwoławczego do dokonania oceny zeznań pokrzywdzonej J.C. jako niewiarygodnych (były li tylko jednym z dowodów i to dotyczącym wyłącznie jednego z zarzucanych oskarżonemu czynów, dowód ten miał zresztą ⎯ jak powiedziano ⎯ znaczenie czysto subsydiarne), a jako takie nie doprowadziły do uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k.k. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, nie sposób zatem podzielić również tego zarzutu skarżącej. W tym stanie sprawy nie znajdując powodów do uznania zasadności kasacji prokuratora, należało ją oddalić jako oczywiście bezzasadną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 i 3 k.p.k. [ał]

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 535 § 3 KPKart. 197 § 1 KKart. 189 § 1 KKart. 11 § 2 KKart. 12 § 1 KKart. 31 § 2 KKart. 207 § 1 KKart. 152 § 2 KKart. 85 § 1 KKart. 86 § 1 KKart. 87 § 1 KKart. 69 § 1 KK

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 27.07.2026. · PDF źródłowy