IV KK 572/19

Sygn. akt IV KK 572/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Michał Laskowski (sprawozdawca) Protokolant Małgorzata Gierczak w sprawie D. G. oskarżonego z art. 107 § 1 k.k.s. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 lutego 2020 r., kasacji na niekorzyść wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w C. od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt VII Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 10 sierpnia 2018 r., sygn. akt II K (…) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE D. G. został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 10 sierpnia 2018 r., sygn. akt II K (...), za to, że w ramach prowadzonej działalności 2 gospodarczej „N.” D. G. z siedzibą w W., w okresie po dniu 13.11.2015 r. do 24.11.2015 r., urządzał w lokalu Restauracja „C.” w D. w celach komercyjnych gry zawierające element losowości o wygrane rzeczowe i pieniężne, wykorzystując do tego celu automat do gier o nazwie S. nr (…) typu wideo - multigame, wbrew przepisom art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 w zw. z art. 2, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 23 i art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, czyli za przestępstwo skarbowe określone w art.107 § 1 k.k.s. Otrzymał za to karę grzywny w liczbie 120 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 zł. Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył w drodze apelacji jego obrońca, zarzucając orzeczeniu Sądu I instancji: 1) obrazę przepisów prawa materialnego: a) art. 10 § 1 k.k.s. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że oskarżony popełnił zarzucane mu czyny umyślnie, podczas gdy pozostawał on w błędzie co do znamion czynu zabronionego, tj. działania wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych; b) art. 10 § 3 k.k.s. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że oskarżony dysponował wyższą niż przeciętna wiedzą i znajomością przepisów prawnych, regulujących kwestie urządzania gier na automatach, podczas gdy oskarżony miał wszelkie podstawy, w postaci prywatnych opinii, orzeczeń sądów powszechnych zapadłych w jego sprawach czy wreszcie orzeczeń Sądu Najwyższego i TSUE, aby uznać, że urządzanie gier na automatach nie jest bezprawne, a w oparciu o okres objęty czynami jest taki model funkcjonowania oskarżonego; c) art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż którykolwiek z tych czynów wyczerpuje znamiona przestępstwa skarbowego podczas gdy zarzucane czy zostały popełnione w błędzie; d) art. 28 § 1 k.k., poprzez jego niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy w sytuacji gdy oskarżony pozostawał w usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego; e) art. 29 k.k., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy oskarżony działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę, ponieważ w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu 3 istniała inna linia orzecznicza dotycząca art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, która zmieniła się dopiero po wydaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. uchwały Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 17/16, co skutkować powinno uznaniem przez Sąd I instancji, iż czyn popełniony przez oskarżonego został popełniony w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, a zatem należało uznać go za niewinnego; f) art. 30 zd. 1 k.k., poprzez jego niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy w sytuacji gdy oskarżony pozostawał w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności w sytuacji znacznych rozbieżności w orzecznictwie sądów krajowych i międzynarodowych i sprzeczności komunikatów organów krajowych; g) art. 6 i 14 ustawy o grach hazardowych poprzez błędne uznanie, iż działalność oskarżonego była działalnością koncesjonowaną, podczas gdy w myśl wskazanej ustawy koncesje na prowadzenie tego typu działalności wymaga się jedynie od „kasyn gry”, a działalność oskarżonego była prowadzona w lokalu poza kasynem gry, a wobec czego oskarżony nie był zobligowany do posiadania tego typu uprawnień; i, niezależnie od powyższego, nawet przy przyjęciu winy oskarżonego, czemu obrona konsekwentnie zaprzecza; 1) obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia: a) art. 7 k.p.k. poprzez nieprawidłową ocenę dowodów i pominięcie, że czyny zarzucone oskarżonemu zostały popełnione przed wydaniem wyroku TSUE z 13 października 2016 r. C-303/15 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I KZP 17/16, co winno skutkować uniewinnieniem oskarżonego; b) art. 5 § 2 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie mając na uwadze datę popełnienia czynów zarzucanych oskarżonemu a późniejszy wyrok TSUE z 13 października 2015r. w sprawie C-303/15 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I KZP 17/16; c) art. 410, 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. polegającą na oparciu wyroku jedynie o część zgromadzonego materiału dowodowego, braku dysponowania dowodem potwierdzającym iż oskarżony wstawił urządzenia do lokalu, co doprowadziło do niesłusznego uznania oskarżonego za winnego przypisanego mu czynu. 4 Na tej podstawie obrońca oskarżonego wniósł o : - dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z szeregu dokumentów - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego i zasądzenie na jego rzecz kosztów obrony; - ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w M. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów obrony za obie instancje. Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt VII Ka (…), zmienił wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że uniewinnił D. G. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Od powyższego orzeczenia złożył kasację Prokurator Okręgowy w C., zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego, to jest art. 10 § 4 k.k.s., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na wyrażeniu przez Sąd Okręgowy w C. błędnego poglądu prawnego, że do przyjęcia po stronie oskarżonego usprawiedliwionej nieświadomości karalności przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 k.k.s. wystarczające jest wystąpienie rozbieżności interpretacyjnych w orzecznictwie i doktrynie oraz niejasność przepisów, wypełniających blankietową normę art. 107 § 1 k.k.s., co doprowadziło Sąd odwoławczy do uznania, że oskarżony nie miał świadomości karalności swojego zachowania i w związku z tym nie można mu przypisać winy i w konsekwencji do uniewinnienia oskarżonego D. G. od popełnienia zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa interpretacja art. 10 § 4 k.k.s. prowadzi do wniosku, że wyłączenie odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe jest możliwe tylko w przypadku stwierdzenia po stronie oskarżonego usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynu, rozumianej jako rozbieżność między rzeczywistością a jej odbiciem w świadomości oskarżonego, a taka okoliczność nie zaistniała, gdyż zachowanie oskarżonego było następstwem dokonania przezeń świadomego wyboru najkorzystniejszej interpretacji wskazanych przepisów, z pominięciem literalnego ich brzmienia, co wskazuje na to, że oskarżony co najmniej godził się na popełnienie przestępstwa skarbowego świadomie kalkulując ryzyko odpowiedzialności karnej i z góry podejmując kroki do zabezpieczenia przed odpowiedzialnością karną. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie 5 zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Okręgowego w C. słusznie kwestionuje prawidłowość uniewinnienia przez Sąd II instancji D. G. od zarzucanego mu czynu w oparciu o uznanie iż działał on w usprawiedliwionym błędzie co do karalności czynu, a więc w warunkach art. 10 § 4 k.k.s. Badając stan świadomości karalności oskarżonego, w kontekście zasadności stosowania normy z art. 10 § 4 k.k.s. - trzeba brać pod uwagę osobiste właściwości oskarżonego – w tym wiedzę osoby prowadzącej działalność gospodarczą. W odniesieniu do przedsiębiorców, należy stosować podwyższony standard wymagań co do znajomości przepisów prawa karnego skarbowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt III KK 22/18). Oskarżony D. G. należy do grona osób, które ze względu na przedmiot działalności zawodowej powinny wykazywać się szczególną orientacją odnośnie regulacji prawnych dotyczących gier hazardowych. Z tego względu trudno jest podzielić pogląd Sądu odwoławczego, że oskarżony pozostawał w usprawiedliwionym błędzie co do karalności czynu. Szczególnie w sytuacji, gdy doskonale wiedział o rozbieżnościach w linii orzeczniczej. „Istnienie w świadomości sprawcy wątpliwości co do charakteru norm określonych w art. 6 i art. 14 u.g.h. to nic innego jak fakt uświadamiania sobie niepewności co do rzeczywistości prawnej, gdy tymczasem błąd co do prawa (art. 10 § 4 k.k.s.) to przecież mylne przekonanie (pewność) o istniejącym stanie prawnym” (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt III KK 22/18). Brak stanowczego stanowiska polskich sądów co do oceny legalności prowadzenia działalności, polegającej na prowadzeniu gier hazardowych przed 2016 r., nie stanowi postawy do uznania, że oskarżony działał w warunkach błędu, w sytuacji, gdy miał on świadomość istniejących różnic w ocenie prawnej prowadzonych przez niego działań. Tym samym ocenę Sądu Okręgowego w tym przedmiocie należy uznać za błędną, a zapadłe na jej podstawie orzeczenie za wadliwe. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. 6