IV KK 707/21

Sygn. akt IV KK 707/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jacek Błaszczyk SSN Włodzimierz Wróbel Protokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie R. K., skazanego za czyn z art. 178a § 1 k.k.i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 20 kwietnia 2022 r. kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt XI K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuję sprawę Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania; 2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 17 stycznia 2019 r. w sprawie o sygn. akt XI K (…), uznał R. K. za winnego tego, że w dniu 28 września 2018 r. w miejscowości W. woj. (...) na ul. S. prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny w postaci motoroweru marki K. (…) o nr rej. (…) będąc w stanie nietrzeźwości, gdzie I badanie Alcosensorem wykazało 0,86 mg/1, II badanie Alcotestem wykazało 0,81 2 mg/1, III badanie Alcotestem wykazało 0,87 mg/1, IV badanie Alcotestem wykazało 0,89 mg/1 zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, przy czym czynu tego dopuścił się będąc wcześniej prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C., sygn. akt XIII K (…), z dnia 30 października 2007 r. oraz będąc wcześniej prawomocnie skazanym za spowodowanie wypadku drogowego będąc w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C., sygn. akt III K (…), z dnia 8 stycznia 2008 r. tj. czynu z art. 178a § 1 k.k. i art. 178 § a § 4 i za to na mocy art. 178a § 4 k.k. skazał go na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności. Na mocy art. 42 § 3 k.k. i art. 43 § 2 i 2a k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio. Na mocy art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu P. świadczenie pieniężne w kwocie 10.000 zł. Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy w C. postanowieniem z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt III Kow (...), na podstawie art. 431a § 1 i § 2 k.k.w. udzielił skazanemu R. K. zezwolenia na odbycie kary 7 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyżej wymienionym wyrokiem poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (k. 79-80 akt o sygn. XI K (…)). Wyrok Sądu Rejonowego w C. został zaskarżony na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. kasacją przez Prokuratora Generalnego, który zaskarżył go w całości na korzyść oskarżonego R. K. i zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 178a § 4 k.k. i art. 76 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2015 r.), poprzez błędne przyjęcie, że oskarżony R. K. w dniu 28 września 2018 r., kierując po drodze publicznej motorowerem marki K. (…) o nr rej. (…) w stanie nietrzeźwości, dopuścił się tego czynu będąc wcześniej prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 października 2007 r. o sygn. akt XIII K (…) oraz za spowodowanie wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 3 stycznia 2008 r. o sygn. akt III K (…), podczas gdy skazania te uległy zatarciu z mocy prawa i w dniu popełnienia przypisanego czynu oskarżony nie był osobą prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, ani za przestępstwo z art. 177 § 1 k.k. popełnione w stanie nietrzeźwości, jak również zarzucanego czynu nie dopuścił się w dacie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, a tym samym prawidłowa subsumpcja winna skutkować przypisaniem mu sprawstwa występku jedynie z art. 178a § 1 k.k. W związku z tym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 178a § 4 k.k., okolicznością umożliwiającą wymierzenie surowszej sankcji karnej jest wcześniejsze prawomocne skazanie sprawcy za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, tj. w warunkach art. 178a § 1 k.k. lub za przestępstwo z art. 173 k.k., art. 174 k.k., art. 177 k.k. lub art. 355 § 2 k.k. popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Ponadto do takich okoliczności należy dopuszczenie się przestępstwa opisanego w art. 178a § 4 k.k. w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. W świetle poglądów zarówno doktryny, jak i orzecznictwa sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego przesłanką surowszej kwalifikacji czynu z art. 178a § 4 k.k. jest stwierdzenie, że prawomocne skazanie sprawcy za opisane przestępstwo nie uległo zatarciu w dacie wyrokowania (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 kwietnia 2016 r., III KK 427/15, LEX nr 2015138; z dnia 29 czerwca 2017 r., IV KK 221/17, LEX nr 2312033). Przeszkodą do przyjęcia wobec sprawcy, któremu zarzucono prowadzenie w stanie nietrzeźwości pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym surowszej odpowiedzialności karnej z art. 178a § 4 k.k. jest zatem fakt zatarcia z mocy prawa wcześniejszego prawomocnego 4 skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 k.k. lub wymienione w art. 178a § 4 k.k., zaistniały w dacie wyrokowania co do popełnienia czynu określonego w art. 178a § 1 k.k., również wtedy, gdy do popełnienia tego czynu doszło przed upływem okresu niezbędnego do zatarcia wcześniejszego skazania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2018 r. III KK 36/18, Prok. i Pr.-wkł. 2018/7-8/4, KZS 2018/9/9). Jak wynika z lektury akt niniejszej sprawy, w opisie zarzuconego i przypisanego oskarżonemu R. K. czynu z art. 178a § 1 k.k. i art. 178a § 4 k.k., wskazano wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 października 2007 r., o sygn. akt XIII K (…), na mocy którego R. K. został skazany za czyn kwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat, orzeczono wobec niego karę grzywny w wysokości 60 stawek dziennych po 15 złotych oraz zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, nadto orzeczono o podaniu wyroku do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie informacji o wyroku na stronie internetowej KWP w K. przez okres 3 miesięcy (k. 38 akt o sygn. XIII K (…)). Odpis powyższego wyroku był w dyspozycji Sądu Rejonowego w C. procedującego w niniejszej sprawie (k. 13-14 akt o sygn. akt XI K (…)). Wyrok Sądu Rejonowego w C., o sygn. akt XIII K (…), uprawomocnił się w dniu 7 listopada 2007 r. (k. 39 akt o sygn. XIII K (…)). W okresie biegu próby w dniu 7 listopada 2010 r. został wykonany wobec skazanego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (k. 50 akt o sygn. XIII K (…)), w dniu 13 września 2011 r. wykonano karę grzywny (k. 61 akt windykacyjnych o sygn. XIII K (…) oraz karta dłużnika). Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt XIII K (…), Ko (…), na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. umorzył postępowanie wykonawcze w przedmiocie zastępczej kary pozbawienia wolności w stosunku do R. K. skazanego wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 października 2007 r. z uwagi na uregulowanie przez skazanego należności sądowych wynikających z powyższego wyroku (k. 66 akt windykacyjnych o sygn. XIII K (…)). Kara 5 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w C. o sygn. akt XIII K (…) nie została zarządzona do wykonania, a 5 okres 3 lat próby oraz dalszych 6 miesięcy upłynął w dniu 7 maja 2011 r. natomiast grzywnę wykonano z datą 13 września 2011 r. (k. 108 akt o sygn. XI K (…)). Także w kolejnej sprawie powołanej w opisie czynu przypisanego oskarżonemu, zakończonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 stycznia 2008 r., o sygn. akt III K (...), R. K. został skazany za czyn kwalifikowany z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k. na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat, nadto orzeczono wobec niego karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł oraz zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerowych na okres 6 lat, zobowiązano oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu oraz orzeczono wobec niego nawiązkę w kwocie 200 złotych na rzecz Stowarzyszenia Pomocy Poszkodowanym w Wypadkach Kolizjach Drogowych i Na Skutek Błędów Lekarskich „W.” w K. (k. 158 akt o sygn. III K (…)). Sąd Rejonowy w C. procedujący w niniejszej sprawie dysponował odpisem powyższego wyroku (k. 11 akt o sygn. XI K (…)). Wyrok Sądu Rejonowego w C., o sygn. akt III K (…), uprawomocnił się w dniu 16 stycznia 2008 r. (k. 159 akt o sygn. III K (…)). W okresie biegu próby w dniu 28 marca 2011 r. została wykonana kara grzywny (k. 81-82 akt windykacyjnych w sprawie III K (…)), natomiast w dniu 8 czerwca 2012 r. została uiszczona nawiązka (k. 192 akt o sygn. III K (..)). Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt III K (…), Ko (…), na podstawie art. 75 § 2 k.k. a contrario nie zarządził wobec R. K. wykonania kary 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 stycznia 2008 r., w sprawie III K (…), argumentując, iż zachowanie skazanego w okresie próby nie naruszyło porządku prawnego. Skazany w dniu 8 czerwca 2012 r. uiścił orzeczoną w wyroku nawiązkę, uiścił także karę grzywny i koszty postępowania (k. 193-194 akt o sygn. III K (…)). Kara 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w C. o sygn. akt III K (…) nie została zarządzona do wykonania - okres 5 lat próby oraz dalszych 6 miesięcy upłynął w dniu 16 lipca 2013 r. (k. 109 akt o sygn. XI K (…)). Natomiast środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerowych został wykonany z dniem 16 stycznia 2014 6 r. (k. 175 akt o sygn. III K (…)). Wskazać należy, iż konfiguracja temporalna w niniejszej sprawie uzasadnia zastosowanie przepisów normujących instytucję zatarcia skazania obwiązujących przed dniem 1 lipca 2015 r. Do daty wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396), przepis art. 76 § 1 k.k. stanowił lex specialis w stosunku do art. 108 k.k. W dacie popełnienia przez skazanego obu czynów zabronionych przypisanych mu wyrokami Sądu Rejonowego w C. o sygn. akt XIII K (…) oraz III K (…), treść art. 76 k.k. brzmiała następująco: „1. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. § 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania; nie dotyczy to środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5”. Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396) wprowadziła z dniem 1 lipca 2015 r. następującą treść przepisu art. 76 k.k.: „1. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresy próby. W wypadku, o którym mowa w art. 75a, zatarcie skazania następuje z upływem okresów przewidzianych w art. 107 § 4 i 4a. Przepis art. 108 stosuje się. § 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem, albo przedawnieniem ich wykonania”. Natomiast ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 437) z dniem 15 kwietnia 2015 r. nadała następujące brzmienie przepisowi art. 76 k.k.: 1. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. § 1a. W wypadku, o którym mowa w art. 75a, zatarcie skazania następuje z upływem okresów przewidzianych w art. 107 § 4 i 4a. § 1b. W wypadkach, o których mowa w § 1 i 1a, przepis art. 108 stosuje się. § 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek, środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie może 7 nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego Przepis art. 108 k.k. (dodany do art. 76 k.k. na mocy ustawy nowelizującej) ustanawia zasadę jednoczesności zatarcia wszystkich skazań, która wchodzi w grę w przypadku, gdy sprawcę skazano za dwa przestępstwa niepozostające w zbiegu lub ich większą liczbę (chodzi o rzeczywisty, a nie pomijalny zbieg przestępstw), jak również w sytuacji, gdy sprawca w czasie biegu okresu koniecznego do zatarcia skazania, ponownie popełnia przestępstwo. W takiej sytuacji dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Rozstrzygając, czy przepis art. 108 k.k. znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie, należy mieć na uwadze treść przepisów intertemporalnych, a w szczególności art. 21 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z przepisem art. 21 cyt. ustawy z dnia 20 lutego 2015 r., do skazań prawomocnymi wyrokami wydanymi przed dniem wejścia w życie przepisów tejże ustawy, w sytuacji, gdy okres zatarcia skazania upłynął przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów, stosuje się przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie nowelizacji, a więc w wersji obowiązującej do dnia 30 czerwca 2015 r. W doktrynie przyjmuje się, iż art. 21 cytowanej ustawy zawiera regułę kolizyjną dotyczącą sposobu ustalania zatarcia skazania wyrokiem wydanym przed dniem 1 lipca 2015 r. Przyjęto w tym zakresie klasyczny model stosowania ustawy nowej, chyba, że na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów doszłoby już do skutku w postaci zatarcia skazania przed dniem 1 lipca 2015 r. (por. Włodzimierz Wróbel [red], Reguły dotyczące okresów zatarcia skazania i przedawnienia karalności [art. 21 u.n.]. Nowelizacja prawa karnego 2015, LEX; Jarosław Majewski, Komentarz do art. 21 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, LEX). Jak wskazał Sąd Najwyższy, jeśli nie doszło do zarządzenia wykonania kary, a sprawca czy to w okresie próby, czy też w czasie kolejnych 6 miesięcy popełnił ponownie przestępstwo, to fakt ten nie stał na przeszkodzie zatarciu skazania. Warunkiem oceny odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 178a § 4 k.k. jest dokonanie poprawnej analizy uprzedniej jego karalności w zakresie typów wskazanych w tym przepisie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 8 r., VKK 517/17, Prok. iPr.-wkł. 2018/6/3, KZS 2018/7-8/22). Nadmienić trzeba, iż do przyjęcia wspomnianej surowszej odpowiedzialności nie stanowi przeszkody zatarcie w dacie wyrokowania skazania, którego częścią było orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jeżeli będący przedmiotem osądu czyn został popełniony w okresie obowiązywania tego zakazu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2019 r., V KK 364/18, LEX nr 2744141), która to sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Skazania R. K. opisanymi powyżej wyrokami Sądu Rejonowego w C., o sygn. akt XIII K (…) oraz III K (…), uległy już zatarciu przed dokonaniem nowelizacji przepisu art. 76 k.k. i wskazaniem w jego treści na brzmienie przepisu art. 108 k.k. Wbrew temu, co przyjął Sąd Rejonowy w C. w wyroku z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt XI K (…), opisane wyżej skazania uległy zatarciu, w przypadku wyroku z dnia 30 października 2007 r. o sygn. akt XIII K (…) - w terminie 6 miesięcy od daty zakończenia okresu próby oraz z datą wykonania kary grzywny, natomiast w przypadku wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., o sygn. akt III K (…), w terminie 6 miesięcy od daty zakończenia okresu próby oraz z upływem daty wykonania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerowych. W okresie próby i w ciągu dalszych 6 miesięcy nie zarządzono bowiem wykonania warunkowo zawieszonych powyższymi wyrokami kar pozbawienia wolności, a nadto nie mogło w tych sprawach dojść do zatarcia skazania przed upływem okresu, na jaki orzeczono wobec R. K. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i rowerowych, tudzież przed wykonaniem grzywny. Zatarcie skazania następuje bowiem z dniem wykonania takiego środka oraz grzywny (art. 76 § 2 k.k.). Wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 października 2007 r., o sygn. akt XIII K (…), uległ zatem zatarciu z mocy prawa w dniu 13 września 2011 r. (k. 108 akt o sygn. XI K (…)). Wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 stycznia 2008 r. o sygn. akt III K (…) - uległ natomiast zatarciu z mocy prawa w dniu 16 stycznia 2014 r. (k. 109 akt o sygn. XI K (…)). Treść art. 76 § 1 k.k. stanowiąca, że skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z 9 upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby oraz fakt, że wspomniane wyroki uprawomocniły się w dniach: 7 listopada 2007 r. (XIII K (…)) i 16 stycznia 2008 r. (III K (…)), nakazywały Sądowi meriti rozważenie - przy braku danych wskazujących, że doszło do zarządzenia wykonania kary - czy oskarżony rzeczywiście może być uważany za osobę, jak to stanowi art. 178a § 4 k.k., wcześniej prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości. Z przedstawionych faktów wynika jednoznacznie, że R. K. zarówno w dacie popełnienia przypisanego mu przestępstwa, jak i w dacie wyrokowania nie był osobą prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Błędnie zatem w niniejszej sprawie przyjęto, że oskarżony R. K. w dniu 28 września 2018 r. prowadził w stanie nietrzeźwości pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, będąc wcześniej prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C., o sygn. akt XIII K (…), z dnia 30 października 2007 r. oraz za spowodowanie wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w C., w sprawie o sygn. akt III K (…), z dnia 8 stycznia 2008 r. w sytuacji gdy skazania te uległy zatarciu z mocy prawa i w dacie popełnienia przypisanego czynu oskarżony nie był osobą prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, jak również nie dopuścił się tego czynu w dacie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, a tym samym prawidłowa subsumpcja winna skutkować przypisaniem mu sprawstwa występku jedynie z art. 178a § 1 k.k. Opisane uchybienie miało istotny, niekorzystny dla oskarżonego wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w związku ze skazaniem go za typ kwalifikowany, skutkujący surowszą odpowiedzialnością karną. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.