IV KK 709/18

Sygn. akt IV KK 709/18 POSTANOWIENIE Dnia 29 października 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Piotr Mirek SSN Marek Pietruszyński Protokolant Małgorzata Gierczak po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 29 października 2019 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. sprawy M.B. skazanego z art. 209 § 1 k.k. kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego, na niekorzyść skazanego, od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz (…), utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II K (…), postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymane nim mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K.. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II K (…), M.B. został uznany za winnego tego, że „w okresie od 18 maja 2002 r. do 16 maja 2009 r. i od 4 lutego do 23 lutego 2010 r w K., będąc zobowiązanym z mocy ustawy, uporczywie uchylał się od ciążącego na nim obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie swoich małoletnich dzieci D., G. i M.B., przez co naraził je na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych”, tj. popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia 2 wolności, której wykonanie warunkowo zwieszono na okres 5 lat próby. Sąd zobowiązał nadto oskarżonego do bieżącego i systematycznego łożenia na utrzymanie dzieci. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II K (…), na podstawie art. 4 § 4 k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r. (Dz. U. 2017, poz. 952) stwierdził, że czyn skazanego M.B. objęty wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II K (…) nie jest już zabroniony pod groźbą kary, uległ depenalizacji całkowitej, a skazanie uległo zatarciu z mocy prawa z dniem 31 maja 2017 r. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez prokuratora, Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz (…), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Kasację od tego orzeczenia, na niekorzyść skazanego, wniósł Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny zarzucając: „rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisu prawa karnego procesowego - art. 433 § 2 k.p.k., polegające na nieprawidłowym dokonaniu kontroli odwoławczej zaskarżonego – na niekorzyść skazanego - postanowienia, w następstwie zaakceptowania błędnego, bo będącego wynikiem rażącego naruszenia art. 4 § 4 k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k., poglądu wyrażonego przez Sąd I instancji, że w wyniku nowelizacji art. 209 k.k., dokonanej na mocy ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 952) doszło do depenalizacji zachowań polegających na uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego, w których w opisie tego czynu jako źródło obowiązku alimentacyjnego wskazano jedynie ustawę, co doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy postanowienia uznającego, że prawomocne skazanie M.B. wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 209 § 1 k.k. uległo zatarciu z mocy prawa”. Podnosząc taki zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego w nim w mocy postanowienia Sądu I instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Kasacja Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron zgodnie z art. 535 § 5 k.p.k. Słusznie podnosi skarżący, że Sąd Okręgowy w K. w sposób nieprawidłowy przeprowadził kontrolę odwoławczą zaskarżonego zażaleniem prokuratora postanowienia I instancji, przez co doszło w sprawie do rażącego i mającego istotny naruszenia prawa materialnego. Istotnie, ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 952), zmieniony został art. 209 k.k., regulujący odpowiedzialność karną za uchylanie się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Nowelizacja tego przepisu oczywiście wymaga rozważenia przez Sąd potrzeby zastosowania zasady lex mitior zgodnie z regułami określonymi w art. 4 k.k. Nie można jednak orzekać w tym przedmiocie jedynie w oparciu o sentencję wyroku, w którym opis czynu przypisanego sprawcy ogranicza się do stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny wynikał z ustawy. Wskazać należy, że ustawa stanowi nadal jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, tyle tylko, że po nowelizacji obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub innej umowie, a co Sąd zobowiązany jest badać na podstawie akt sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 10/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 24; z dnia 9 maja 2018 r., IV KK 79/18, LEX nr 2499811). Analizując sprawę i dokonując oceny konieczności zastosowania art. 4 § 4 k.k. co do skazań za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. na podstawie poprzedniego stanu prawnego Sąd nie może więc ograniczać się do zbadania opisu czynu zawartego w sentencji wyroku, gdyż związany jest zarówno granicami przypisanego sprawcy w wyroku czynu jak i ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd w postępowaniu rozpoznawczym. Z załączonej do akt sprawy odpisów wyroków Sądu Rejonowego w K. w dniu 26 marca 1997 r., sygn. III RC (…) i z dnia 24 listopada 1997 r., sygn. (…) jednoznacznie wynika, że w okresie popełnienia przypisanego skazanemu M.B. występku, obowiązujący go z mocy ustawy obowiązek alimentacyjny, skonkretyzowany został w tych wyrokach, wobec wszystkich dzieci skazanego, 4 również co do wysokości. Okoliczność ta wskazuje, że doszło do niezasadnego stwierdzenia, iż skazanie, wobec depenalizacji czynu skazanego, uległo zatarciu. Z uwagi na to, że uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na treść orzeczenia, należało uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz (…) oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II K (…). Z uwagi na to, że Sąd Rejonowy podejmował czynności z urzędu w zakresie zastosowanie art. 4 § 4 k.k., brak jest podstaw, aby wydawać w sprawie orzeczenie następcze. Treść rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego oznacza więc, że postępowanie wykonawcze prowadzone wobec M.B. winno być kontynuowane, oczywiści o ile nie doszło do zatarcia skazania w oparciu o inną podstawę prawną i w innym okresie. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. as